خوانش ترکمن‌های ایران از هویت قومی و ملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سجاد عموزاد خلیلی 1
زینب هاشمی خواه 2
احمد رضایی 3
1 دانش‌آموخته مقطع دکترای رشته علوم سیاسی از دانشگاه مازندران، ‌‌مازندران، ‌‌ایران (نویسنده‌ مسئول).
2 پژوهشگر پسادکترای جامعه‌شناسی از دانشگاه مازندران، ‌‌مازندران، ‌‌ایران.
3 دانشیار رشته جامعه‌شناسی از دانشگاه مازندران، ‌‌مازندران، ‌‌ایران.
10.22034/rjnsq.2024.432554.1554
چکیده
کشور ‌‌ایران ‌‌از تنوع ‌‌برخوردار است ‌‌و ‌‌تنوع ‌‌قومی ‌‌اهمیت ‌‌بررسی ‌‌جنبه‌‌های ‌‌متنوع ‌‌آن ‌‌را ‌‌می‌‌طلبد؛ ‌‌ازاین‌رو، ‌‌پژوهش ‌‌حاضر ‌‌به ‌‌دنبال ‌‌درک ‌‌بهتر ‌‌و ‌‌شناخت ‌‌عمیق‌‌تر ‌‌ترکمن‌ها ‌‌و ‌‌بررسی ‌‌بازخوانی ‌‌مردمان ‌‌این ‌‌قوم ‌‌از ‌‌هویت ‌‌قومی ‌‌خود ‌‌است. ‌‌همچنین، ‌‌نگارندگان ‌‌کوشیده‌اند ‌‌تا ‌‌دریابند ‌‌ترکمن‌ها ‌‌چه ‌‌تعریفی ‌‌از ‌‌هویت ‌‌ملی ‌‌در ‌‌برابر ‌‌هویت ‌‌قومی ‌‌دارند ‌‌و ‌‌در ‌‌یک ‌‌قیاس، ‌‌دلبستگی ‌‌آنان ‌‌به ‌‌هویت ‌‌ملی ‌‌چگونه ‌‌است؟ ‌‌در ‌‌این ‌‌راستا، ‌‌با ‌‌مردم ‌‌ترکمن سؤالاتی ‌‌در ‌‌قالب ‌‌مصاحبه‌‌های ‌‌باز ‌‌صورت ‌‌گرفت ‌‌و ‌‌روایات ‌‌با ‌‌روش ‌‌تحلیلی مضمون ‌‌تماتیک ‌‌واکاوی ‌‌شد. ‌‌یافته‌‌ها ‌‌در ‌‌شش ‌‌تم ‌‌اصلی، ‌‌فقر ‌‌اطلاعات ‌‌تاریخی ‌‌ـ ‌‌فرهنگی، ‌‌غلبه ‌‌ملیت ‌‌بر ‌‌قومیت، ‌‌تضعیف ‌‌باورهای ‌‌دینی، ‌‌زبان ‌‌قومی ‌‌و ‌‌رسمی، ‌‌فقدان ‌‌نگرش ‌‌قومی ‌‌انتصاب ‌‌شغلی، ‌‌حضور ‌‌نمادین ‌‌و ‌‌نه ‌‌کاربردی ‌‌ریش‌‌سفیدان ‌‌شکل ‌‌گرفت. ‌‌نتایج ‌‌گویای ‌‌آن ‌‌است ‌‌که ‌‌ترکمن‌ها ‌‌در ‌‌بازخوانی خود ‌‌دچار ‌‌یک ‌‌پارادوکس ‌‌ضعف ‌‌شناختی ‌‌و ‌‌تعلق ‌‌قومی ‌‌هستند. ‌‌ضمن ‌‌آنکه ‌‌در ‌‌یک ‌‌وزنه ‌‌مقایسه، ‌‌هویت ‌‌ملی ‌‌آنان ‌‌پررنگ‌‌تر ‌‌از ‌‌هویت ‌‌قومی ‌‌به‌چشم ‌‌می‌‌خورد.
کلیدواژه‌ها
‌‌ترکمن‌ها
‌‌بازخوانی ‌‌قومی
هویت ملی
‌‌هویت ‌‌قومی
  • آموزگار، ‌‌ژاله ‌‌(1380). ‌‌تاریخ ‌‌اساطیر ‌‌ایران. ‌‌تهران: ‌‌سمت.
