تببین رابطه اثرگذاری کیفیت زندگی مدرسه‌ای و هویت مذهبی بر میزان تعهد مذهبی دانش‌آموزان دوره متوسطه مدارس بین‌المللی منجی شهر قم

بهرامی, سوسن; نادری, زهره

doi:10.22034/rjnsq.2025.451978.1594

تببین رابطه اثرگذاری کیفیت زندگی مدرسه‌ای و هویت مذهبی بر میزان تعهد مذهبی دانش‌آموزان دوره متوسطه مدارس بین‌المللی منجی شهر قم

10.22034/rjnsq.2025.451978.1594

دوره 26، شماره 101 - شماره پیاپی 101
زمستان 1403

صفحه 121-143

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سوسن بهرامی ¹

زهره نادری ²

¹ استادیارگروه علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول).

² دانشجوی کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

پایبندی و متعهد بودن به دین و آگاهی از اصول و آداب مذهبی تأثیر مثبتی بر زندگی فردی و اجتماعی دارد. هدف اصلی تحقیق، تبیین رابطه مؤثر کیفیت زندگی مدرسه‌ای و هویت مذهبی با تعهد مذهبی دانش‌‌‌آموزان مقطع متوسطه اول و دوم مدارس بین‌‌‌المللی منجی شهر قم است. روش تحقیق پیمایش و از نوع همبستگی است و حجم نمونه براساس شیوه سرشماری، 222 نفر برآورد شد. دانش‌آموزان به پرسشنامه‌های تعهد مذهبی ورتینگتون و همکاران (2003)، کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای اندرسون و بروک (2000) و هویت مذهبی بل (2005) پاسخ دادند. برای سنجش رابطه از آزمون پیرسون و برای بررسی فرضیه اصلی از رگرسیون چندگانه استفاده شده است. نتایج نشان می‌‌‌دهد کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای و هویت مذهبی با تعهد مذهبی رابطه مثبت و معنادار داشته و در این میان، بیشترین تأثیر را هویت مذهبی با 5/42 درصد نشان داده است. نتایج تحلیل نشان داد کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای به‌‌‌طور ‌‌‌مستقیم و غیرمستقیم، و هویت مذهبی به‌‌‌طور مستقیم بر تعهد مذهبی تأثیر داشته است.

