عدم همزیستی مسالمتآمیز و فقدان مدارا و تساهل ازجمله ویژگیهای منفی است که گاه بهمثابه یک مسئله تاریخی و فرهنگی به جامعه ایرانی نسبت داده میشود. در بخشی از آثار مربوط به خلقیات ایرانیان، گفته میشود که انسان ایرانی، کمتر دارای روحیه گفتگو و تعامل بوده و در مواجهه با دیگری، روحیه تخاصمی و غیر مسالمتآمیز داشته است. این مقاله مدعای خویش را در نقد این تصویر از هویت ملی ایرانیان بنیاد نهاده و سعی دارد نشان دهد که مدارا و تساهل بهویژه در مواجهه با اقلیتهای دینی یکی از ویژگیهای خاص جامعه ایرانی به شمار میرود. این پژوهش یک بررسی توصیفی و تحلیلی است و در گردآوری دادهها از روش مطالعه اسنادی با تأکید بر سفرنامههای خارجی دوره صفویه و قاجار استفاده شده است. با تکیه بر یافتههای پژوهش میتوان گفت از نگاه سفرنامهنویسان خارجی اگرچه در پارهای موارد سختگیریهایی نسبت به برخی اقلیتهای دینی وجود داشته است؛ اما ایرانیان مسلمان با ابتنای به فرهنگ شیعی در طول تاریخ، همواره با اقلیتها با تساهل و میانهروی رفتار کردهاند؛ و بسیاری از شواهد و گزارشهای سیاحان از وضعیت مطلوب اقلیتهای دینی در جامعه ایران و برخورداری آنان از حقوق شهروندی و آزادیهای مذهبی حکایت دارد.
شرلی، آنتونی (1362)؛ سفرنامه برادران شرلی، به کوشش علی دهباشی، تهران: نگاه.
شمس اسفندآبادی، حمیدرضا؛ ناصر جدیدی و فیضالله بوشاسب گوشه (1394)؛ «تعاملات اقلیت یهود یزد با مسلمانان در دوره قاجار»، پژوهشنامه تاریخ، سال 11، ش 41، صص 42-17.
شیل، مری لئونورا (1362)؛ خاطرات لیدی شیل، ترجمه: حسن ابوترابیان، تهران: نشر نو.
شیخاوندی، داور (1378)؛ «میزگرد وفاق اجتماعی و همبستگی ملی»، فصلنامه مطالعات ملی، سال 1 شماره 1. صص 34-17.
فلاندن، اوژن ناپلئون (1356)؛ سفرنامه اوژن فلاندن به ایران، ترجمه: حسین نورصادقی، تهران: اشراقی.
فیگوئرا، گارسیا د سیلوا (1363)؛سفرنامه دن گارسیا د سیلوا فیگوئروآ، ترجمه: غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.
قاضیمرادی، حسن (1389)؛ پیرامون خودمداری ایرانیان، تهران: کتاب آمه.
مسیحا، عباس و حسن زندیه (1396)؛ «بررسی و تحلیل مناسبات صفویان با اقلیت مسیحی در ایران؛ در دوره تکوین و اقتدار حکومت»، تاریخ اسلام، سال 18، ش 72، 147- 190.
نظری مقدم، جواد (1398)؛ از ماست که بر ماست، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
نعمتی، نورالدین، سیروس فیضی و مظهر ادوای (1398)؛ «کلیمیان دوره قاجار: یک بررسی اجتماعی – اقتصادی»، تحقیقات تاریخ اجتماعی، سال نهم، ش 2، 155-176.
وامبری، آرمینیوس (1372)؛ زندگی و سفرهای وامبری، ترجمه: محمدحسین آریا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
وکیلی، هادی و حسینی محراب زینب (1390)؛ «سیاست مذهبی شاهان عصر صفوی نسبت به مسیحیان»، پژوهش در تاریخ، سال دوم، ش 2، صص 65-99.
ویشارد، جان (1363)؛ بیست سال در ایران، ترجمه: علی پیرنیا، تهران: انتشارات نوین.
ویلز، چارلز جیمز (1368)؛ ایران در یک قرن پیش، ترجمه: غلامحسین قراگزلو، تهران: اقبال.
ییت، چارلز ادوارد (1365)؛سفرنامه خراسان و سیستان، ترجمه: قدرتالله روشنی و مهرداد رهبری، تهران: یزدان.
نظری مقدم,جواد . (1401). مدارا و تساهل مذهبی ایرانیان در مواجهه با اقلیتهای دینی بهمثابه یکی از شاخصهای هویت ملی. فصلنامه مطالعات ملی, 23(90), 31-50. doi: 10.22034/rjnsq.2022.331274.1376
MLA
نظری مقدم,جواد . "مدارا و تساهل مذهبی ایرانیان در مواجهه با اقلیتهای دینی بهمثابه یکی از شاخصهای هویت ملی", فصلنامه مطالعات ملی, 23, 90, 1401, 31-50. doi: 10.22034/rjnsq.2022.331274.1376
HARVARD
نظری مقدم جواد. (1401). 'مدارا و تساهل مذهبی ایرانیان در مواجهه با اقلیتهای دینی بهمثابه یکی از شاخصهای هویت ملی', فصلنامه مطالعات ملی, 23(90), pp. 31-50. doi: 10.22034/rjnsq.2022.331274.1376
CHICAGO
جواد نظری مقدم, "مدارا و تساهل مذهبی ایرانیان در مواجهه با اقلیتهای دینی بهمثابه یکی از شاخصهای هویت ملی," فصلنامه مطالعات ملی, 23 90 (1401): 31-50, doi: 10.22034/rjnsq.2022.331274.1376
VANCOUVER
نظری مقدم جواد. مدارا و تساهل مذهبی ایرانیان در مواجهه با اقلیتهای دینی بهمثابه یکی از شاخصهای هویت ملی. فصلنامه مطالعات ملی, 1401; 23(90): 31-50. doi: 10.22034/rjnsq.2022.331274.1376