جامی از جیحون (نقد و بررسی جهان ایرانی در شعر معاصر فارسی)

حضور پررنگ عناصر هویت‌ساز ایران در فرهنگ بسیاری از اقوام مشرق‌زمین در جغرافیای وسیعی از جهـان که از یک سو از بالکـان در اروپـا شروع می­شد و تا کرانه­های شــرقی چیـن در آسـیا ادامه می­یافت، و از سوی دیگر از فراز فرارود تا قلب هند و بین­النهرین را فرا می­گرفت، از سالیانی بسیار دور تا کنون، مفهوم جهان ایرانی را همواره در کنار نام ایران تداعی کرده است. با وقوع انقلاب اسلامی در ایران در سال 1357.ش و به دنبال آن، استقلال جمهوری­های پنجگانة ماوراءالنهر در سال 1991.م/1370.ش، رویکرد شاعران و محققان فارسی­زبان دو منطقه به یکدیگر، پس از حضور هفتاد سال استعمار شوروی در فرارود، بیش از پیش افزایش یافته است. در این مقاله ، جهان ایرانی و مؤلفه­های آن در ماوراءالنهر قرن بیست با تکیه بر میراث ادبی مهدی اخوان ثالث (1307-1369.ش) و دکتر شفیعی کدکنی (تولد 1318.ش)، دو تن از شاعران معاصر ایران، که حوادث این منطقه و تحولات آن را در اشعار خود منعکس کرده­اند؛ نقد و بررسی و در سه بخش تنظیم شده است که عبارتند از: جهان ایرانی و مؤلفه­های آن در ماوراءالنهر؛ جهان ایرانی و ماوراءالنهر در شعر اخوان ثالث و شفیعی کدکنی.