کلیدواژه‌ها

کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای

هویت مذهبی

تعهد مذهبی

دانش‌‌‌آموزان

آذربایجانی، مسعود؛ موسوی اصل، سید مهدی (1398). درآمدی بر روان‌شناسی دین. تهران: سمت.
احمدی، محمدسعید (1394). «رابطه باورهای دینی و سبک زندگی با کیفیت زندگی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر زنجان»، زن و مطالعات خانواده. 8 (30): 20-7.
اسدی نوقابی، احمدعلی (1384). روان‌پرستاری (بهداشت روان 2). تهران: بشری.
اقبالی، زینب؛ حاجبی، مجید؛ سراوانی، شهرزاد؛ جورشری، فروغ (1399). «بررسی ارتباط تعهد و جهت‌گیری مذهبی بر کیفیت مراقبت پرستاری»، مجله بالینی پرستاری و مامایی. 9 (1): 615-608.
امینی، محمد؛ دادخواه تهرانی، سمیرا (1403). «وضعیت هویت دینی دانش‌‌آموزان دوره متوسطه دوم شهر اصفهان»، فصلنامه مطالعات ملی. 25 (99): 158-137.
انصاری، زهرا؛ اسکویی، نسرین (1380). هویت. تهران: ایتا.
بخشایش، علیرضا (1392). «رابطه بین باورهای مذهبی، بحران هویت و سبک‌های هویت در دانش‌آموزان»، فصلنامه مطالعات ملی، 14 (56): 50-35.
پور‌عمران، سلیمان (1400). «رابطه فرصت‌های برابر آموزشی با کیفیت زندگی مدرسه‌ای و احساس تعلق به مدرسه با نقش میانجی فرهنگ مدرسه در دبیران متوسطه»، پژوهش‌های تربیتی. 43: 276-253.
تاج‌بخش، غلامرضا؛ رمضانی، رضا؛ علیدادی، زهرا (1400). «واکاوی عوامل جامعه‌شناختی مؤثر در شکل‌گیری هویت دینی دانش‌آموزان دختر»، اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی. 7 (16): 92-73.
تاجیک، محمدرضا (1384). «انسان مدرن و معمای هویت»، فصلنامه مطالعات ملی. 6 (21): 28-9.
جعفری، فاطمه؛ بهرامی، سوسن؛ جعفری هرندی، رضا (1400). «پیش‌‌بینی میزان استفاده از شبکه‌‌های اجتماعی مجازی براساس سبک‌‌های هویت در دانش‌‌آموزان شهر قم»، نشریه علوم و فنون مدیریت اطلاعات. 7 (3): 242-219.
جوادی آملی، عبدالله (1392). دین‌‌‌شناسی. تهران: اسراء.
حسینیان، سیمین؛ قاسم‌زاده، سوگند؛ نیکنام، ماندانا (1390). «پیش‌‌‌بینی کیفیت زندگی معلمان زن براساس متغیرهای هوش هیجانی و هوش معنوی»، فصلنامه مشاوره شغلی و سازمان. 3 (9): 60-42.
خواجه‌نوری، بیژن؛ رحمانی، علی؛ هاشمی، سمیه (1389). «سبک زندگی و هویت ملی؛ مطالعه موردی: دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر شیراز»، فصلنامه مطالعات ملی. 11 (4): 152-127.
دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
زاهدی، بهمن؛ مرادی، مسعود (1396). «نقش تعهد مذهبی و هوش فرهنگی در شکل‌گیری ابعاد هویت دانش‌آموزان دوره اول متوسطه»، مجله روان‌شناسی مدرسه. 6 (2): 82-64.
سلطانی شال، رضا؛ کارشکی، حسین؛ آقامحمدیان شعرباف؛ حمیدرضا، عبد خدایی؛ محمدسعید؛ بافنده، حسین (1390). «بررسی روایی و پایایی پرسش‌نامه کیفیت زندگی در مدرسه در مدارس شهر مشهد»، مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان. 10 (1): 93-79.
شجاعی‌زند، علیرضا (1384). «مدلی برای سنجش دین‌داری در ایران»، نشریه جامعه‌شناسی در ایران. 6 (1): 66-34.
شهابی‌زاده، فاطمه (1391). «دلبستگی دوران کودکی و دلبستگی به خدا، مدل حل بحران هویت با توجه به ادراک اهمیت ارزش‌های مذهبی»، زن و مطالعات خانواده. 16: 126-105.
شهرکی، فاطمه؛ باقرپور، معصومه (1398). «رابطه کیفیت زندگی مدرسه با توسعه قابلیت‌های کارآفرینی و اهداف پیشرفت دانش‌آموزان دختر مدرسه کار و دانش»، نشریه مهارت‌آموزی. 7 (28): 25-8.
شیرچی، رقیه؛ رضائیان بیلندی، حسین؛ مصلحی، جواد (1398). «نقش پیوند والدینی و عزت‌نفس در پیش‌بینی سبک‌های هویت دینی نوجوانان». روان‌شناسی و دین. 47: 99-85.
صانعی، عفت؛ رئیسون، محمدرضا (١٣٩٩). «نقش مهارت‌های اجتماعی در پیش‌بینی انسجام روانی و کیفیت زندگی دانش آموزان در مدرسه»، فصلنامه سلامت روان کودک. 7 (2): 107-96.
عباسی، محمدرضا؛ علوی مقدم، سید بهنام؛ زهره‌وند، اشرف (1393). «بررسی میزان هویت دینی بین دانش‌آموزان مقطع متوسطه (ناحیه‌ی 1 شهرری)»، فصلنامه مطالعات ملی. سال پانزدهم، شماره 2 (58): 185-169.
قادری، داوود؛ مصطفایی، علی (1391). «سبک‌‌‌های هویت و جهت‌گیری مذهبی در دانشجویان دختر و پسر»، مطالعات اجتماعی ـ روان‌شناختی زنان (مطالعات زنان). 10 (4): 158-137.
قربانی، قدرت‌الله (1387). «درآمدی بر فلسفه دین از دیدگاه شهید مطهری»، کلام اسلامی. 17 (67): 120-105.
----------- (1399). «وجوه نیاز انسان به دین و آموزه‌های وحیانی»، پژوهش‌‌‌های مابعدالطبیعه. 1 (1): 145-120.
قریشی بنایی، علی‌اکبر (1370). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ ششم.
کیان، مرجان؛ یاسمی، صدیقه (1399). «سنجش کیفیت زندگی دانش‌آموزان دختر پایه ششم ابتدایی در مدرسه»، پژوهش در آموزش علوم ابتدایی. 2 (3): 24-16.
