استراتژیهای کاهش قومیتگرایی در منطقه آذربایجان (با تأکید بر رویکردهای اقتصادی)
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
پژوهشگر مطالعات قومیت در خاورمیانه، مطالعات خاورمیانه و شمال افریقا، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2
پژوهشگر ارشد، مطالعات امنیتی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.
3
پژوهشگر ارشد، علوم سیاسی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران.
10.22034/rjnsq.2025.518089.1682
چکیده
در شرایطی که منازعات قومی در سراسر جهان روبهافزایش است و کشورها را دچار بحرانهای امنیتی میکند، موضوعات اقتصادی و استراتژیهایی که از منظر اقتصادی بتوانند باعث کاهش تبعات امنیتی این چالشها شوند بسیار قابلتوجه است. هدف از این پژوهش، تدوین استراتژیهای کاهش قومیتگرایی در منطقه آذربایجان با تمرکز بر استراتژیهای اقتصادی است. این تحقیق از نوع کاربردی و با روش آمیخته (کتابخانهای و پیمایشی) و از طریق چهارچوب تحلیلی سوات انجام شده است. جامعه آماری شامل 30 نفر از نخبگان حوزه قومیت بهویژه متخصصان مسائل مربوط به آذربایجان است. طی پژوهش، باتوجه به چهارچوب سوات، نقاط ضعف و قوت داخلی و فرصت و تهدید خارجی از طریق مطالعات کتابخانهای و مصاحبه نخبگانی شناسایی شد که در این میان، ظرفیت بالا در حوزه نخبگان و تحصیلکردگان و وضعیت قابلقبول توسعه در منطقه، مهمترین نقاط قوت، وجود احساس تبعیض در میان مردمان منطقه، نفوذ صاحبان ثروت رانتی و تحریک قومیتگرایی توسط آنان و عدم توسعه متوازن دروناستانی و درونمنطقهای مهمترین نقاط ضعف، مرز مشترک با پنج حاکمیت سیاسی و پتانسیل بسیار مناسب ترانزیتی بهعنوان مهمترین فرصتها و القای وجود تبعیض اقتصادی ازطرف رسانههای بیگانه و نخبگان قومی، تحریمهای اقتصادی غرب و تورمهای طولانیمدت بهعنوان مهمترین تهدیدات شناخته شد. همچنین، تقویت محورهای ترانزیتی در شمال غرب کشور، رفع تحریمها و ادغام هرچه سریعتر کشور در اقتصاد جهانی، تشویق سرمایهگذاران ملی برای سرمایهگذاری در نواحی مختلف کشور، جلوگیری از ایجاد فدرالیسم اقتصادی در مناطق مختلف کشور، جلوگیری از قدرت گرفتن، شهرت و افزایش ثروت نخبگان و عناصر ضدملی، تدوین اطلس جامع توسعه کشور و اتخاذ تصمیمات برمبنای ظرفیتها و مزیتهای نسبی مناطق مختلف با تأکید بر عدالت اقتصادی، پایش مستمر عملکرد مدیران و تصمیمگیرندگان و تعهد آنان نسبتبه نتایج آمایش سرزمینی و مبانی عدالت اقتصادی و ادغام هرچه بیشتر همه مناطق کشور در اقتصاد ملی و وابسته نمودن اقتصادی همه مناطق ایران به یکدیگر بهعنوان استراتژیهای با قید اجرای فوری در انتهای پژوهش ارائه گردید.
کلیدواژهها
- اسمیت، آنتونی دی (1395). ناسیونالیسم و مدرنیسم. ترجمهی کاظم فیروزمند. تهران: ثالث.
- انوری، حسن و دیگران (1381). فرهنگ بزرگ سخن. جلد ۴. تهران: انتشارات سخن.
- اوزکریملی، اوموت (1383). نظریههای ناسیونالیسم. ترجمهی محمدعلی قاسمی. تهران: مؤسسه مطالعات ملی، انتشارات تمدن ایرانی.
- ایمانی دارستانی، عرفان (1401). «اقتصاد سیاسی قومیت در خاورمیانه: مطالعه موردی قومیتگرایی سیاسی در آذربایجان 1399- 1357». پایاننامه کارشناسی ارشد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
- باقرینیا، حدیث؛ کشاورز شکری، عباس؛ مرشدیزاد، علی (۱۴۰۲). «بررسی الزامات سیاستگذاری قومی در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر عصر جهانیشدن»، نشریه پژوهشهای انقلاب اسلامی. پیاپی ۴۷: 204-183.
