1
دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه هنر، دانشگاه تربیت مدرس، عضو هیات علمی دانشگاه مازندران
2
استاد گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
تعزیه (شبیهخوانی) نمایشی آیینی، روایی، منظوم و موسیقایی است که از دل عزاداریهای شیعیان ایرانی بر پیشوای سوم خود، امام حسین(ع) پدید آمد و حول محور واقعة عاشورا، در سال ٦١ هـ. ق، شکل گرفت. محور اصلی این نمایش، شهادت امام حسین(ع) و یارانش در واقعة کربلاست، اما بهرههای فراوانی از فرهنگ، ادبیات کهن و اساطیر ایرانی برده است و ارتباط عمیقی با عواملی ازجمله مذهب، اسطوره، داستانهای عامیانه و فرهنگ سنتی جامعه دارد. متون تصویری تعزیه که در پردههای تعزیه، شبیهخوانیها، سقاخانهها، سقانفارها و قهوهخانهها نقش بستهاند، بیانگر این ارتباط عمیق با هویت دینی، ملی و فرهنگی بوده است.
نقاشیهای مذهبی مجموعهای از صحنههای جنگها و نبردهای معروف پیامبر اسلام، حضرت علی(ع) و وقایع کربلا را دربرمیگیرد. در کنار این نقوش، باورها دینی نیز نقش زیادی در پر کردن فضای تصویری سقانفارها دارند. این باورها مربوط به اعتقادات مذهبی مردم دربارة معاد، بهشت و دوزخ، جهان آخرت، رستاخیز، پاداش و جزا میباشند که ارتباط مستقیم با نقوش مذهبی مربوط به واقعة کربلا دارند و به صورتی مقایسهای سرنوشت پاکان و درستکاران یا به عبارتی اولیاء و اشقیاء را به تصویر میکشند. متون مربوط به مجالس تعزیه و شبیهخوانی نیز در این میان، جایگاه ویژهای دارند. این مقاله، پس از بررسی پیشینه، ارکان و مضامین تعزیه، به ارتباط آن با هویت آیینی و مذهبی و تأثیر این متون بر هنرهای تصویری مازندران در دورة قاجار میپردازد. پس از تحلیل مضامین نقوش، این نتیجه حاصل شد که نقوش مرتبط با مضامین مذهبی، متون تعزیه و باورهای دینی عامیانه، بیشترین نقش را در تزئین این بناها دارا هستند.
محمودی، فتانه و طاووسی، محمود. (1390). جایگاه هویت آیینی ـ مذهبی «تعزیه» و واقعة عاشورا در هنرهای تصویری مازندران. فصلنامه مطالعات ملی، 12(48)، 67–92.
MLA
محمودی، فتانه، و طاووسی، محمود. "جایگاه هویت آیینی ـ مذهبی «تعزیه» و واقعة عاشورا در هنرهای تصویری مازندران"، فصلنامه مطالعات ملی، 12، 48، 1390، 67–92.
HARVARD
محمودی، فتانه، و طاووسی، محمود. (1390). 'جایگاه هویت آیینی ـ مذهبی «تعزیه» و واقعة عاشورا در هنرهای تصویری مازندران'، فصلنامه مطالعات ملی، 12(48), pp. 67–92.
CHICAGO
محمودی، فتانه و طاووسی، محمود، "جایگاه هویت آیینی ـ مذهبی «تعزیه» و واقعة عاشورا در هنرهای تصویری مازندران." فصلنامه مطالعات ملی، 12 48 (1390): 67–92,
VANCOUVER
محمودی فتانه، طاووسی محمود. جایگاه هویت آیینی ـ مذهبی «تعزیه» و واقعة عاشورا در هنرهای تصویری مازندران. فصلنامه مطالعات ملی. 1390;12(48):67–92.