لطف‌آبادی، حسین (1380). عواطف و هویت نوجوانان و جوانان. تهران: نسل سوم.
------------ (1381). «روان‌شناسی رشد اخلاقی، ارزشی و دینی در نوجوانی و جوانی»، روش‌شناسی علوم انسانی. 31: 39-4.
ماهروزاده، طیبه (1392). «جهانی شدن و هویت‌یابی نوجوانان». مجله تربیت اسلامی. 8 (16): 162-139.
مطهری، مرتضی (1372). تکامل اجتماعی انسان. صدرا: تهران.
معروفی، یحیی؛ محمدی، محمدحسن (1398). «نقش تعدیل‌کنندگی جو یادگیری در تأثیر کیفیت زندگی در مدرسه بر خودکارآمدی دانش‌آموزان»، فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت مدرسه، 7 (4): 120-100.
نژاد مقدم، حدیث؛ سلیمی، مهتاب (1398). «نقش سبک زندگی ارتقادهنده سلامت در کیفیت زندگی مدرسه و سازگاری تحصیلی دانش‌آموزان دوره متوسطه»، راهبردهای آموزش در علوم پزشکی. 12 (1): 143-135.
نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ سبحانی‌نژاد، مهدی؛ مصباح، علی (1400). «هویت مذهبی و پیش‌بایست‌های طراحی برنامه درسی»، فصلنامه مطالعات ملی. 22 (2): 26-3.
نیک‌‌‌منش، زهرا؛ زندوکیلی، مریم (1394). «تأثیر آموزش مثبت‌نگری بر کیفیت زندگی، افسردگی، اضطراب و استرس بزهکاران نوجوان»، پژوهش‌‌‌نامه روان‌شناسی مثبت. 1 (2): 64-53.
واحدی، شهرام؛ احمدیان، ریحانه (1393). «رابطه سبک‌های هویت مذهبی، ابعاد دین‌داری با بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان»، روان‌شناسی و دین. 4 (28): 107-91.
هرمزی مقدم، فریبا (1396). «حالت‌‌‌های روان‌شناختی مثبت، تعهد مذهبی و کیفیت زندگی در دانش‌آموزان»، روان‌شناسی معاصر، 12(ویژه‌نامه)، 1905-1902.
یاسمی‌نژاد، پریسا؛ گل‌محمدیان، محسن؛ سعیدی‌پور، بهمن (1389). «درآمدی بر رابطه دین و معنویت با روان‌شناسی با تکیه بر دیدگاه چند تن از روان‌شناسان مطرح»، قبسات. 56 (15): 112-79.
Anderson, L. W; & Bourke, S. F (2000). Assessing affective characteristics in the schools (2nd Ed.). Mahvah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
Balkaya-Ince, M; Cheah, C. S. L; Kiang, L; & Tahseen, M (2020). “Exploring daily mediating pathways of religious identity in the associations between maternal religious socialization and Muslim American adolescents' civic engagement”. Developmental psychology, 56(8): 1446–1457.
Bell, M (2009); “Religious Identity: Conceptualization and Measurement of the Religious Self. (PhD Thesis)", Emory University, Emory, USA. Retrieved from ProQuest Dissertations and Theses database.
Bonomi, A; Patrick, D; & Bushnell, D (2008); “Validation of the united states’ version of the World Health Organization Quality of Life (WHOQOL) instrument”. Journal of Clinical Epidemiology; 53: 1-12.
Erikson, E. H (1969); Identity: Youth and Crisis. New York. London.
Hardy, S; Pratt, M; Pancer, S; Olsen, J; […] & Lawford, H, (2010); “community and religious involvement as contexts of identity change across late adolescence and emerging adulthood”, International Journal of Behavioral Development, 35(2): 125-135.
Marcia, J, E (1980). Identity and adolescence, In J.E. Adelson (Ed.), Hand book for Adolescent psychology. New York: Wiley.
Negru-Subtirica, O; Tiganasu, A; Dezutter, J; & Luyckx, K (2017). “A cultural take on the links between religiosity, identity, and meaning in life in religious emerging adults”. British Journal of Developmental Psychology. 35(1):106-126.
Nelson, J; & Yang, Y (2023). “The role of teachers' religious beliefs in their classroom practice–a personal or public concern?” Journal of Beliefs & Values: 44 (3): 316-333.
Tangen, R (2011); “Conceptualizing quality of school life from pupils’ perspectives: a four‐dimensional model”. International Journal of Inclusive Education, 4: 37-41.
Wilson, A., Khumalo, I., & Mpofu, E (2021); “Meaning in life among Ghanaian university student: does religious commitment matter?” Relig health, 61 (3): 2482-2499.
Worthington E. L., et al (2003); “The Religious Commitment Inventory10: Development, refinement, and validation of a brief scsle for research and counseling”, Journal of Counseling Psychology, 50: 84-96.
Ysseldyk, R; Matheson, K; & Anisman, H (2010). “religiosity as identity: toward an understanding of religion from a social identity perspective”, Personality and Social Psychology Review, 14 (1): 60-71.