دیگری و سیاست دوستی در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره)
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
دانشجوی دکتری رشته علوم سیاسی دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2
استاد گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، استاد مدعو واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
3
استاد گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، استاد مدعو واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4
استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/rjnsq.2024.433599.1558
چکیده
سیاست دوستی با هویت، غیریت و دگرپذیری ارتباط دارد. دیگری انواع مختلف دارد که پذیرش آنها در سیاست داخلی و سیاست خارجی میتواند سیاست دوستی ایجاد کند؛ همانسان که توسعه میدان دیگری با اصل ضدیت و غیریت میتواند به سیاست دشمنی و عدم مدارا بینجامد. در این جستار، از نظریههای مطرح سیاست دوستی و جرح و تعدیل و متناسبسازی آن با فضای ذهنی امام خمینی (ره) بهره گرفته شده است. هدف پژوهش حاضر بررسی دیگری و دیگرپذیری در اندیشه سیاسی ایشان است. پرسش اصلی آن است که «مفاهیم خود و دیگری و پذیرش انواع دیگری در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) چگونه منجربه سیاست دوستی میشود؟» یافته پژوهش این است که پذیرش دیگری در انواع دیگریِ دینی، مذهبی، سیاسی، قومی، زبانی و نژادی و نیز مهار خود منفی و فقدان خودشیفتگی میتواند برای تولید سیاست دوستی، فضاگشایی کند. روش جمعآوری دادهها اسنادی ـ کتابخانهای است و در تجزیهوتحلیل هم از روش تحلیل محتوای کیفی و تکنیک تحلیل محتوای رندانه استفاده شده است.
کلیدواژهها
- امام خمینی، سید روحالله (1378). جهاد اکبر یا مبارزه با نفس. تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
- ----- (1378). وصیتنامه سیاسی الهی. تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
- ----- (1389). صحیفه نور .جلد 1 تا 22. تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
- اسماعیلی، سعید (1392). فلسفه اخلاق لویناس در نگاه دریدا. پایاننامه ارشد. تهران: دانشگاه پیام نور.
- اصغری، محمد (1388). «رابطه اخلاق و الهیات در فلسفه ایمانوئل لویناس»، فصلنامه تأملات فلسفی. سال اول. شماره 4: 42-28.
- بالو، فرزاد (1396). «دیگری در اندیشه و آثار ناصرخسرو». دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی. شماره 82: 36-8.
- بذرافشان، محمدرضا (1398). نامه فرهنگ و ارتباطات. سال چهارم. پاییز و زمستان. شماره 1 (پیاپی 7). ۴۹. ۷۶
- برزگر، ابراهیم (1379). «صراط، ضابطه هویت در اندیشهورزی امام خمینی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوم. شماره 5: 158-135.
- ----- (1393). اندیشه سیاسی امام خمینی، سیاست بهمثابه صراط. تهران: سمت.
- ----- (1395). رهیافت بومیسازی علوم سیاسی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
- ----- (1396). «امنیت هویت پایه و عدالت پایه در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، دوفصلنامه علمی پژوهشی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی: 178-162.
- ----- (1402). صراط، سیاستسازی و سیاستفهمی در اندیشه آیتالله خامنهای. تهران: انقلاب اسلامی.
- تاجیک، محمدرضا (1384). «انسان مدرن و معمای هویت»، فصلنامه مطالعات ملی. سال ششم. شماره 1: 28-10.
- پیرانی، شهره؛ رجبی اسفنجانی، مهدیه (1402). «گونهشناسی دگر هویتساز از منظر آیتالله خامنهای بین سالهای 1392-1402»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیستوچهارم. شماره 3: 84-61.
- چراغعلی، حمزه؛ حسینی بهشتی، علیرضا (1398). «خود و دیگری در اندیشه مهدی بارزگان»، دوفصلنامه علمی پژوهشی، پژوهشهای سیاست نظری. شماره 26: 34-2.
- حقیقت، سید صادق (1385). روششناسی علوم سیاسی. قم: دانشگاه مفید.
- خانزاد، محمدرضا؛ شکری، محمد (1399). «دیکانستراکشن و هرمنوتیک، واکاوی فهم و دیگری با نگاهی به مناظره دریدا و گادامر در پاریس 1981»، دوفصلنامه علمی پژوهشی، پژوهشهای معرفتشناختی. سال نهم. شماره 20: 180-166.
- دربندی، انوشه؛ امینی، علیاکبر؛ عامری گلستانی، حامد؛ محقق کیا، حامد (1400). «بازشناسی رابطه خود و دیگری در اندیشه جلال آلاحمد»، فصلنامه علمی پژوهشی نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان. سال یازدهم. شماره 3: 34-9.
- سید امامی، کاووس (1391). پژوهش در علوم سیاسی. تهران: دانشگاه امام صادق.
- عزیزالهی، فهیمه (۱۳۹۶). دوستی فکری و همبستگی اجتماعی: بررسی مقایسهای آرای ژاک دریدا و یورگن هابرماس، پایاننامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی. تهران: دانشکدهی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی.
- علیا، مسعود (1388). کشف دیگری لویناس. تهران، نشر نی.
- علویپور، محسن؛ بحرانی، مرتضی (۱۳۸۸). «همبستگی پیوند صلح و دوستی»، حقوق بشر. ج ۴. شماره 2: 30-21.
- ----- (۱۳۹۰). «دوستی کلاسیک و همبستگی معاصر»، فصلنامه رهیافتهای سیاسی و بینالمللی: 162-137.
- مصباحیان، حسین (۱۳۸۵). «درپی دوستیهای ناممکن؛ مقدمهای بر سر سرگذشت فلسفی مفهوم "دوستی" و نگاهی به کتابی از دریدا»، مدرسه. سال دوم. شماره 3: https://www.farhangemrooz.com/news/.
- مرادی، مهدی (1391). مفهوم دیگری در فلسفه ایمانوئل لویناس. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی. دانشگاه تبریز.
- مصباحیان، حسین (1387). «اخلاق مسئولیت و آموزش امید، ماهیت و روش آموزش فلسفه از نگاه دریدا وفریر»، فصلنامه فلسفه. سال سیوششم.
- مصباحیان، حسین (1399). «سیاست دوستی»، روزنامه ایران. شماره 7374.
- مظفری، موسی (1398). نقد و بررسی نظریه اخلاق بهمثابه فلسفه اولی با تأکید بر دیدگاه لویناس، پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. پردیس فارابی.
- Derida, Jacque (1988). “The Politics of Friendship”, Journal of Philosophy.
- ----- (1997). “The Politics of Friendship”, London, Verso.
- Hegel, (1977). “Phenomenology of Sprit”, Miller Oxford & New York: Oxford University press. translated by, A. v.
- Emmanuel Levinas (1969). Totality and Infinity. translated by Alphonso Lingis. Pittsburgh: Duquesne University press.
- ----- (1998). Otherwise then Being or Beyond Essence. translated by Alphonso Lingis. Pittsburgh:Duquesne University press.
- Honneth, Axel (1996). The Struggle for Recognition (The Moral Grammar of Social Conflicts). Translated by Joel Anderson, Published by Polity Press.
