موانع تکوین و تعالی هویت و همبستگی ملی دانشآموزان و راهکارهای مواجهه با آن
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/rjnsq.2025.477716.1634
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی موانع تکوین و تعالی هویت و همبستگی ملی دانشآموزان شهر کرمانشاه در دوران جهانگرایی و راهکارهای مواجهه با تأکید بر اسناد تحولی آموزشوپرورش ایران است. پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازلحاظ شیوه گردآوری دادهها کیفی است که با روشهای پدیدارشناسی (شناسایی موانع) و تحلیل محتوای کیفی و استنتاجی (استخراج راهکارها) انجام میشود. جامعه پژوهش جهت شناسایی موانع شامل صاحبنظران آموزشوپرورش شهر کرمانشاه است. با تکنیک نمونهگیری گلوله برفی و به شکلی هدفمند دوازده صاحبنظر شناسایی و با بهرهگیری از روش مصاحبه نیمهساختاریافته، دادهها گردآوری و با روش کلایزی و نرمافزار مکسکیودا تحلیل شدند. جامعه پژوهش جهت شناسایی راهکارها شامل اسناد تحولی آموزشوپرورش ایران است که براساس روش سرشماری تمام اسناد بهعنوان نمونه پژوهش انتخاب میشوند. یافتههای پژوهش نشان میدهند موانع تکوین هویت ملی در دوران جهانگرایی شامل چالش در دلبستگی جمعی، موانع فردی، گسترش منابع هویتزدا، ناکارآمدی تعاملات خانواده (موانع خانوادگی)، شکلگیری هویتهای فراملی، تضعیف حکمرانی دولتها، حذف مرزهای فرهنگی و اجتماعی (موانع ملی) هستند. راهکارهای مواجهه با موانع مذکور شامل تقویت تعاملات با نظامهای تربیتی مطلوب، شناسایی روزنههای نفوذ و مقابله با آنها، الگوبرداری از نظامهای موفق، در پیش نهادن رویکرد وحدت در عین کثرت، استفاده هدفمند از فضای مجازی و همکاری با نهادهای بینالمللی هستند. در پایان نتیجهگیری میشود که علیرغم وجود موانع ناشی از جهانگرایی بر پرورش هویت و همبستگی ملی، همچنان عوامل انسانی حوزه تربیت بازیگران اصلی هویتیابی ملی دانشآموزان هستند.
کلیدواژهها
آزاد ارمکی، تقی (1390). فرهنگ و هویت ایرانی و جهانیشدن. تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
- احمدی، حمید (1382). «هویت ملی ایرانیان؛ بنیادها، چالشها و بایستهها»، نامه پژوهش فرهنگی. سال هفتم، دوره جدید. شماره 6: 51-5.
---------- (1390). بنیادهای هویت ملی ایرانی: چهارچوب نظری هویت ملی شهروندمحور. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
- ایمان، محمدتقی (1390). مبانی پارادایمی روشهای تحقیق کمّی و کیفی در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- باقری نوعپرست، خسرو؛ مرادی، مصطفی (1399). «تحلیل و نقد مفهوم هویت در اسناد تحول بنیادین آموزشوپرورش جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت. 10 (1): 156-136.
- حاجیانی، ابراهیم (1384). گفتوگوی بینفرهنگی و انسجام ملی (با تأکید بر نظریه کنش ارتباطی هابرماس) در همبستگی ملی در ایران. به کوشش داریوش قمری. تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
- خواجوند احمدی، عیسی (1402). «بررسی نقش مصرف فرهنگی بر هویت دانشآموزان دبیرستان منطقه پنج تهران»، فصلنامه مطالعات ملی. 96. سال بیستوچهارم. شماره 4. زمستان: 134-117.
- راشدی، معصومه؛ موسیزاده، زهره؛ ابوالمعالیالحسینی، خدیجه؛ باقری، فریبرز (1399). «پدیدارشناسی عوامل مؤثر بر شکلگیری هویت ایرانی ـ اسلامی جوانان از دیدگاه متخصصان»، دوفصلنامه علمی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام. دوره 8. شماره 15. پاییز و زمستان: 76-53.
- رهبری، مهدی؛ بلباسی، میثم؛ قربی، سید محمدجواد (1394). «هویت ملی در سند تحول بنیادین آموزشوپرورش جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. سال شانزدهم. شماره 61: 66-45.
- زاهد، سعید (1384). «هویت ملی ایرانیان»، راهبرد یاس. سال اول. شماره چهارم: 138-129.
