روایت سوژهشدگی زن تراز انقلاب اسلامی در آیینهی انضباط بدنی، با تأکید بر کتاب دا
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
دانشآموخته دوره کارشناسی ارشد جامعهشناسی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2
دانشآموخته دوره دکترای زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/rjnsq.2025.511510.1675
چکیده
مؤلفان این مقاله کوشیدهاند با پرداختن به یکی از کتابهای بسیار مطرح در حوزهی ادبیات جنگ/ دفاع مقدس به نام دا (خاطرات یک دختر هفدهساله از هجوم متجاوزانهی عراق به ایران و اشغال خرمشهر)، بیش از هر چیز بر بدنهای کشتهشدگان ایرانی (اعم از زن و مرد و پیر و جوان و خردسال و نوزاد)، طی حملات هوایی عراق متمرکز شوند و نقش این بدنها را در برآمدن و تشخصیافتگی تدریجی الگوی زن مطلوب یا زن تراز انقلاب اسلامی نشان دهند. به این منظور، با بهکارگیری نظریهی انضباط بدنی فوکو، تحلیل کردهاند که چرا و چگونه ویژگیهای بدنی چنین زنی آهستهآهسته از ویژگیهای شناختهشده برای زنان فاصله میگیرد و زنی فراجنسیتی ظهور میکند که تجسم مفهوم جهادگر مسلمان شیعی است. این یافته در بطن خود، خواننده را به یافتهی مهم دیگری سوق میدهد که طی آن، خواننده درمییابد چرا و چگونه ظهور و بروز جهادگر مسلمان شیعی نتیجهی مصالحهی سه گفتمان سنتی و انقلابی و مدرن با یکدیگر است.
کلیدواژهها
- آزاد ارمکی، تقی؛ چاوشیان، حسن (1381). «بدن بهمثابه رسانه هویت»، مجلهی جامعهشناسی ایران. دورهی 4. شماره 4: 75-57.
- آزاد ارمکی، تقی؛ غراب، ناصرالدین (1388). «جایگاه بدن در دین»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات. سال ششم. شماره 18.
- اباذری، یوسف؛ حمیدی، نفیسه (1387). «جامعهشناسی بدن و پارهای مناقشات»، پژوهش زنان. دورهی ششم. پیاپی 23. شماره 4: 160-127.
- ابراهیمی، قربانعلی؛ ضیاءپور، آرش (1391). «بررسی جامعهشناختی تأثیر سرمایهی فرهنگی بر مدیریت بدن (مطالعهی موردی جوانان شهر گیلانغرب)»، جامعهشناسی کاربردی. دورهی 23. شماره 1: 148-125.
- احمدزاده، محمدامیر (399). «چرخش از بدن بهمثابه امر الهیاتی بهسوی رویکرد فرهنگی ـ اجتماعی به آن (مطالعهای در باب درآمدی بر تاریخ فرهنگی بدن در ایران)»، پژوهشنامهی انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال بیستم. شماره 7: 254-232.
- احمدی، عزتالله؛ عدلیپور، صمد؛ افشار، سیمین و بنیاد، لیلی (1395). «تبیین جامعهشناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی ـ فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، پژوهشنامهی زنان. سال هفتم. شماره 1: 50-29.
- اخلاصی، ابراهیم؛ رستگار، یاسر؛ راسخی، زهرا (1398). «فراتحلیل مطالعات ناظر به برساخت اجتماعی بدن در جامعهی ایرانی (مورد کاوش: مقالات علمی ـ پژوهشی داخلی 1395 ـ 1386)»، جامعهپژوهی فرهنگی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال دهم. شماره 3: 25-1.
- اکبرزاده جهرمی، سیدجمالالدین؛ رضویزاده، سیدنورالدین؛ شیخی، محدثه (1398). «نقش اینستاگرام در مدیریت بدن زنان؛ مطالعه موردی زنان مناطق یک و بیست تهران»، فصلنامه مطالعات رسانههای نوین. سال پنجم. شماره 20: 79-37.
