نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه ارتباطات دانشکدة علوم اجتماعی دانشگاه تهران

چکیده

این مقاله به تحلیل پدیدارشناسانة روایتگری صمد شفیعی می‌پردازد. او که یکی از رزمندگان اهل تبریز بود، در اینجا به‌عنوان یک شخصیت منحصربه‌فرد و رزمندة ایرانی مورد تحلیل قرار می‌گیرد. وی در سال‌های نخستین جنگ عراق علیه ایران توانست (در15 اردیبهشت 1360) یکی از شبه‌ملودی‌ها و متون بی‌نظیر رسانه‌ای را در باب روایتگری تجربة جنگ انعکاس دهد. روایتگری او در نوع خود بی‌نظیر است، مقاله نشان می‌دهد که با تحلیل پدیدارشناسانة متن روایتگری او می‌توان به خصلت‌های خالص رزم ایرانی ـ که در گذر تاریخ ایران از چهار خصلت 1. موحد بودن؛ 2. تسامح و پهلوانی رزمندگان؛ 3. تمدنی بودن؛ 4. عشق به میهن بهره می‌برد ـ دست یافت. این مقاله در حوزة چندرشته‌ای علم ارتباطات و جامعه‌شناسی، به‌خصوص جامعه‌شناسی تاریخی، قرار می‌گیرد و مدعی است که با این‌گونه تحلیل‌ها می‌توان به برخی اصول زندگی و هویت ایرانی که برای بسیاری هنوز هم به شکل فرهنگ و تمدن و هویت معمایی مطرح است، پی برد. مقاله نشان می‌دهد چگونه رزم ایرانی به‌دنبال برجسته کردن افراد به‌عنوان قهرمان نیست، بلکه شکست‌ها و تجربه‌های تلخ گذشته سبب شده است تا رزم ایرانی، با تمسک به ایدئولوژی وحدت‌گرا و توسل به خصلت‌های پهلوانی و مهر وطن، هنوز در پی اثبات مشروعیت تمدن خویش باشد. عنصر شهادت، در این فرایند، ارزش فرافردی و فراقهرمانی دارد؛ چرا که درجة والایی از فداکاری را انعکاس می‌دهد که قهرمان زنده از قهرمانی کمتر دیده می‌شود و درست به همین جهت است که رزم ایرانی را باید رزم ایرانی نامیده و ما آن را درخور شناخت و ابزار بازسازی هویت و فلسفة ایرانی می‌دانیم.
بنابراین، مقاله با بازسازی روش‌شناسانة رزم ایرانی در رویتگری صمد، روشی درخور توجه را برای شناخت جلو‌ه ناشناختة رفتار رزم کردن در جنگ هشت‌ساله معرفی می‌کند. در این بازسازی، بیشتر بر تحلیل خصلت توحیدی رزم ایرانی تأکید خواهد شد.

کلیدواژه‌ها