نقش شرقشناسان در ایجاد «دیگری» در دو گفتمان ناسیونالیسم ایرانی و کردی
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
دانشجوی دکتری علوم سیاسی (گرایش مسائل سیاسی ایران) دانشگاه بینالمللی امام خمینی. قزوین. ایران (نویسنده مسئول).
2
دانشیار علوم سیاسی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران.
3
استادیار علوم سیاسی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران.
10.22034/rjnsq.2024.443741.1572
چکیده
حدود یک قرن است که برخی از احزاب کرد با تناقض «حفظ یکپارچگی ایران» و «احترام به هویت کرد» مواجه شدهاند. پژوهشهای تاریخی حاکی از آن است که این مسئله در گذشته ایران وجود نداشته و همزمان با استیلای غرب و آغاز مطالعات شرقشناسانه شکل گرفته است. این مسئله باعث بهوجود آمدن مشکلات زیادی در عرصه سیاستگذاریهای کلان کشوری شده است و پژوهشهای عمیقی را در این حوزه میطلبد. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که شرقشناسان چه نقشی در ایجاد «دیگری» در دو گفتمان ناسیونالیسم ایرانی و ناسیونالیسم کردی داشتهاند؟ فرضیه پژوهش حاضر این است که مطالعات شرقشناسانه به برساخته شدن ناسیونالیسم ایرانی در یک کلیت منسجم قومی یعنی «آریاییها» انجامید. در واکنش به این موضوع، یک هویت کردی شکل گرفت که ویژگی اصلی آن استقلالطلبی بود. این شرایط، فضای مناسبی را برای رقابت دو گفتمان و تعریف طرف مقابل بهعنوان «دیگری» فراهم کرد. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که شرقشناسان نقش مهمی در تعریف هر یک از طرفین بهعنوان «دیگری» داشتهاند. در مطالعات شرقشناسان، هویت ایرانی با تأکید بر نژاد آریایی و زبان فارسی تعریف شد و دیگر هویتهای نژادی و زبانی بهعنوان عناصر عارضی مطرود واقع میشدند؛ بنابراین، تلاش برای یکسانسازی فرهنگی که حاصل مطالعات شرقشناسانه و دخالتهای خارجی بود، یکی از دلایل اصلی تعریف هویت ملی بهعنوان دیگری هویت محلی و بالعکس محسوب میشود. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه به تحلیل مسائل خواهد پرداخت. جمعآوری اطلاعات با بهکارگیری ابزار کتابخانهای ـ اسنادی انجام پذیرفته و به روش توصیفی ـ تحلیلی مورد واکاوی قرار گرفته است.
کلیدواژهها
- آبراهامیان، یرواند (1389). ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی.
- ------- (1389 ب). تاریخ ایران مدرن. ترجمه محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی.
- آصف، محمدهاشم (رستمالحکما) (1357). رستمالتواریخ. تهران: امیرکبیر.
- آقابکف، ژرژ سرگییویچ (1357). خاطرات آقابکف. ترجمه حسین ابوترابیان. تهران: انتشارات پیام.
- احمدی، حمید (1378). قومیت و قومگرایی در ایران: افسانه یا واقعیت. تهران: نشر نی.
- اردلان، خسروبن محمد (1356). لُبّ تواریخ «تاریخ اردلان». تهران: انتشارات کانون خانوادگی اردلان.
- استوارت، ریچارد ا. (1370). در آخرین روزهای رضاشاه. ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی و کاوه بیات. تهران: نشر نو.
- افشار، ایرج (1393). «سیدمحمدعلیجمالزاده»، ماهنامه بخارا. آذر و دی 1393. ش 103: 282-249.
- افشار، محمود (1304). «مطلوب ما: وحدت ملی ایران»، ماهنامه آینده. ش 11: 6-5.
- ----- (1306). «مسئله ملیت و وحدت ملی ایران»، ماهنامه آینده. مجلد دوم. ش 8: 569-559.
- اقبال آشتیانی، عباس (1326). یادگار: مجله ماهیانه ادبی و تاریخی و علمی. سال چهارم. شماره 1 و 2.
- برزویی، مجتبی (1378). اوضاع سیاسی کردستان (از سال 1258 تا 1325 ه.ش). تهران: نشر فکر نو.
- تاجیک، محمدرضا (1383). گفتمان، پادگفتمان و سیاست. تهران: مؤسسهی تحقیقات و توسعهی علوم انسانی.
- تقوی، سید محمدناصر (1387). دوام اندیشه سیاسی در ایران. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
- تقیزاده، سید حسن (1285). «آغاز»، ماهنامه کاوه. سال اول. ش 1: 8-1.
