سخن سردبیر

نویسنده

استاد علوم سیاسی دانشگاه مازندران

چکیده

هویت تعریف و تفسیری از «خود» و «ما» است که کیستی فردی و اجتماعی اشخاص را می‌نمایاند و جست‌وجوی هویت، یافتن ارتباط صحیح فرد و جامعه به‌عنوان یک کل است. هویت ممیز «ما» از «دیگران» به‌شمار می‌رود. این مؤلفه تمایزبخش، واجد خصیصه‌ی «استمرار» زمانی نیز هست.
در عصر حاضر، ملت نماینده‌ی یکی از اجتماعات بشری و هویت ملی برآمده از آن است. هویت ملی به‌عنوان یک «احساس» جمعی» مشروط به وجود اشتراک فرهنگی و «وحدت معنایی» است که در طول زمان نیازمند تأیید و تقویت است و علاوه بر آن‌که خود نیز مشمول تغییر و تحول می‌باشد، بازتعریف مفهوم معنابخش «هویت» در اعصار مختلف ضروری به نظر می‌رسد.
در جهان کنونی، به واسطه انقلاب ارتباطات که از ویژگی‌های بارز آن، تحکیم فرایندهای جهان‌گرایانه و تغییر مفهوم محدوده‌های فیزیکی مکان و کاهش زمان لازم برای تهیه و فرآوری اطلاعات و روش‌تر شدن افق تحقق «جامعه انسانی» است، ما ناگزیر از بازتعریف مفهوم معناساز «هویت» و بازشناخت چگونگی تعامل موضوعات بومی و جهانی هستیم.
در آستانه‌ی هزاره‌ی سوم میلادی که فرایند جهانی‌شدن، فرهنگ‌ها و ملت‌ها را به تداخل و آمیزش فرا می‌خواند و برخی از فرهنگ‌ها با دسترسی آسان به ابزارهای پیشرفته ارتباطی و اطلاعاتی درصدد ایجاد «فرهنگ جهانی» بوده و منادی استحاله و حذف ممیزه‌های بومی فرهنگ‌های دیگر و همگن‌سازی آنها شده‌اند، تأمل درباره نسبت هویت ملی با فرایند جهانی‌شدن و راه‌های حفظ ثبات فرهنگ و هویت ملی ضروری به نظر می‌رسد. در عین حال برقراری دیالکتیک معقول و منطقی بین موضوعات محلی و جهانی ـ جهان ـ بومی‌گرایی اجتناب‌ناپذیر است.
با درک چنین ضرورتی فصلنام مطالعات ملی بر آن شد، با گشایش باب بحث هویت، توجه صاحب‌نظران، پژوهشگران و نخبگان فکری جامعه را به آن معطوف سازد تا ضمن تبیین مفهومی هویت ملی، مؤلفه‌های هویت ایرانی و فرصت‌ها و چالش‌های فراروی آن را در هزاره‌ی سوم میلادی بررسی نماید. بیان این نکته لازم است که بداعت و وسعت موضوع موجب شد که نه به‌صورت تخصصی و تفصیلی، بلکه به ایجاز بدان پرداخته شود و گردانندگان فصلنامه معترف‌اند که فقط اذهان خلاق و نقّاد و قلم‌های توانمند صاحبان اندیشه و قلم جامعه می‌تواند ابعاد و زوایای چندسویه موضوع مهم هویت را واکاوی نموده و فصلنامه را از غنای علمی برخوردار و از نقایص احتمالی میرا سازد.