در این مقاله به روندشناسی تحولات قومی در منطقه آذربایجان میپردازد. پرسش اصلی این است که ماهیت تحولات قومی در آذربایجان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی چه بوده و چه هدفی را دنبال کرده است؟ در پاسخ به این پرسش، بر این فرضیه تأکید میشود که جریان قومی آذربایجان با القای حس محرومیت نسبی و نافرمانی مدنی در قبال رخدادهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بهصورت هدفمند درصدد برجسته کردن ناسیونالیسم قومی و سازماندهی جنبش تودهای در راستای اهداف واگرایانه است. برای آزمون این فرضیه به تحلیل گفتمان جریان واگرای آذربایجان از خلال شعارها، آثار مکتوب، و همچنین عملکرد آنها در فضای مجازی و واقعی میپردازیم. نتایح حاصل گویای آن است که جریان تجزیهطلب داخلی و انضمامگرای بیرونی، هدفمند و مکمل یکدیگر هستند و میکوشند فکر و ادبیات واگرایانه را در میان توده مردم آذربایجان به منظور شکل دادن به جنبش قومی واگرا ترویج کنند.