استراتژی جامعه‌پذیری دینی در ایران

جامعه‌پذیری و اجزای آن مانند جامعه‌پذیری دینی، یک «استراتژی» تلقی می‌شود زیرا به عقیدة اندیشمندان علوم اجتماعی و جامعه‌شناسان، یک جامعه یا گروه معین از مکانیسم جامعه‌پذیری به عنوان نوعی استراتژی برای حفظ انسجام اجتماعی و وحدت گروهی بهره می‌گیرد. این تحقیق نیز با استفاده از مدل عناصر چهارگانة فرآیند جامعه‌پذیری میچنر و همکاران (1990)، فرآیند جامعه‌پذیری دینی در ایران را کانون توجه قرار داده است. مطابق این مدل نظری، نظام آموزشی و متون درسی، منبع اصلی و موتور محرکة فرآیند جامعه‌پذیری محسوب می‌گردد. بر همین اساس، تحقیق حاضر مهم‌ترین الگوها و ویژگی‌های مرتبط با بازنمایی آموزه‌های مذهبی از طریق منابع آموزشی و درسی ایران را مورد مطالعه قرار داده است. در این تحقیق با استفاده از شیوة تحلیل محتوا، کلیة کتب درسی دوره‌های تحصیلی ابتدایی و راهنمایی و نمونه‌ای منتخب از کتاب‌های درسی دورة تحصیلی متوسطه مورد بررسی قرار گرفته‌اند. مطابق یافته‌های این تحقیق، گرایشِ مذهبی در همة کتاب‌های درسی مورد مطالعه بسیار برجسته است؛ با این همه، بررسی‌های تطبیقی ادیان و مذاهب گوناگون نیز نشان دهندة تفاوت‌های معنی‌داری است. به علاوه، الگوها و ویژگی‌های مرتبط با بازنمایی مناسبات بین مذهب و جنسیت در کتاب‌های درسی نیز مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. در مجموع، نتایج این تحقیق به وضوح نشان می‌دهد که نظام آموزشی و منابع درسی به عنوان یک ابزار مناسب «استراتژی جامعه‌پذیری» و مکانیسم رسمی بازنمایی «انتظارات اجتماعی و استانداردهای فرهنگی» مورد استفاده قرار گرفته‌اند.