بازتاب هنر، سیاست و مذهب ایرانی در نقوش برجستة صخره‌ای دوران اشکانی و ساسانی

ایجاد نقش‌برجسته‌های صخره‌ای یکی از سنت‌های خاور نزدیک باستان است که حاکمان وقت برای جاودان ساختن خواست‌ها و اندیشه‌های خود از آن بهره برده‌اند. این یادمان‌های ارزندة تاریخی نه فقط اطلاعات گرانبها در خصوص سبک‌های هنری آن زمان در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند، بلکه داده‌های ارزشمندی هستند که می‌توان به کمک آن‌ها حوادث تاریخی، اوضاع سیاسی، مذهبی و نظام‌های اجتماعی آن زمان را بازسازی کرد.
نقش‌برجسته‌ها در حقیقت برگ‌هایی از کتاب مصور تاریخ، فرهنگ و هنر ایران هستند که در پس آن، اندیشه‌های فراوانی نهفته و تا امروز تمام مفاهیم آن‌ها به‌‌درستی آشکار نشده است. نقش‌برجسته‌ها در تحقیقات و مطالعات ایرانی از اهمیت بسیاری برخوردار است. شناخت و تفسیر صحنه‌های نقش‌برجسته‌ها، همواره از موضوعات مورد بحث محققان بوده و از جنبه‌های مختلفی مطالعه و تحقیق شده است. در این مقاله، نگارنده بر آن است با بررسی و تأمل در نقش‌برجسته‌ها، بخشی از اندیشة حکومت‌های حاکم بر سرزمین ایران را بکاود.