تحلیل نقش سازمان‌های اطلاعاتی در تقویت همبستگی اقوام ایرانی (مطالعه موردی کُردها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عطا مقدم فر 1
سلمان امیرسرداری 2
1 استادیار سیاست‌گذاری عمومی و عضو هیئت‌علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. تهران. ایران.
2 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی (نویسنده مسئول).
10.22034/rjnsq.2024.427176.1534
چکیده
یکپارچگی ملی یکی از منابع قدرت و عوامل امنیت‌ساز به‌شمار می‌رود؛ ازاین‌رو، در جوامع ناهمگون، همگرایی و همبستگی گروه‌های مختلف اجتماعی ازجمله اقوام، به منظور تحقق یکپارچگی که اغلب بر محور هویت ملی محقق می‌شود، از اهمیت بسزایی برخوردار است. حکومت‌ها برای تحقق این هدف از ابزار گوناگونی بهره می‌برند؛ در این میان، سازمان‌های اطلاعاتی با توجه به وفاداری به نظام سیاسی، دسترسی به سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران و برخورداری از امکانات منحصربه‌فرد، نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. بر این اساس، نوشتار حاضر به دنبال پاسخ به این پرسش است که «نقش سازمان‌های اطلاعاتی در تقویت همبستگی ملی اقوام ایرانی چیست؟» که با بررسی و تلفیق ادبیات موجود درخصوص همبستگی اجتماعی و کارکردهای سازمان‌‌های اطلاعاتی، تلاش شد با ارائه مدل به این سؤال پاسخ داده شود. همچنین، به منظور محسوس نمودن مباحث طرح‌شده، شهروندان کُرد اهل سنت استان کردستان به‌عنوان نمونه مورد مطالعه انتخاب شدند. با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، تحلیل ثانویه، اخبار، تحلیل‌ها و گزارش‌های موجود، مشخص شد سازمان‌های اطلاعاتی با ارائه شناخت از وضعیت‌ها و فرایندها، نظارت بر روندها و درصورت نیاز، اقدام تخصصی متناسب با ویژگی‌های فرایند همبستگی، در تسهیل این فرایند، تقویت نقاط مثبت، رفع آسیب‌های سیستم و خنثی‌سازی تهدیدات و اقدامات موجد اختلال در آن، ایفای نقش می‌نمایند.
کلیدواژه‌ها
همبستگی ملی
هویت ملی
اقوام ایرانی
سازمان‌های‌ اطلاعاتی
  • احمدپور، خسرو؛ سراج‌زاده، سید حسین (1398). «هویت ملی در ایران؛ مرور سیستماتیک مقاله‌های علمی‌ـ‌پژوهشی1390-1395»، فصلنامه مطالعات ملی. شماره 78: 24-3.
  • اسمیت، آنتونی (1383). ناسیونالیسم (نظریه، ایدئولوژی، تاریخ). ترجمه منصور انصاری. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
  • افتخاری، اصغر؛ حاکمی، محمدامین (1402). «تحلیل سیاستی همبستگی ملی در سیاست‌های کلی برنامه‌های توسعه»، فصلنامه مطالعات ملی. شماره 96: 30-7.
  • امیرسرداری، سلمان (1393). «تشیع در استان کردستان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ تشیع. تهران: دانشگاه پیام نور.
  • بشیریه، حسین (1388). عقل در سیاست. تهران: انتشارات نشر نگاه معاصر. چاپ اول.
  • پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌ا...العظمی خامنه‌ای (مدظله‌العالی): https://farsi.khamenei.ir.
  • پوررجبی، میلاد؛ مجدی، علی‌اکبر (1400). «عوامل مؤثر بر بحران قوم‌مداری در تضعیف‌ همبستگی ملی (یک مدل‎سازی نظری در شرایط بحرانی جوامع شهری)»، فصلنامه مطالعات مدیریت بحران. شماره 3: 32-7.
  • تامپسون، کنت (1388). نظریه دورکیم درباره همبستگی اجتماعی. ترجمه مهناز مسمی‌پرست. تهران: نشر نی. چاپ اول.
  • خلیلی اردکانی، محمدعلی؛ معیدفر، سعید؛ ساعی، علی (1392). «جهانی شدن و تأثیر آن بر هویت قومی و ملی؛ مطالعه موردی کردهای سنندج»، فصلنامه مسائل اجتماعی ایران. شماره1: 112-91.