  • امیر‌خان‌نژاد، ‌‌امیرعلی؛ ‌‌صباغ، ‌‌صمد ‌‌(1394). ‌‌«برسی ‌‌رابطه ‌‌بیگانگی ‌‌اجتماعی، ‌‌فقر ‌‌اقتصادی ‌‌و ‌‌اعتقادات ‌‌دینی ‌‌با ‌‌امید ‌‌به ‌‌آینده ‌‌دانشجویان ‌‌دانشگاه ‌‌آزاد ‌‌مرند»، ‌‌فصلنامه ‌‌مطالعات ‌‌جامعه‌شناسی. ‌‌شماره26: ‌‌19-7.
  • امیرکافی، ‌‌مهدی؛ ‌‌حاجیانی، ‌‌ابراهیم ‌‌(1392). ‌‌«نسبت ‌‌هویت ‌‌قومی ‌‌و ‌‌ملی ‌‌در ‌‌جامعه ‌‌چندقومیتی ‌‌ایران: ‌‌برسی ‌‌و ‌‌مقایسه ‌‌سه ‌‌رهیافت ‌‌نظری»، ‌‌نشریه ‌‌راهبرد. ‌‌شماره ‌‌66: ‌‌146-117.
  • پیردشتی، ‌‌حسن ‌‌(1380). ‌‌«رفتار ‌‌سیاسی ‌‌قوم ‌‌ترکمن». ‌‌پایان‌‌نامه ‌‌کارشناسی ‌‌ارشد ‌‌جغرافیایی ‌‌سیاسی، ‌‌استاد ‌‌راهنما: ‌‌محمدرضا ‌‌حافظ‌‌نیا، ‌‌دانشگاه ‌‌تربیت ‌‌مدرس. ‌‌دانشکده ‌‌علوم ‌‌انسانی ‌‌(منتشر ‌‌نشده).
  • جرجانی، ‌‌موسی ‌‌(1394). ‌‌ایرانیان ‌‌ترکمن. ‌‌تهران: ‌‌دفتر ‌‌پژوهش‌‌های ‌‌فرهنگی.
  • جلالی، ‌‌مهدی ‌‌(1397). ‌‌«برسی ‌‌تطبیقی ‌‌هویت ‌‌قومی ‌‌و ‌‌هویت ‌‌ملی ‌‌در ‌‌میان ‌‌دانش‌‌آموزان ‌‌ترک ‌‌آذری‌زبان ‌‌و ‌‌کردزبان ‌‌(مطالعه ‌‌موردی ‌‌شهرستان ‌‌میاندوآب)»، ‌‌فصلنامه ‌‌علمی ‌‌مطالعات ‌‌فرهنگی. ‌‌شماره ‌‌37: ‌‌98-69.
  • حیدری، ‌‌جهانگیر ‌‌(1391). ‌‌«نقش ‌‌مدیریت ‌‌سیاسی ‌‌در ‌‌همگرایی ‌‌و ‌‌واگرایی ‌‌اقوام(مطالعه ‌‌موردی ‌‌قوم ‌‌کرد)»، ‌‌پایان‌نامه ‌‌کارشناسی ‌‌ارشد، ‌‌استاد ‌‌راهنما: ‌‌هادی ‌‌اعظمی، ‌‌دانشگاه ‌‌فردوسی ‌‌مشهد، ‌‌دانشکده ‌‌علوم ‌‌انسانی ‌‌(منتشر ‌‌نشده).
  • دشتی، ‌‌فرزانه؛ ‌‌باقری‌‌نیا، ‌‌حدیث ‌‌(1402). ‌‌«نقش ‌‌عوامل ‌‌مؤثر ‌‌بر ‌‌افزایش ‌‌همگرایی ‌‌اقوام ‌‌ایرانی»، ‌‌فصلنامه ‌‌مطالعات ‌‌ملی. ‌‌سال ‌‌بیست‌و‌چهارم. ‌‌شماره ‌‌4: ‌‌114-97.
  • دهقانی ‌‌‌‌اشکذری ‌‌محمدرضا؛ ‌‌رحیمی ‌‌‌‌زارچی، ‌‌محمد ‌‌(1390). ‌‌«پوشش ‌‌ایرانیان ‌‌در ‌‌بستر ‌‌تاریخ ‌‌و ‌‌تحلیل ‌‌تطبیقی ‌‌با ‌‌فرهنگ ‌‌اسلامی»، ‌‌سومین ‌‌همایش ‌‌ملی ‌‌نساجی ‌‌و ‌‌پوشاک. ‌‌شهر ‌‌یزد، ‌‌استان ‌‌یزد.
  • ربیعی، ‌‌علی ‌‌(1380). ‌‌جامعه‌‌شناسی ‌‌تحولات ‌‌ارزشی ‌‌نگاهی ‌‌به ‌‌رفتارشناسی ‌‌سیاسی. ‌‌ترجمه ‌‌محمد ‌‌صبوری. ‌‌تهران: ‌‌سمت. ‌‌چاپ ‌‌اول.
