تببین رابطه اثرگذاری کیفیت زندگی مدرسه‌ای و هویت مذهبی بر میزان تعهد مذهبی دانش‌آموزان دوره متوسطه مدارس بین‌المللی منجی شهر قم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سوسن بهرامی 1
زهره نادری 2
1 استادیارگروه علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشجوی کارشناسی ارشد روان‌شناسی تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران.
10.22034/rjnsq.2025.451978.1594
چکیده
پایبندی و متعهد بودن به دین و آگاهی از اصول و آداب مذهبی تأثیر مثبتی بر زندگی فردی و اجتماعی دارد. هدف اصلی تحقیق، تبیین رابطه مؤثر کیفیت زندگی مدرسه‌ای و هویت مذهبی با تعهد مذهبی دانش‌‌‌آموزان مقطع متوسطه اول و دوم مدارس بین‌‌‌المللی منجی شهر قم است. روش تحقیق پیمایش و از نوع همبستگی است و حجم نمونه براساس شیوه سرشماری، 222 نفر برآورد شد. دانش‌آموزان به پرسشنامه‌های تعهد مذهبی ورتینگتون و همکاران (2003)، کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای اندرسون و بروک (2000) و هویت مذهبی بل (2005) پاسخ دادند. برای سنجش رابطه از آزمون پیرسون و برای بررسی فرضیه اصلی از رگرسیون چندگانه استفاده شده است. نتایج نشان می‌‌‌دهد کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای و هویت مذهبی با تعهد مذهبی رابطه مثبت و معنادار داشته و در این میان، بیشترین تأثیر را هویت مذهبی با 5/42 درصد نشان داده است. نتایج تحلیل نشان داد کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای به‌‌‌طور ‌‌‌مستقیم و غیرمستقیم، و هویت مذهبی به‌‌‌طور مستقیم بر تعهد مذهبی تأثیر داشته است.
کلیدواژه‌ها
کیفیت زندگی مدرسه‌‌‌ای
هویت مذهبی
تعهد مذهبی
دانش‌‌‌آموزان
  • آذربایجانی، مسعود؛ موسوی اصل، سید مهدی (1398). درآمدی بر روان‌شناسی دین. تهران: سمت.
  • احمدی، محمدسعید (1394). «رابطه باورهای دینی و سبک زندگی با کیفیت زندگی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر زنجان»، زن و مطالعات خانواده. 8 (30): 20-7.
  • اسدی نوقابی، احمدعلی (1384). روان‌پرستاری (بهداشت روان 2). تهران: بشری.
  • اقبالی، زینب؛ حاجبی، مجید؛ سراوانی، شهرزاد؛ جورشری، فروغ (1399). «بررسی ارتباط تعهد و جهت‌گیری مذهبی بر کیفیت مراقبت پرستاری»، مجله بالینی پرستاری و مامایی. 9 (1): 615-608.
  • امینی، محمد؛ دادخواه تهرانی، سمیرا (1403). «وضعیت هویت دینی دانش‌‌آموزان دوره متوسطه دوم شهر اصفهان»، فصلنامه مطالعات ملی. 25 (99): 158-137.
  • انصاری، زهرا؛ اسکویی، نسرین (1380). هویت. تهران: ایتا.
  • بخشایش، علیرضا (1392). «رابطه بین باورهای مذهبی، بحران هویت و سبک‌های هویت در دانش‌آموزان»، فصلنامه مطالعات ملی، 14 (56): 50-35.
  • پور‌عمران، سلیمان (1400). «رابطه فرصت‌های برابر آموزشی با کیفیت زندگی مدرسه‌ای و احساس تعلق به مدرسه با نقش میانجی فرهنگ مدرسه در دبیران متوسطه»، پژوهش‌های تربیتی. 43: 276-253.
  • تاج‌بخش، غلامرضا؛ رمضانی، رضا؛ علیدادی، زهرا (1400). «واکاوی عوامل جامعه‌شناختی مؤثر در شکل‌گیری هویت دینی دانش‌آموزان دختر»، اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی. 7 (16): 92-73.
  • تاجیک، محمدرضا (1384). «انسان مدرن و معمای هویت»، فصلنامه مطالعات ملی. 6 (21): 28-9.
  • جعفری، فاطمه؛ بهرامی، سوسن؛ جعفری هرندی، رضا (1400). «پیش‌‌بینی میزان استفاده از شبکه‌‌های اجتماعی مجازی براساس سبک‌‌های هویت در دانش‌‌آموزان شهر قم»، نشریه علوم و فنون مدیریت اطلاعات. 7 (3): 242-219.
  • جوادی آملی، عبدالله (1392). دین‌‌‌شناسی. تهران: اسراء.