  • چلبی، مسعود (1382). جامعه‌شناسی نظم (تشریح و تحلیل نظم اجتماعی). تهران: انتشارات نی. چاپ دوم.
  • خوشحال، امیر؛ فرحی اصلی، شهرزاد (1394). «کارکرد انسجام و همبستگی اجتماعی در رابطه بین دولت و ملت و تأثیر آن در ایران، تهران»، کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی، روان‌شناسی و علوم اجتماعی. دوره اول.
  • دشتی، تقی (1393). حقوق اقلیت‌های قومی. قم: بوستان کتاب.
  • ذکایی، محمدسعید (1380الف). «اقلیت‌های قومی و دولت ملی (جامعه‌شناسی سیاسی جوامع چندفرهنگی)»، فصلنامه مطالعات ملی. شماره 8: 186-183.
  • ذکایی، محمدسعید (1380ب). «بررسی تطبیقی سیاست‌های ادغام اجتماعی و شهروندی در اروپا»، فصلنامه مطالعات ملی. شماره 8: 88-69.
  • سالارکیا، غلامرضا؛ میرمحمدی، مهدی (1397). سازمان‌های امنیتی؛ چهارچوبی برای تحلیل. تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
  • صالحی امیری، سید رضا؛ عظیمی دولت‌آبادی، امیر (1388). «بررسی موردی نظریه امیل دورکیم، (آموزش‌وپرورش و انسجام اجتماعی)»، فصلنامه رشد آموزش علوم اجتماعی. شماره 44: 17-8.
  • عباس‌زاده، مجید (1400). «همزیستی تاریخی هویت ملی و هویت‌های قومی در ایران و ضرورت اتخاذ سیاست وحدت در کثرت در عصر کنونی»، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی. شماره 46: 271-249.
  • علیخانی، علی (1396). امنیت نرم در جمهوری اسلامی ایران. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی.
  • کاظمی‌نیا، حسن؛ شیری، طهمورث؛ صفری شالی، رضا (1399). «تحلیل جامعه‌شناختی همگرایی کردها و عرب‌های ایلام و نقش آن در احساس امنیت پایدار»، فصلنامه مطالعات ملی. شماره 3: 151-120.
  • کوزر، لوییز (1373). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: دانشگاه تهران.
  • کیانمهر، عبدالعلی؛ محمدزاده، علی؛ سلیم، محمدنبی (1403). «بررسی تأثیر سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران بر انسجام و همگرایی اجتماعی فرهنگی در استان گلستان (با تأکید بر ترکمن‌ها)»، فصلنامه مطالعات ملی. شماره 97: 176-159.
  • گرنفل، مایکل (1389). مفاهیم کلیدی بوردیو. ترجمه محمد لبیبی. تهران: نشر افکار.
  • مارجر، مارتین (1377). «سیاست قومی»، فصلنامه مطالعات راهبردی. ترجمه اصغر افتخاری. پیش‌شماره 1: 181-153.
  • مقصودی، مجتبی (1380). تحولات قومی در ایران، علل و زمینه‌ها. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1379). صحیفه نور. ج 9. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره). چاپ سوم.
  • مولر، پیر (1379). سیاست‌گذاری عمومی. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی. تهران: نشر دادگستر.
  • مهری، کریم؛ یزدخواستی، بهجت؛ پناهی، محمدحسین (1392). «سیاست‌گذاری قومی مبتنی‌بر دیدگاه مقام معظم رهبری: تحلیل تماتیک»، دوفصلنامه مطالعات قدرت نرم. شماره 10: 87-75.
  • میسون، تی. دیوید (1377). «سیاست و قومیت»، فصلنامه مطالعات راهبردی. ترجمه جعفر حق‌پناه. پیش شماره 1: 152-125.
  • هوشنگی، حمید (1396). تنوع قومی در جمهوری اسلامی ایران؛ راهبردها و سیاست‌ها. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
  • Borgatta, E. (1992). Encycolopedia of Sociology. N.Y,Macmillan Publishing Company. Vol 2.
  • Hylland,T.(1993). Ethnicity and Nationalism, Anthropolopedia Perspective. London: Pluto Press.
  • Kuper,A.& J.Kuper (1999). The Social Science Encyclopedia. London: Routledg, 2nd ed.