وضعیت دینداری در جامعه ایرانی؛ مقایسهی دو پیمایش هویت جمعی
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
استادیار جامعهشناسی سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2
دانشجوی دکتری جامعهشناسی سیاسی دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
10.22034/rjnsq.2025.495323.1654
چکیده
دینداری بهعنوان یکی از مؤلفههای بنیادین هویتی در جامعه ایرانی، در دهههای اخیر تحتتأثیر عوامل گوناگونی نظیر مدرنیزاسیون، جهانیشدن و تغییرات اجتماعی و فرهنگی، دستخوش تحول شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت دینداری ایرانیان و همچنین، بررسی تغییرات آن بین سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۹ و شناسایی ابعاد برجسته دینداری انجام شده است. با استفاده از روش ترکیبی (کمّی و کیفی) و پیمایش در میان ۱۴,۹۵۳ نفر از ساکنان مراکز استانی، نتایج نشان داد که میانگین نمره دینداری در این بازه زمانی کاهش یافته است. بُعد اعتقادی با بالاترین میانگین همچنان برجسته است؛ اما بُعد مناسکی و عاطفی کاهش یافتهاند. همچنین، تمایل به دین فردی افزایش و مشارکت در دین اجتماعی کاهش یافته است. این پژوهش نشان میدهد که تغییرات دینداری با ظهور سبکهای زندگی و هویتهای جدید همراه بوده که پیامدهای مهمی برای انسجام اجتماعی و هویت ملی دارد.
کلیدواژهها
- احمدلو، حبیب؛ افروغ، عماد (1381). «بررسی رابطه میزان هویت ملی و هویت قومی در بین جوانان تبریز»، مطالعات ملی. دوره 4. شماره 13: 143-109.
- احمدی، یعقوب (1388). «وضعیت دینداری و نگرش به آینده دین در میان نسلها؛ مطالعه موردی شهر سنندج»، معرفت فرهنگی اجتماعی. سال اول. شماره 1: 44-17.
- اسمارت، نینان (1389). دینپژوهی. مترجمان سید رضا منتظری و احمد شاکرنژاد. قم: ادیان.
- اسمیت، آنتونی دی (1383)؛ ناسیونالیسم (نظریه، ایدئولوژی، تاریخ)، ترجمه رضا خلیلی و منصور انصاری. تهران: نشر مطالعات ملی.
- الیاده، میرچا (1397). فرهنگ و دین: برگزیده مقالات دایرةالمعارف دین. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: طرح نقد.
- اینگلهارت، رونالد (1373). تحول فرهنگی در جوامع پیشرفته صنعتی. ترجمه مریم وتر. تهران: کویر.
- باباییفرد، اسدالله؛ پیری، حسن؛ سلیماننژاد، محمد و منتی، محمد (۱۳۹۸). «فراتحلیل مطالعات دینداری و هویت ملی در ایران»، جامعهپژوهی فرهنگی. سال دهم. شماره ۱: ۲۲-۱.
- پرنوره، علی؛ هوشنگی، حمید (۱۳۹۸). «بررسی مؤلفههای بعد دینی هویت ملی؛ راهبردها و راهکارها»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیستم. شماره ۳: ۳۲-۱۷.
- حیدری، شقایق (۱۳۹۶). «سنجش هویت جمعی ایرانیان؛ با تأکید بر مؤلفه دینداری»، فصلنامه مطالعات ملی. سال هجدهم. شماره ۲: ۲۳-۳.
- رستگار، یاسر؛ ربانی، علی (1392). «تحلیلی بر وضعیت هویت ملی و ابعاد ششگانه آن در بین شهروندان شهر اصفهان»، جامعهشناسی کاربردی. سال بیستوچهارم. شماره 2: 20-1.
- شجاعی زند، علیرضا (1384). «مدلی برای سنجش دینداری در ایران»، جامعهشناسی ایران. دوره ششم. شماره 1: 66-34.
- شجاعی زند، علیرضا (1388). جامعهشناسی دین: درباره موضوع. جلد 1. تهران: نشر نی.
- طالبان، محمدرضا (1388). «چهارچوب مفهومی برای پیمایش دینداری در ایران»، اسلام و علوم اجتماعی. دوره 1. شماره ۲: 48-7.
- بهجتی اصل، سید فخرالدین؛ حیدری، آرمان؛ موحد، مجید (1393). «بررسی رابطه هویت قومی و ملی با تأکید بر نقش دینداری: نمونه موردی دانشآموزان متوسطه شهر یاسوج»، جامعهشناسی کاربردی. سال بیستوپنجم. شماره ۲: ۱۸۸-۱۷۱.
- گودرزی، حسین (1384). گفتارهایی درباره جامعهشناسی هویت در ایران. تهران: تمدن ایرانی.
- مالرب، میشل (1379). انسان و ادیان: نقش دین در زندگی فردی و اجتماعی. ترجمه مهران توکلی. تهران: نشر نی.
- مجتهدزاده، پیروز (۱۳۸۴). «دموکراسی و هویت ایرانی»، اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی. سال بیستم. شماره ۵ و ۶: 222-221.
- میرمحمدی، داود (1383). گفتارهایی درباره هویت ملی. تهران: نشر مطالعات ملی.
- نواصری، عبدالرضا (1399). هویت ملی در گفتمانهای معاصر ایران. تهران: گامنو.
- هوشنگی، حمید (۱۳۹۷). «نسبتسنجی هویت جمعی ایرانیان و ارزشهای اجتماعی؛ بررسی یک پیمایش»، فصلنامه مطالعات ملی. سال نوزدهم. شماره ۴: ۶۶-۳۷.
- Glock, C. Y., & Stark. R. (1965). Religion and society in tension. Chicago: Rand McNally.
