ایران، ایرانشهر و ایران‌زمین در شعر فردوسی

ایران نام سرزمین و کشوری است که از دیرگاه تاریخ بر جغرافیای سیاسی جهان نقش بسته و محوریت شاهنامه فردوسی پاسداشت تلاش مردمانی است که برای حفظ این نام کوشیده‌اند. مفهوم «ایران» بسته به شیوه‌های گوناگون کشورداری و فرمانروایی دوران باستان در شاهنامه بازتاب‌های چندگانه‌ای دارد. کاربردهای این نام و یا قرارگیری آن در کنار مفاهیم جغرافیایی و یا جغرافیایی- سیاسی تعاریف چندگانه‌ای از ایران در شاهنامه می‌آفریند. ایران، ایرانشهر و ایران‌زمین که در شاهنامه و سایر آثار تاریخی و ادبی به کار رفته‌اند، در برداشت اولیه به نظر می‌رسند مفاهیمی همانند داشته باشند؛ اما مطالعة شاهنامه و آگاهی‌های تاریخی به ویژه از دوره ساسانیان تفاوت ماهوی آنها را بر ما آشکار می‌سازد. فردوسی به خوبی این مفاهیم را می‌شناخته و در شاهنامه به کار برده است. بنابراین این پژوهش تلاش دارد تا به بررسی و تبیین کارکرد مفهومی ایران و چندگانه‌گرایی این نام در شاهنامه فردوسی بپردازد.