واکاوی نقش مذهب شیعی در آفرینش سرمایة اجتماعی

در مفهوم‌سازی توسعه به‌عنوان هدف نسل‌های امروز در بهبود مادّی و معنوی زندگی خود و آیندگان، در صورت تسلّط تفکّر اقتصادی صرف، رهنمودهایی مانند افزایش سرمایه‌گذاری، بهره‌وری عوامل کار، تکنولوژی و افزایش جمعیّت، به‌عنوان شروط لازم برای توسعه پیشنهاد می‌شود. امّا با عنایت به مفهوم سرمایه اجتماعی، توسعه را می‌توان غنی‌سازی کنش‌های اجتماعی ناشی از افزایش تمایل به مشارکت و اعتماد اجتماعی دانست. در این‌صورت گذر به سوی توسعه از مسیر ایجاد نهادها، تعادل‌های ارزشی، باورها و هنجارها و ساختارهای مولّد و مشوّق سرمایه اجتماعی امکان‌پذیر خواهد بود. در صورت توجّه به مفهوم سرمایة اجتماعی، راه حرکت رو به توسعة جامعه، طرّاحی، تقویت و روزآمد کردن نهادها و ساختارهای اجتماعی است، به‌نحوی‌که آنها بتوانند کنش‌های اقتصادی را تسهیل کرده و هزینه‌های معاملاتی را کم کنند. در این میان از نظر بسیاری از اندیشمندان، نهادهای دینی یکی از منابع خلق سرمایة اجتماعی بوده و این موضوع در جمهوری اسلامی ایران که دارای حکومت و قوانین دینی است، از اهمّیّت دو چندانی برخوردار است. نتیجة مطالعه حاضر که با هدف بررّسی مقایسه‌ای مؤلّفه‌های سرمایة اجتماعی در بین دانشجویان عضو و غیرعضو هیأت‌های مذهبی دانشجویی صورت گرفته است، نشان می‌دهد که سطح کلی سرمایة اجتماعی به وضوح در بین دانشجویان عضو بیشتر بوده، در ابعاد «اعتماد، مشارکت اجتماعی، مشارکت مدنی، همیاری، احساس اثرگذاری و کارایی، ارزش زندگی و وساطت اجتماعی» اختلاف معناداری وجود داشته و دانشجویان عضو وضعیّت مطلوب‌تری دارند. نتایج، حاکی از نقش مذهب شیعی در توانمندسازی جامعه و لزوم توجّه به کارکردهای آن در بالابردن سطح سرمایه‌های اجتماعی است.