  • سخاوتی‌‌فر، ‌‌نورمحمد ‌‌(1386). ‌‌«بررسی ‌‌رابطه ‌‌بین ‌‌هویت ‌‌ملی ‌‌و ‌‌هویت ‌‌قومی ‌‌ترکمن‌ها ‌‌در ‌‌استان ‌‌گلستان». ‌‌پایان‌‌نامه ‌‌کارشناسی ‌‌ارشد. ‌‌استاد ‌‌راهنما: ‌‌احمد ‌‌رضایی. ‌‌دانشگاه ‌‌مازندران. ‌‌دانشکده ‌‌علوم ‌‌اجتماعی.
  • فرزبد، ‌‌محمدمهدی؛ ‌‌رضایی، ‌‌احمد؛ ‌‌جانعلی‌‌زاده، ‌‌چوب‌‌بستی ‌‌(1397). ‌‌«حافظه ‌‌جمعی ‌‌هویت ‌‌ایرانی»، ‌‌فصلنامه ‌‌مطالعات ‌‌ملی. ‌‌شماره ‌‌1: ‌‌20-3.
  • کمالی، ‌‌محمدشریف ‌‌(1374). ‌‌ایرانیان ‌‌ترکمن. ‌‌تهران: ‌‌اساطیر.
  • گر، تدرابرت (1378). چرا انسان‌ها شورش می‌کنند. ترجمه علی مرشدی‌زاده. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • گلی، ‌‌امین‌‌الله ‌‌(1366). ‌‌تاریخ ‌‌سیاسی ‌‌و ‌‌اجتماعی ‌‌ترکمن‌‌ها. ‌‌تهران: ‌‌علم.
  • گیدنز ‌‌آنتونی ‌‌(1380). ‌‌تجدد ‌‌و ‌‌تشخص. ‌‌ترجمه ‌‌ناصر ‌‌موافقیان. ‌‌تهران: ‌‌نی.
  • محمدی، ‌‌شعبان؛ ‌‌رضایی، ‌‌احمد ‌‌(1399). ‌‌«برسی ‌‌عوامل ‌‌خارجی ‌‌مؤثر ‌‌بر ‌‌قومیت‌‌گرایی ‌‌در ‌‌آذربایجان ‌‌ایران»، ‌‌مجله ‌‌مطالعات ‌‌اجتماعی ‌‌اقوام. ‌‌شماره2: ‌‌84-65.
  • مصرآبادی، جواد؛ یارمحمدزاده، پیمان؛ فیضی، ایوب ‌‌(1392). ‌‌«بررسی ‌‌مقایسه‌‌ای ‌‌ابعاد ‌‌هویت ‌‌قومی، ‌‌ملی ‌‌و ‌‌جهانی ‌‌دانشجویان ‌‌قومیت‌‌های ‌‌مختلف ‌‌دانشگاه ‌‌شهید ‌‌مدنی ‌‌آذربایجان»، ‌‌همایش ‌‌قومیت ‌‌و ‌‌فرهنگ ‌‌ایران ‌‌اسلامی، تبریز: ‌‌34-20.
  • میرشکاری، ‌‌جواد ‌‌(1386). ‌‌فرهنگ ‌‌واژه‌‌های ‌‌مصوب ‌‌فرهنگستان. ‌‌تهران: ‌‌انتشارات ‌‌فرهنگستان ‌‌زبان ‌‌و ‌‌ادب ‌‌فارسی. ‌‌دفتر ‌‌چهارم.
  • Bellino, M. J., & Dryden-Peterson, S. (2019). “Inclusion and exclusion within a policy of national integration: refugee education in Kenya’s Kakuma Refugee Camp”. British Journal of Sociology of Education. 40(2), 222-238.
  • Braun،Crarke، V (2006). “Using Thematic Analysis” in Psychology Qualitative Research in Psychology. Vol. 3:77-101.
  • Drake, C. (2019). National integration in Indonesia: Patterns and policies. University of Hawaii Press.
  • Kee, C. P., & Nie, K. S. (2017). “A reflection of national integration process and the role of media in Malaysia”. Journal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication. 33 (1).
  • Sabatier;Coltte (2008). “Ethnic and national identity among secon-generation immigrant adolescents in France:The role of social context and family”, Journal of Adolescence.
  • Stryker, S. (2001). “Traditional symbolic interactionism, role theory, and structural symbolic interactionism: The road to identity theory”. In Handbook of sociological theory (pp. 211-231). Boston, MA: Springer US.