  • حسینیان، سیمین؛ قاسم‌زاده، سوگند؛ نیکنام، ماندانا (1390). «پیش‌‌‌بینی کیفیت زندگی معلمان زن براساس متغیرهای هوش هیجانی و هوش معنوی»، فصلنامه مشاوره شغلی و سازمان. 3 (9): 60-42.
  • خواجه‌نوری، بیژن؛ رحمانی، علی؛ هاشمی، سمیه (1389). «سبک زندگی و هویت ملی؛ مطالعه موردی: دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر شیراز»، فصلنامه مطالعات ملی. 11 (4): 152-127.
  • دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
  • زاهدی، بهمن؛ مرادی، مسعود (1396). «نقش تعهد مذهبی و هوش فرهنگی در شکل‌گیری ابعاد هویت دانش‌آموزان دوره اول متوسطه»، مجله روان‌شناسی مدرسه. 6 (2): 82-64.
  • سلطانی شال، رضا؛ کارشکی، حسین؛ آقامحمدیان شعرباف؛ حمیدرضا، عبد خدایی؛ محمدسعید؛ بافنده، حسین (1390). «بررسی روایی و پایایی پرسش‌نامه کیفیت زندگی در مدرسه در مدارس شهر مشهد»، مجله دانشگاه علوم پزشکی کرمان. 10 (1): 93-79.
  • شجاعی‌زند، علیرضا (1384). «مدلی برای سنجش دین‌داری در ایران»، نشریه جامعه‌شناسی در ایران. 6 (1): 66-34.
  • شهابی‌زاده، فاطمه (1391). «دلبستگی دوران کودکی و دلبستگی به خدا، مدل حل بحران هویت با توجه به ادراک اهمیت ارزش‌های مذهبی»، زن و مطالعات خانواده. 16: 126-105.
  • شهرکی، فاطمه؛ باقرپور، معصومه (1398). «رابطه کیفیت زندگی مدرسه با توسعه قابلیت‌های کارآفرینی و اهداف پیشرفت دانش‌آموزان دختر مدرسه کار و دانش»، نشریه مهارت‌آموزی. 7 (28): 25-8.
  • شیرچی، رقیه؛ رضائیان بیلندی، حسین؛ مصلحی، جواد (1398). «نقش پیوند والدینی و عزت‌نفس در پیش‌بینی سبک‌های هویت دینی نوجوانان». روان‌شناسی و دین. 47: 99-85.
  • صانعی، عفت؛ رئیسون، محمدرضا (١٣٩٩). «نقش مهارت‌های اجتماعی در پیش‌بینی انسجام روانی و کیفیت زندگی دانش آموزان در مدرسه»، فصلنامه سلامت روان کودک. 7 (2): 107-96.
  • عباسی، محمدرضا؛ علوی مقدم، سید بهنام؛ زهره‌وند، اشرف (1393). «بررسی میزان هویت دینی بین دانش‌آموزان مقطع متوسطه (ناحیه‌ی 1 شهرری)»، فصلنامه مطالعات ملی. سال پانزدهم، شماره 2 (58): 185-169.
  • قادری، داوود؛ مصطفایی، علی (1391). «سبک‌‌‌های هویت و جهت‌گیری مذهبی در دانشجویان دختر و پسر»، مطالعات اجتماعی ـ روان‌شناختی زنان (مطالعات زنان). 10 (4): 158-137.
  • قربانی، قدرت‌الله (1387). «درآمدی بر فلسفه دین از دیدگاه شهید مطهری»، کلام اسلامی. 17 (67): 120-105.
  • ----------- (1399). «وجوه نیاز انسان به دین و آموزه‌های وحیانی»، پژوهش‌‌‌های مابعدالطبیعه. 1 (1): 145-120.
  • قریشی بنایی، علی‌اکبر (1370). قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ ششم.
  • کیان، مرجان؛ یاسمی، صدیقه (1399). «سنجش کیفیت زندگی دانش‌آموزان دختر پایه ششم ابتدایی در مدرسه»، پژوهش در آموزش علوم ابتدایی. 2 (3): 24-16.
  • لطف‌آبادی، حسین (1380). عواطف و هویت نوجوانان و جوانان. تهران: نسل سوم.
  • ------------ (1381). «روان‌شناسی رشد اخلاقی، ارزشی و دینی در نوجوانی و جوانی»، روش‌شناسی علوم انسانی. 31: 39-4.
  • ماهروزاده، طیبه (1392). «جهانی شدن و هویت‌یابی نوجوانان». مجله تربیت اسلامی. 8 (16): 162-139.
  • مطهری، مرتضی (1372). تکامل اجتماعی انسان. صدرا: تهران.
