حوزۀ فرهنگی ـ تمدنی ایران در آسیای مرکزی

آسیای مرکزی یکی از حوزه‌های تمدنی ایران است که پیوسته و در طول تاریخ نقشی اساسی در رشد و گسترش عناصر ایرانی و اسلامی در جهان ایرانی و دنیای اسلام داشته است. این منطقه علاوه بر آن‌که نقش بارزی در شکل‌دهی به هویت زبان فارسی و فرهنگ ایرانی داشته، در تثبیت عناصر ایران فرهنگی در جهان نیز نقش بی‌بدیلی را ایفا کرده است. قرار گرفتن تاجیکستان در حوزۀ فارسی‌زبانان ایران در دوران معاصر و حضور ده‌ها شاعر و نویسندۀ فارسی‎زبان در ازبکستان اهمیت این منطقه را برای ایران دو چندان کرده است. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی، جایگاه پژوهش‏های انجام گرفته در ایران، در سه حوزۀ کتاب، مقاله و پایان‎نامه/ رساله، در بارۀ آسیای مرکزی در قرن بیستم و ابتدای قرن بیست‎ویکم (1921-2010م) در سه مقطعِ از ابتدای قرن بیستم تا وقوع انقلاب اسلامی، از انقلاب اسلامی تا فروپاشی شوروی و استقلال جمهوری‏های آسیای مرکزی، و از استقلال کشورهای آسیای مرکزی تا 2010م بررسی شد. نتایج تحقیق نشان داد توجه به این منطقه در دوران شوروی سابق بسیار ناچیز بود، این توجه پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران، که اهداف منطقه‎ای و جهانی را سرلوحۀ سیاست‏های فرهنگی و سیاسی خود قرارداده بود، شتاب بیشتری نسبت به دورۀ قبل (حکومت شوراها) گرفت و با فروپاشی شوروی سابق و استقلال کشورهای منطقه به‌سرعت رو به گسترش نهاد.