- ساداتحسینی، فاطمه (1400). بررسی تحلیل سند چشمانداز آموزشی از منظر تحقق هویت قومی و ملی. پایاننامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ و فلسفه آموزشوپرورش. گرایش تعلیم و تربیت اسلامی. دانشگاه پیامنور، مرکز پیربکران.
- ذاکری، مختار (1402). «شناسایی و تبیین آسیبهای فرایند هویتیابی فراگیران در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی ایران با تأکید بر هویت اسلامی ـ ایرانی»، فصلنامه مطالعات آموزشی و آموزشگاهی. دوره 12. شماره 3. پاییز: 173-149.
- عباسزاده مرزبالی، مجید (1395). «چالشهای هویت ملی در عصر جهانیشدن (با نگاهی به ایران)»، فصلنامه سیاستپژوهی. دوره 4. شماره 6. بهار: 108-67.
- کریمی، علی؛ بلباسی، میثم (1393). «بررسی برجستگی عناصر هویت ملی ـ ایرانی در سند چشمانداز بیستساله (1404) جمهوری اسلامی ایران»، رهیافت انقلاب اسلامی. سال هشتم. شماره 26: 116-97.
- شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390الف). سند تحول بنیادین آموزشوپرورش. تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
------------ (1390ب). مبانی نظری تحول بنیادین آموزشوپرورش. تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
- مرادی، مصطفی؛ باقری نوعپرست، خسرو (1399). «تحلیل و نقد مفهوم هویت در اسناد تحول بنیادین آموزشوپرورش جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت. 10 (1): 156-136.
- مطهری، مرتضی (1362). خدمات متقابل اسلام و ایران. تهران: انتشارات اسلامی.
- نادری، مریم (1397). تبیین مبانی فلسفی هویت ایرانی- اسلامی و آسیبشناسی آن در میان دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان و ارائه الگویی جهت تقویت آن. رساله دکتری رشته فلسفه تعلیم و تربیت. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی. دانشگاه الزهرا.
- نکوییسامانی، مهدی (1387). «اسلام و جهانیشدن تعامل یا تقابل؟»، مجله معرفت. تهران. شماره 133: 82-61.
- یوسفی، سید ابراهیم؛ ستارزاده، داوود (1388). «جهانیشدن و گسترش توسعهنیافتگی در کشورهای جهان سوم»، اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی. شماره 267 و 268: 83-72.
- Bagheri Noaparast, K, & Khosravi, Z. (2010). “A dynamic conception of humanity intercultural relation and cooperative learning”, Intercultural Education. 21: 281-290.
- Brekhus, W. H. (2008). “Trends in the Qualitative Study of Social Identity”. Journal of Sociology Compass. 2: 1059-1078.
- Colaizzi, P. (1978). “Psychological research as a phenomenologist views it. In: Valle, R. S. & King, M. (1978)”. Existential Phenomenological Alternatives for Psychology. Open University Press: New York.
- Cote, J, E., Levine, C. (2008). Identity, Formation, Agency, and Culture, A Social Psychological Synthesis. New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates: 17-43.
- Hall, S., Held, D. (2003). Modernity and Its Future, Cambridge: Polity.
- Ige, Busayo. (2010). “Identity and language choice: We equals I”. Journal of Pragmatics. Volume 42, Issue 11, Pages: 3047-3054. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2010.04.018.
- Katarzyna, Musiał., & Przemysław, Kazienko. (2013). “Social networks on the Internet”. World Wide Web. 16 (1). November; pp:31–72. DOI:10.1007/s11280-011-0155-z.
- Morrow R, Rodriguez A, King N. (2015). “Colaizzi’s descriptive phenomenological method”. The psychologist. 28 (8). 643-644.
- Paranjpe Anand, C. (2002). In search of identity. New York: Ahalsted press book.
- Pruthi, Raj Kumar (2006). Globalization and the new civilization. New Dehli: Alfa.
- Rose P., Beeby J. & Parker D. (1995), “Academic Rigour in the Lived Experience of Researchers Using Phenomenological Methods in Nursing Research”, Journal of Advanced Nursing. 21 (6): 1123-1129.
- Taylor, C. (2003). The ethics of authenticity. Cambridge: Harvard University Press.
- Woodward, K. (2008). Questions of identity. In Kath Woodward (Ed.), Questioning identity: gender, class, ethnicity (pp 5- 42). Britain, London: Routledge.
- Yildirim Fatih. (2011). “The Role of Islamic Institutions in Identity Formation among Somali Adolescents in Columbus, Ohio”. A dissertation for the degree of Masters of Arts. the faculty of the College of Arts and Sciences of Ohio University.
