نمادهای هویت ایرانی و زبان فارسی

این مقاله، گزارش مختصری از نتایج بخشی از یک پژوهش وسیع‌تر درباره برنامه‌ریزی زبان و هوشیاری زبانی در ایران است. بنابر فرضیه تحقیق، هویت مفهومی پیچیده است و مؤلفه‌های بسیاری در شکل‌گیری نمادهای هویت ملی ایرانی دخیلند که یکی از اصلی‌ترین آنها، زبان فارسی است. پاسخ به سه سؤال اساسی زیر هدف اصلی این مقاله است: مؤلفه‌های هویت ملی ایرانی از دیدگاه ایرانیان کدام‌اند؟، زبان فارسی در این میان چه جایگاهی دارد؟ و آیا سن و هویت صنفی افراد، در نگرش آنها به جایگاه زبان فارسی، به عنوان نماد هویت ملی، تأثیری دارد؟ نگرش‌سنجی در این پژوهش، با توزیع پرسش‌نامه در میان 826 ایرانی ساکن تهران و با استفاده از شیوه‌های آماری گوناگون به انجام رسید. نتایج پژوهش، نشان می‌دهد که مردم، موارد زیر را از جمله مؤلفه‌های هویت ملی ایرانی می‌دانند: فرهنگ (آداب و رسوم، لباس، رفتار، غذا،  باورها و مانند آن)، خصوصیات اخلاقی (مثبت و منفی)، شناسنامه ایرانی، آثار باستانی، اساطیر ایرانی، ورزش‌های باستانی و ورزش ملی معاصر، دین، قومیت، سرود ملی، جغرافیا و مکانها، اقتصاد، هنر، زبان فارسی، ادبیات، علم و صنعت، تاریخ و تمدن، مشاهیر ایرانی، سیاست و پرچم. از نظر اولویت نقش هر مؤلفه، به نظر می‌رسد که زبان فارسی در زمره مهمترین نمادهای هویت ملی ایرانی است. دو متغیر سن و هویت صنفی در تلقی مردم از زبان فارسی تأثیری بسزا دارد؛ به این ترتیب که می‌توان گفت «هویت پدیده‌ای پویاست که در طول زمان و در گروه‌های مختلف مردم تغییر می‌کند».