تبیین روابط بین هویت دینی و ملی (دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان شرقی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
داوود قاسم زاده 1
هما رحمانی 2
1 استادیار، گروه آموزش علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/rjnsq.2024.431467.1550
چکیده
در دنیای امروز که ارتباطات وسیع، رشد روزافزون فناوری‌های مختلف، مواجهات فرهنگی متنوع و... از ویژگی‎های بارز آن است، مسئله هویت در ابعاد مختلف آن ازجمله هویت دینی و ملی به موضوع اصلی در بررسی‌های اجتماعی تبدیل شده است. این مهم به‌ویژه در دانشگاه فرهنگیان که مرکز ثقل آموزش‌وپرورش کشور و مسئول تربیت نسل آینده کشور است، بیش‌ازپیش اهمیت می‌یابد. پژوهش حاضر با هدف تبیین روابط بین هویت ملی و دینی دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان آذربایجان شرقی و به روش توصیفی-همبستگی صورت گرفته است. جامعه آماری پژوهش، کلیه دانشجومعلمان این دانشگاه در سال تحصیلی 1402-1401 به تعداد 3990 نفر بودند. حجم نمونه براساس جدول مورگان 351 نفر و به‌تناسب شامل 141 دانشجوی دختر و 210 دانشجوی پسر تعیین و به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه استاندارد هویت ملی و دینی بوده است. درخصوص روایی ابزار از روایی صوری استفاده شد و پایایی ابزارها نیز با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ به‌ترتیب 853/0 و 864/0 محاسبه شد. برای تحلیل داده‌ها از آزمون ضریب همبستگی پیرسون و معادلات ساختاری استفاده شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از بالا بودن میزان هویت دینی و ملی در بین دانشجومعلمان استان آذربایجان شرقی است. همچنین، این پژوهش نشان داد که هویت دینی و ابعاد آن، با هویت ملی در بین دانشجومعلمان همبستگی مستقیم و معنی‌دار دارد.
کلیدواژه‌ها
هویت
هویت دینی
هویت ملی
دانشگاه فرهنگیان
  • احمدی، حمید (1388). بنیادهای هویت ملی ایرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • اخوان کاظمی، بهرام؛ ارغوانی، فریبرز (1390). «نقش هویت دینی در همگرایی ایران و آسیای مرکزی»، سیاست. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دوره 41. شماره 3: 21-1.
  • صدیقی ارفعی، فریبرز؛ گنجی، محمد؛ یزدانی ورزنه، محمدجواد؛ نادی راوندی، مریم (1400). «رابطه سبک‌های هویت با جهت‌گیری مذهبی در دانشجویان»، جامعه‌شناسی کاربردی. 32 (1): 22-1.
  • اشتیاقی، معصومه؛ علیزاده، توحید؛ کاظمیان، مهرداد (1391). «اینترنت و هویت دینی دانشجویان (مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه مازندران)»، مطالعات ملی. ویژه‌نامه. شماره 2: 144-120.
  • امینی، محمد؛ رحیمی، حمید؛ نعمت‌الهی، حمید (1396). «بررسی وضعیت ابعاد هویت ملی و دینی دانشجویان موردمطالعه: دانشگاه کاشان)»، نامه آموزش عالی. سال دهم. شماره 39: 182- 157.
  • باقری، معصومه؛ رستمی، ایوب؛ سلیمان‌نژاد، محمد (1398)؛ «عوامل جامعه‌شناختی مؤثر بر شکل‌گیری هویت اجتماعی دختران دانش‌آموز دوره متوسطه شهر اهواز»، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان. 18 (43): 112-91.
  • پاشا، ابراهیم؛ فلاح‌زاده، محمدهادی (1391)؛ «بررسی هویت دینی و ملی نوجوانان و جوانان شهر تهران با تأکید بر گروه مرجع»، مطالعات ملی. سال 13. شماره 4: 156-132.
  • پرنوره، علی؛ هوشنگی، حمید (1398). «بررسی مؤلفه‌های بعد دینی هویت ملی؛ راهبردها و راهکارها»، مطالعات ملی. سال بیستم. شماره 3: 32-18.
  • حاتمی کاکش، فرزین؛ کردونی، روزبه (1388). «بررسی رابطه میزان گرایش به هویت ملی و هویت قومی در بین بختیاری‌ها»، تحقیقات علوم اجتماعی ایران. شماره 2: 117-91.
  • حاجیانی، ابراهیم؛ فولادی سپهر، سارا (1389). «بررسی رابطه بین هویت ملی و هویت مذهبی در بین اقوام ایرانی»، پژوهشنامه علوم اجتماعی. سال 4. شماره 4: 53-33.
