علمی- پژوهشی

نقش صنایع‌دستی قشقایی در توسعه پایدار گردشگری فرهنگی و تقویت همبستگی ملی

10.22034/rjnsq.2026.543605.1721

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

3 استادیار گروه مردم‌شناسی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران.

4 استادیار گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
صنایع‌دستی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگ مادی، نقشی اساسی در بازنمایی هویت‌ محلی و پیوند آن با فرایندهای کلان اجتماعی ایفا می‌کند. باوجود پژوهش‌های متعدد درباره صنایع‌دستی اقوام ایرانی، نقش آن‌ها در پیوند میان گردشگری فرهنگی و تقویت همبستگی ملی کمتر به‌صورت انسان‌شناختی و نظری بررسی شده است. این پژوهش با تمرکز بر صنایع‌دستی ایل قشقایی، به تحلیل چگونگی مشارکت فرهنگ مادی این مردم در توسعه گردشگری فرهنگی و بازتولید هویت ملی می‌پردازد. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی انجام شده و داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و پژوهش میدانی گردآوری و با کدگذاری سه‌مرحله‌ای تحلیل شده‌اند. چهارچوب نظری مبتنی‌بر نظریه «زندگی اجتماعی اشیا» از آپادورای و نظریه «فرهنگ مادی» میلر است که امکان فهم تعامل میان اشیای فرهنگی، معانی نمادین و شکل‌گیری هویت را فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که صنایع‌دستی قشقایی از طریق بازنمایی زیست‌جهان عشایری، تنوع محلی و روایت‌های فرهنگی، تجربه گردشگری فرهنگی را تعمیق می‌بخشند و هم‌زمان، بستری برای درک متقابل و تقویت همبستگی ملی فراهم می‌آورند. بر این اساس، صنایع‌دستی قشقایی نه فقط به‌عنوان کالاهای اقتصادی، بلکه به‌مثابه حاملان معنا و هویت، نقشی مؤثر در پیوند میان فرهنگ محلی و هویت ملی ایفا می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

- دومورینی، گوستاو (1390). عشایر فارس. ترجمه جلال‌الدین رفیع‌فر. تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران. چاپ دوم.
- دیوسالار، اسدالله (1395). «نقش صنایع‌دستی در اقتصاد گردشگری روستایی؛ مورد: روستاهای کوهپایه‌ای شهرستان بهشهر»، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی. سال پنجم. شماره 2. تابستان. پیاپی 16: 174-161.
- صرامی، حسین (1384). «صنایع‌دستی اصفهان و مشکلات آن»، مجله فضای جغرافیایی، شماره 13: 124-115.
- صلواتی، مرجان (1387). «تجلی نماد گردونه خورشید مهرانه در قالی‌های ایل قشقایی»، گلجام، فصلنامۀ علمی پژوهشی انجمن علمی فرش ایران. شماره 9: 48-35.
- فراهانی، فاطمه؛ صیامیان گرجی، ابوالفضل (1393). «عشایر قشقایی: فرصتی برای توسعه گردشگری هنری ـ عشایری ایران»، فصلنامه پژوهش هنر. پیاپی 8. زمستان 1393.
- کرسول، جان دبلیو (۱۳۹۱). روش و طرح تحقیق کیفی: انتخاب از میان پنج رویکرد. ترجمه طهمورث حسنقلی‌پور، اشکان الهیاری و مجتبی براری. تهران: نگاه دانش. چاپ اول.
- کیانی، منوچهر (1377). کوچ با عشق شقایق. شیراز: انتشارات کیان نشر. چاپ اول.
- همتی، مرضیه؛ ضرغام بروجنی، حمید (1393). اثرات اقتصادی توسعه گردشگری بر شکوفایی صنایع‌دستی ایران، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده مدیریت و حسابداری.
- هوشیار، مهران (1401). «بازتعریف صنایع‌دستی معاصر ایران با رویکرد آینده‌پژوهی. هنرهای صناعی ایران». مقاله 2. 5 (1). شماره پیاپی 8: 32-19.
- Appadurai, Arjun (1986). The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective, Cambridge University Press.
- Huang, Julia, (2014). “Women if the Qashqai Tube”. I.B. Turris. London.
- Ingold, T. (2000). “The perception of the environment: Essays on livelihood”, dwelling and skill. Routledge.
- Korstanje, M.E. (2018) “Towards New Paradigms in Tourism Fields: An Anthropological Perspective”, Int. J. Tourism Anthropology, Vol. 6, No. 2.
- Miller, D. (2005). Material cultures: Why some things matter. University of Chicago Press.
- Mustafa, M. (2011). “Potential of Sustaining Handicrafts as a Tourism Product in Jordan”. International Journal of Business and Social Science, 2 (2): 145–152.
- Su, L., Ye, C., & Huang, Y. (2024). “Does destination nostalgic advertising enhance tourists’ intentions to visit? The moderating role of destination type. Tourism Management”, 100, 104810.
- Site; www.rypilech.com.