- تدیّنراد، علی؛ نجفپور، سارا (۱۴۰۱). «اثر احساس تبعیض سیاسی و اجتماعی بر رفتار سیاسی ملیگرایانه و قومگرایانه؛ مطالعه موردی قومیتهای ساکن اهواز»، پژوهشنامه علوم سیاسی. ۶۶: 46-7.
- دعاگویان، داوود (۱۳۹۷). «آسیبشناسی انتظامی و امنیتی تنوع قومی پانترکیسم و پانکردیسم در استان آذربایجان غربی (شهر ارومیه)»، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی. سال ششم. شماره پیاپی ۲۳: 74-51.
- رفیعپور، فرامرز (1394). توسعه و تضاد: کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- روحانی، حسن (1389). امنیت ملی و نظام اقتصادی ایران. تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک.
- سیفالدینی، حسین (1403). امر ملی و تمامیت ارضی: واقعیت مؤثر در کشورداری. تهران: نگارستان اندیشه.
- صدقی، محمدباقر؛ هاشمی نسب، سید سعید؛ دشتی، محمدنقی و ایمانی مقدم، مهدی (۱۴۰۰). «واکاوی راهبردی مسئله واگرایی قومی در ایران؛ محرومیت نسبی عامل واگرایی قومی». مطالعات توسعه اجتماعی ایران. ۱۳(۳): ۳۳۳-۳۵۱.
- عبدی، عطاءاله؛ ربانی، محمدرضا؛ خلیلی، رضا (1399). «روند شناسی تحولات قومی؛ تلاش برای ورود به عرصهی سیاسی»، فصلنامه مطالعات ملی. 21 (1): 161-137.
- عبدی، عطاءاله؛ مقصودی، مجتبی (1392). «همگرایی در آذربایجان»، فصلنامه مطالعات ملی. 14 (53): 72-51.
- عضدانلو، حمید (۱۳۸۴). فرهنگ علوم اجتماعی. تهران: نشر نی.
- قاصد، مهدی؛ زنجانی، حبیباله؛ کلدی، علیرضا (۱۳۹۸). «بررسی عوامل سیاسی ـ اجتماعی مؤثر در همگراییهای قومی (مطالعهی موردی: قومیتهای شهرستان ارومیه)»، مطالعات جامعهشناختی شهری (مطالعات شهری). ۹ (۳۰): ۱۲۷-۱۵۰.
- گیدنز، آنتونی (1389). جامعهشناسی. ترجمه حسن چاوشیان. ویراست چهارم. تهران: نشر نی.
- لک، عظیم (1399). توسعه اجتماعی و قومیت؛ نگاهی به کنشهای واگرای قومی در ایران. تهران: روششناسان و جامعهشناسان.
- محمدی، شعبان؛ رضایی، احمد؛ رازقی، نادر (۱۴۰۰). «گرایش به پانترکیسم در مناطق آذری نشین ایران»، مجله جامعهشناسی ایران. ۲۲ (۴): 75-54.
- میرزایی، سید آیتالله (1399). ناسیونالیسم و قومیت در ایران. تهران: آگاه.
- ویمر، آندرهاس (1402). ملتسازی: چرا برخی کشورها یکپارچه میمانند و برخی تجزیه میشوند؟. ترجمهی محمدرضا فدایی. تهران: شیرازه.
- Brass, P. R. (1991). Ethnicity and nationalism: Theory and comparison. New Delhi: Sage Publication.
- Gellner, E. (1964). Thought and change. University of Chicago Press
- Gurr, T. R. (1971). Why men rebel. Routledge.
- Hechter, Michael. (1975) Internal colonialism: the Celtic fringe in British national development, 1536-1966. London and Henley: Routledge & Kegan Paul.
- Hierro, M. J., & Rico, G. (2019). Economic crisis and national attitudes: experimental evidence from Spain. Ethnic and Racial Studies, 42 (5): 820-837.
- Ozkirimli, Umut (2000). Theories of Nationalism: A Critical Introduction. London: MacMillan Press.