  • حقیقتیان، منصور؛ غضنفری، احمد؛ تکه اکبرآبادی، پروانه (1390). «هویت ملی و برخی عوامل مؤثر بر آن در بین دانش‌آموزان مقطع متوسطه اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی. دوره 22. شماره 1: 82-71.
  • حکمت‌پور، مریم؛ صالحی امیری، سیدرضا (1391). «بررسی تأثیر نقش خانواده در حفظ هویت ملی و دینی جوانان مطالعه موردی منطقه 1 و 5 تهران)»، مدیریت فرهنگی. سال ششم. شماره 18: 59-50.
  • حیدری، حسین؛ سلگی، محمد؛ صالح‌صدق‌پور، بهرام (1399). «بررسی نقش و جایگاه دین در هویت فردی ایرانیان»، دوفصلنامه علمی- پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی. سال 12. شماره 23: 56-33.
  • ربانی، علی؛ رستگار، یاسر (1392). «تحلیلی بر وضعیت هویت ملی و ابعاد شش‌گانه آن در بین شهروندان شهر اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی. سال بیست‌و‌چهارم. شماره 50: 20-1.
  • سفیری، خدیجه؛ غفوری، معصومه (1388). «بررسی هویت دینی و ملی جوانان شهر تهران با تأکید بر تأثیر خانواده»،‎ پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه. شماره 2: 27-1.
  • سلگی، محمد؛ اسکندری، حسین؛ دلاور، علی؛ برجعلی، احمد (1394). «ساخت، پایاسازی و اعتباریابی، آزمون هویت ملی و اجتماعی»، اندازه‌گیری تربیتی. دوره پنجم. شماره 20: 94-53.
  • صادق‌زاده، رقیه؛ نادی، محمدعلی (1396). «رابطه هویت ملی و هویت قومی در بین دانشجویان آذری، فارس، لر، کرد و عرب در دانشگاه‌های ایران»، پژوهش‌نامه فرهنگی هرمزگان. شماره 14: 117-100.
  • عالمی، مسعود (1384). «آینده هویت‌های فرهنگی جمعی با استفاده از روش شبیه‌سازی کامپیوتری»، علوم اجتماعی. دوره دوم. شماره 2: 162-109.
  • علوی مقدم، سید بهنام؛ داورپناه، زهرا (1393). «تحلیل محتوای مؤلفه‌های هویت ملی در کتب آموزش زبان فرانسه دوره‌های راهنمایی، دبیرستان- پیش‌دانشگاهی»، نوآوری‌های آموزشی. سال سیزدهم. شماره 52: 140-117.
  • قادرزاده، امید (1393). «آموزش‌وپرورش و هویت دینی و ملی (مطالعه پیمایشی دانش‌آموزان مقطع متوسطه شهر بانه)»، مطالعات ملی. سال پانزدهم. شماره 3: 106-81.
  • قادرزاده، امید؛ قادرزاده، هیرش (1393). «مطالعه پیمایشی عوامل فرهنگی - اجتماعی مرتبط با هویت ملی نوجوانان»، علوم اجتماعی. شماره 66: 200-166.
  • قنبری، نوذر؛ حیدرخانی، هابیل؛ رستمی، مسلم (1395)؛ «بررسی رابطه بین هویت ملی و هویت دینی با پایبندی به فرهنگ شهروندی در شهر کرمانشاه»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری. سال ششم. شماره 19: 204-175.
  • کلانتری، عبدالحسین؛ عزیزی، جلیل؛ زاهد زاهدانی، سعید (1388). «هویت دینی و جوانان؛ نمونه آماری، جوانان شهر شیراز»، تحقیقات فرهنگی ایران. شماره 2: 125-141.
  • مطهری، مرتضی (1396). خدمات متقابل اسلام و ایران. تهران: انتشارات صدرا.
  • مویدفر، سعیده؛ شاهوران، عباس (1400). «بررسی رابطه هویت ملی و دینی در بین جامعه زرتشتیان ایران»، مطالعات ملی. سال بیست‌ودوم. شماره 1: 110-91.
  • Fleischmann, F., & Phalet, K. (2018). “Religion and national identification in Europe: comparing muslim youth in Belgium, England, Germany, the Netherlands, and Sweden”. Journal of Cross-Cultural Psychology, 49(1): 44-61.
  • Lu, J., & Gao, Q. (2018). “Contesting Chineseness: An examination of religion and national identity in mainland China”. Journal for the Scientific Study of Religion. 57(2): 318-340.
  • Tajfel, H. (1972). “Differentiation between social groups”: Studies in the social psychology of intergroup relations. London: Academic Press.