  • معروفی، یحیی؛ محمدی، محمدحسن (1398). «نقش تعدیل‌کنندگی جو یادگیری در تأثیر کیفیت زندگی در مدرسه بر خودکارآمدی دانش‌آموزان»، فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت مدرسه، 7 (4): 120-100.
  • نژاد مقدم، حدیث؛ سلیمی، مهتاب (1398). «نقش سبک زندگی ارتقادهنده سلامت در کیفیت زندگی مدرسه و سازگاری تحصیلی دانش‌آموزان دوره متوسطه»، راهبردهای آموزش در علوم پزشکی. 12 (1): 143-135.
  • نجفی، حسن؛ ملکی، حسن؛ سبحانی‌نژاد، مهدی؛ مصباح، علی (1400). «هویت مذهبی و پیش‌بایست‌های طراحی برنامه درسی»، فصلنامه مطالعات ملی. 22 (2): 26-3.
  • نیک‌‌‌منش، زهرا؛ زندوکیلی، مریم (1394). «تأثیر آموزش مثبت‌نگری بر کیفیت زندگی، افسردگی، اضطراب و استرس بزهکاران نوجوان»، پژوهش‌‌‌نامه روان‌شناسی مثبت. 1 (2): 64-53.
  • واحدی، شهرام؛ احمدیان، ریحانه (1393). «رابطه سبک‌های هویت مذهبی، ابعاد دین‌داری با بهزیستی روان‌شناختی دانشجویان»، روان‌شناسی و دین. 4 (28): 107-91.
  • هرمزی مقدم، فریبا (1396). «حالت‌‌‌های روان‌شناختی مثبت، تعهد مذهبی و کیفیت زندگی در دانش‌آموزان»، روان‌شناسی معاصر، 12(ویژه‌نامه)، 1905-1902.
  • یاسمی‌نژاد، پریسا؛ گل‌محمدیان، محسن؛ سعیدی‌پور، بهمن (1389). «درآمدی بر رابطه دین و معنویت با روان‌شناسی با تکیه بر دیدگاه چند تن از روان‌شناسان مطرح»، قبسات. 56 (15): 112-79.
  • Anderson, L. W; & Bourke, S. F (2000). Assessing affective characteristics in the schools (2nd Ed.). Mahvah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
  • Balkaya-Ince, M; Cheah, C. S. L; Kiang, L; & Tahseen, M (2020). “Exploring daily mediating pathways of religious identity in the associations between maternal religious socialization and Muslim American adolescents' civic engagement”. Developmental psychology, 56(8): 1446–1457.
  • Bell, M (2009); “Religious Identity: Conceptualization and Measurement of the Religious Self. (PhD Thesis)", Emory University, Emory, USA. Retrieved from ProQuest Dissertations and Theses database.
  • Bonomi, A; Patrick, D; & Bushnell, D (2008); “Validation of the united states’ version of the World Health Organization Quality of Life (WHOQOL) instrument”. Journal of Clinical Epidemiology; 53: 1-12.
  • Erikson, E. H (1969); Identity: Youth and Crisis. New York. London.
  • Hardy, S; Pratt, M; Pancer, S; Olsen, J; […] & Lawford, H, (2010); “community and religious involvement as contexts of identity change across late adolescence and emerging adulthood”, International Journal of Behavioral Development, 35(2): 125-135.
  • Marcia, J, E (1980). Identity and adolescence, In J.E. Adelson (Ed.), Hand book for Adolescent psychology. New York: Wiley.
  • Negru-Subtirica, O; Tiganasu, A; Dezutter, J; & Luyckx, K (2017). “A cultural take on the links between religiosity, identity, and meaning in life in religious emerging adults”. British Journal of Developmental Psychology. 35(1):106-126.
  • Nelson, J; & Yang, Y (2023). “The role of teachers' religious beliefs in their classroom practice–a personal or public concern?” Journal of Beliefs & Values: 44 (3): 316-333.
  • Tangen, R (2011); “Conceptualizing quality of school life from pupils’ perspectives: a four‐dimensional model”. International Journal of Inclusive Education, 4: 37-41.
  • Wilson, A., Khumalo, I., & Mpofu, E (2021); “Meaning in life among Ghanaian university student: does religious commitment matter?” Relig health, 61 (3): 2482-2499.
  • Worthington E. L., et al (2003); “The Religious Commitment Inventory10: Development, refinement, and validation of a brief scsle for research and counseling”, Journal of Counseling Psychology, 50: 84-96.
  • Ysseldyk, R; Matheson, K; & Anisman, H (2010). “religiosity as identity: toward an understanding of religion from a social identity perspective”, Personality and Social Psychology Review, 14 (1): 60-71.