اخبار ناصری و مظفری در باب حقایق افضل، بررسی مقایسهای مشکلهی هویت در تاریخنگاری قاجاریه
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دکتری علوم سیاسی و عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
تاریخنویسی، تاریخنگاری و تاریخنگری، سهگونه گزارش رخدادهای تاریخی است و هرکدام را میتوان یک روایت نامید. کتابت رخدادهای تاریخی دورهی قاجاریه، میان تاریخنویسی و تاریخنگاری سرگردان بود. برای رهایی از این سردرگمی و دستیابی به نقطهی استقرار، که به تاریخنگری ویژهی دورهی قاجاریه منتهی میشود، و جستوجوی هویت، ابعاد و مؤلفههای آن در متون تاریخی این دوره به ناچار باید تعریف خود را ارایه دهیم. در این مقاله، هویت مثابهی فرایندی است که طی آن نوعی پاسخگویی آگاهانه و عامدانه به دو پرسش چیستی و کیستی به دست میآید. سپس هویت را به دو مجموعهی مفهومی و متمایز «خود» و «دیگری»، پارههای سهگانهی (ایرانی و اسلامی و غربی) سازندهی هویت و مبانی سهگونهی (سنتی و دینی و قانونی) اقتدار بهعنوان دستمایهی هویتبخش و هویتساز منقسم ساخته، و با این معیارها دو متن تاریخنگارانهی دوره قاجار ـ حقایقالاخبار ناصری و افضلالتواریخ ـ را مقایسه کردهایم. مفروض نگارنده آن است که هویت برساخته ماست، خود هیچ عینیتی ندارد و نمیتواند متجسد شود؛ به تعبیر دیگر، مفهوم هویت، خود کاملاً بیهویت است. ما با میزان و تعریف خود از هویت ـ که کاملاً ساختگی است ـ متون دوگانهی تاریخنگارانه را به سخن واداشتهایم. نتیجه آنکه، در تاریخنگاری دورهی قاجاریه «هویت» در وضعی پرسشانگیز یا به تعبیری در یک «دشواره» قرار داشت و نمیتوانست آمیختگی به هنگامی میان مؤلفهها و درونمایههای سهگانهی هویتی بیافریند.
کلیدواژهها