- حقپناه، جعفر (1387). کردها و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر تهران.
- حقیقت، سید صادق (1385). روششناسی علوم سیاسی. قم: دانشگاه مفید.
- سعید، ادوارد (1395). شرقشناسی. ترجمه عبدالرحیم گواهی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- سعید، بابی (1379). هراس بنیادین: اروپامداری و ظهور اسلامگرایی. ترجمه غلامرضا جمشیدیها و موسی عنبری. تهران: دانشگاه تهران.
- سنندجی، میرزاشکرالله (1375). تحفه ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان. تهران: امیرکبیر.
- شاردن، ژان (1336). سیاحتنامه شاردن. ترجمه محمد عباسی. تهران: مؤسسه مطبوعاتی امیرکبیر
- صمدی، سیدمحمد (1377). تاریخ مهاباد. مهاباد: انتشارات رهرو مهاباد.
- ضیاءابراهیمی، رضا (1398). پیدایش ناسیونالیسم ایرانی: نژاد و سیاست بیجاساز. ترجمه حسن افشار. تهران: نشر مرکز.
- عنایت، حمید (1351). «سیاست ایرانشناسی» ماهنامه نگین. شهریور 51. شماره 88: 83-60.
- قاضی، ملامحمد شریف (1379). زبدة التواریخ سنندجی در تاریخ کردستان. تهران: توکلی.
- کاظمزاده، حسین (1363). ایرانشهر: مجله مصور علمی و ادبی. سال دوم. شماره 4: 222-218.
- ----- (1364). ایرانشهر: مجله مصور علمی و ادبی. سال سوم. شماره 1 و 2: 45-1.
- کریستنسن، آرتور (1390). ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات اوقاف.
- کسرایی، محمدسالار؛ پوزش شیرازی، علی (1388). «نظریه گفتمان لاکلائو و موفه ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیدههای سیاسی»، فصلنامه سیاست. دوره 39. شماره 3: 360-339.
- کسروی، سید احمد (1376). قیام شیخ محمد خیابانی. تهران: نشر مرکز.
- کمپفر، انگلبرت (1363). سفرنامهکمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
- لنزوسکی، جورج (1356). رقابت روسیه و غرب در ایران. ترجمه اسماعیل رائین. تهران: انتشارات جاویدان.
- مارش، دیوید؛ استوکر، جری (1390). روش و نظریه در علوم سیاسی. ترجمه امیرمحمد حاجی یوسفی. تهران: پژوهشکدهی مطالعات راهبردی.
- مجد، محمدقلی (1387). قحطی بزرگ. ترجمه محمد کریمی. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- محیط طباطبایی، محمد (1375). تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران. تهران: بعثت.
- مردوخ کردستانی، محمد (1395). تاریخ کرد و کردستان. سنندج: شوان.
- مصور رحمانی، غلامرضا (1368). کهنهسرباز، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
- مطهری، مرتضی (بیتا). خدمات متقابل اسلام و ایران. تهران: صدرا.
- مقصودی، مجتبی (1380). تحولات قومی در ایران؛ علل و زمینهها. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
- وزیری، مصطفی (2013). ایران ملتی خیالی. بیجا: جرجیاس پرس.
- وقایعنگار کردستانی، علیاکبر (1381). جغرافیا و تاریخ کردستان (حدیقه ناصریه و مرآتالظفر). تهران: توکلی.
- هاچینسون، جان؛ اسمیت، آنتونی (1400). ملیگرایی. ترجمه مصطفی یونسی و علی مرشدیزاد. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- هیمن موکریانی، سید محمدامین (بیتا). تاریک و روون. بیجا: بینا.
- یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.
- Bagehot, walter. (1887). Physics and politics. Kanada: batoche books.
- Connor,walker. (1994). Ethnonatioalism: the quest for understanding. Uk. Princeton university press.
- De Gobineau, (1915). The InEequality of Human Races. Translated By Adrian Collins. London: William Heineman.
- De Lapouge, Georges Vacher. (1899). “Old and New Aspects of the Aryan Question”. American Journal of Sociology, Vol. 5, No. 3. pp. 329-346.
- Olmstead, Albert t. (1948). History of the Persian Empire. Chicago: University of Chicago Press.
- Rawlinson, (1873). The sixt Great Oriental Monarchy. London: Longmans, Green, And Co.
- ------(1883). The Origin Of Nations. New York: Charles Scribners sons.
- Rawlinson, Major Henry Creswicke. (1846). The Persian Cuneiform Inscription at Behistun. London: John w.parker, west standard.
- said, Edward W. (1978). Orientalism. New york: random house.
