بازنمایی نمادهای هویتطلبی قومی در اینستاگرام
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
استادیار گروه مشارکتها و ارتباطات، پژوهشگاه مطالعات آموزشوپرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، تهران، ایران.
2
استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران (نویسنده مسئول).
3
دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
10.22034/rjnsq.2024.456840.1606
چکیده
با توجه به دغدغههای موجود درخصوص تنوع فرهنگی در جامعه ایران و پیامدهای ناشی از آن، پژوهش حاضر به تحلیل عناصر و پیامهای بازنماییشده هویتطلبی قومی در صفحات اینستاگرامی پرداخته است؛ ازاینرو، مهمترین پرسش پژوهش حاضر این است که عمدهترین پیامها، ویژگیها و نمادهای قومگرایی مورداستفاده هویتطلبان ترک در شبکه اجتماعی اینستاگرام کدماند؟ این پژوهش با روش نشانهشناسی و تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. جامعه موردمطالعه شامل صفحات اینستاگرامی هویتطلبان قومی و حجم نمونه شامل چهار عکس برگزیده از میان صفحههای اینستاگرامی در بازه زمانی پاییز 1400 است که با روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. تصاویر موردمطالعه از دیدگاه نشانهشناسانه سوسور بهعنوان مرجع و عناصر نشانهای پیرس و دلالتهای صریح و ضمنی رولان بارت و در رویکرد تحلیل محتوای کیفی نیز، نظریه هویت سهگانه کاستلز و درجه قومگرایی آنتونی اسمیت و همچنین، تکنیکها و جاذبههای اقناعی مورداستفاده و واکاوی قرار گرفتهاند. یافتههای پژوهش بیانگر آن است که کلیت فضای عکسها با طرح مکرر نمادها و سمبلهای مرتبط با ترکها، بر هویت پانترکیسم و لزوم ایجاد کشوری مستقل برای ترکزبانان جهان دلالت دارد. در عکسها، «هویت مقاومتی» در تلفیق با نظریه کاستلز قابلمشاهده بوده و دالهای مهمی همچون گرگ خاکستری، نماد سر گرگ با انگشتان، پرچم ترکیه، پرچم جمهوری آذربایجان، بابک خرمدین، اغوزخان و تومروس (بهمثابه اسطورههای آذربایجان) گنجانیده شدهاند. طرح مطالبات قومی بهواسطه عناصر فرهنگی نظیر فوتبال نیز در صفحات مختلف کاربران قابل تبیین بوده و برای جلبتوجه مخاطبان از جاذبههای مختلف احساسی، منطقی و نوستالژیک استفاده شده است.
کلیدواژهها
- اسمیت، آنتونی (1383). ناسیونالیسم (نظریه، ایدئولوژی، تاریخ). ترجمه منصور انصاری. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
- اوزکریملی، اموت (1383). نظریههای قومیت. ترجمه محمدعلی قاسمی. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
- ایمان، محمدتقی؛ کیذقان، طاهره (1381). «بررسی عوامل مؤثر بر هویت اجتماعی زنان»، علوم انسانی دانشگاه الزهرا. ش 44 و 45: 106-79.
- برتون، رولان (1390). قومشناسی سیاسی. ترجمه ناصر فکوهی. تهران: نشر نی.
- بهمنی، فرزاد (1397). تحلیل محتوای کیفی و رویکردهای آن. تهران: مرکز پژوهش و افکار صداوسیما.
- جباری، ولی؛ محمدیان، مهرداد؛ رشیدی آل هاشم، محمدرضا (1401). «واکاوی نقش نیروهای خارجی بر گرایشهای قومی در مناطق آذرینشین ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. دوره 23. ش 89. پیاپی 89: 189-169.
- جنکینز، ریچارد (1381). مطالعات قومی و نژادی در قرن بیستم. تهران: مؤسسه مطالعات راهبردی.
- حاجیانی، ابراهیم (1388). «نسبت هویت ملی با هویت قومی در میان اقوام ایرانی». جامعهشناسی ایران. 9 (3 و 4): 164-143.
- خوبرویپاک، محمدرضا (1380). اقلیتها. تهران: شیرازه.
- دشتی، تقی (1390). «مفهومشناسی قومیت و اقلیت قومی بهعنوان عنصری از جامعه سیاسی»، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بینالمللی. ش 9: 150-141.
- رهبری، مهدی (1380). «بحران هویت در ایران معاصر»، نامه پژوهش. سال ششم. شماره 22 و 23: 85-53.
- فرامرزیانی، سعید؛ هاشمی، شهناز؛ فرهنگی، علیاکبر (1395). «نقش رسانههای مجازی در تغییرات ارزشهای اجتماعی با تأکید بر شبکههای اجتماعی تلگرام و فیسبوک»، فصلنامه توسعه اجتماعی. دوره 10. شماره 4. پیاپی 40: 143-124.
- فرامرزیانی، سعید؛ جعفری، علی (1399). «نقش شبکههای اجتماعی موبایلی بر هویت شخصی مدرن در میان جوانان شهر اردبیل»، فصلنامه مطالعات ملی. دوره 21. ش 82. پیاپی 82: 88-69.
- صالحی، منصور؛ نوازنی، بهرام (1399). «بررسی نقش جمهوری آذربایجان در ایجاد چالشهای قومی در آذربایجان ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیستویکم. ش 4: 118-101.
- قومی در فضای مجازی»، فصلنامه برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی. ش 16: 172-135.
- کاستلز، مانوئل (1385). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ. ترجمه احد علیقلیان و همکاران. چاپ پنجم. تهران: طرح نو.
- کوش، دنی (1399). مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی. ترجمه فریدون وحیدا. تهران: سروش.
- گیدنز، آنتونی (1398). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ترجمه ناصر موفقیان. تهران: نشر نی.
- لاندو، چیکوب (1385). پانترکیسم، یک قرن در تکاپوی الحاقگری. ترجمه حمید احمدی. تهران: نشر نی.
- مقصودی، مجتبی (1380). تحولات قومی در ایران، علل و زمینهها. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
- هابزباوم، ای، جی (1382). ملت و ملیگرایی پس از 1870. ترجمه جمشید احمدپور. تهران: نشر نیکا.
- Ahmadov, H., & Qocayeva, G. (2023). “Hüseyn Cavidin Əsərlərindəki Obrazlarda Turançılıq”. Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi. 6(2): 159-172: https://doi.org/10.59182/tudad.1271767.
- KARATAŞ, Cengiz (2013). “Turancılık Mefkûresi Bağlamında Halide Edib’in Yeni Turan’ına Dair”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türkoloji Dergisi. 20. I, s.39-52.
- KOHN, Hans (2007). Panslavizm ve Rus Milliyetçiği. İstanbul-İlgi Kültür Sanat.
- Burk, P. A. (1997). Sociological approach to self and identity. Washington State University. Department of Sociology.
- Shaffer, Brenda, (2002). Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity (MIT Press, 2002). [20][21] The book was also published in Turkish (Bilgi University Press, Istanbul, 2008) and in Persian (Ulus Press, Tehran, 2008).
- Cohen, A.P (1996). “Personal nationalism: A Scottish view of some rites, rights and wrongs”. Americam Ethnologist. 23 (4): 1-14.
- Stryker, S, Burke P (2000). “The past, present, and future of an identity theory”; Social Psychology Quarterly. 64 (4): 284-297.