- امامی غفاری، مهدیه؛ ملکی، امیر؛ زاهدی، محمدجواد (1394). «تصور از بدن و پذیرش اجتماعی آن»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. دورهی 4. پیاپی 16. شماره 4: 591-571.
- باباییفرد، اسدالله؛ منصوریان راوندی، فاطمه؛ ذوالفقاری، نفیسه (1395). «عوامل اجتماعی ـ فرهنگی مؤثر در مدیریت بدن زنان شهر کاشان»، فصلنامهی شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده. سال هجدهم. شماره 71: 83-59.
- براتلو، فاطمه؛ خودی، مرجان (1394). «عوامل مؤثر فردی بر نگرش زنان به مدیریت بدن»، مجلهی مدیریت فرهنگی. سال نهم. شماره 28: 123-113.
- بنیفاطمه، حسین؛ معینیان، نرمینه؛ علیزاده اقدم، محمدباقر و عباسزاده، محمد (1399). «بررسی رابطهی خودپنداره، عزتنفس و عوامل دموگرافیک با کنترل وزن؛ مدیریت بدن در پرتو دیدگاههای مبتنیبر آموزش الگوهای فرهنگ مصرف (مطالعهی موردی: دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز)»، آموزش و ارزیابی. سال سیزدهم. شماره 51: 162-133.
- بهرامی برومند، مرضیه (1400). از زنان پردهنشین تا بدنهای رام. چاپ دوم. تهران: نشر لوگوس.
- پاکدهی، علیرضا حسنی؛ مرادیان، یعقوب (1395). «تأثیر تبلیغات بازرگانی بر نگرش به مدیریت بدن (مطالعهی موردی: شهروندان بالای هجده سال کرمانشاه)»، مطالعات میانفرهنگی، دورهی 11. شماره 29: 142-113.
- ترنر، برایان. اس (1392). بدن و جامعه. سایت انسانشناسی و فرهنگ.
- جمشیدی، فرانک؛ آتشیپور، مرضیه (1402). ناخودآگاه متن در گفتمان پژوهشی ادبیات پایداری، با تأکید بر پایاننامهها و مقالههای علمیپژوهشی درباره کتاب دا. تهران: سورهی مهر.
- جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی. ترجمهی تورج یاراحمدی. تهران: نشر شیرازه.
- جواهری، فاطمه (1387). «بدن و دلالتهای فرهنگی ـ اجتماعی»، فصلنامهی نامهی پژوهش فرهنگی. سال نهم. شمارهی 1. بهار 1387: 80-37.
- جهانپرور، طاهره؛ طاها عشایری (1400). «فراتحلیل گرایش جامعهی ایرانی به مدیریت بدن»، فصلنامهی تغییرات اجتماعی ـ فرهنگی. سال هجدهم. شماره 69: 88-49.
- حسینی، سیده اعظم (1387). دا (خاطرات سیده زهرا حسینی). تهران: سورهی مهر.
- حیدرخانی، هابیل؛ حاجی آقایی، لیلا؛ رحمانی، غلامعباس (1392). «رابطهی ابعاد سرمایهی فرهنگی و مدیریت بدن در زنان»، زن و فرهنگ. سال پنجم. شماره 18: 69-55.
- خواجهنوری، بیژن؛ پرنیان، لیلا (1393). «مطالعهی ارتباط بین جهانیشدن فرهنگی و مدیریت بر بدن». جامعهشناسی کاربردی. سال بیستوپنجم. پیاپی 55: شماره 3: 180ـ 163.
- خواجهنوری، بیژن؛ مقدس، علیاصغر (1388). «رابطهی بین تصور از بدن و فرایند جهانیشدن»، جامعهشناسی کاربردی. دورهی 20. شماره 1: 24-1.
- ذکایی، محمدسعید (1387). جامعهشناسی جوانان. تهران: آگه.
- ذکایی، محمدسعید؛ امنپور، مریم (1392). درآمدی بر تاریخ فرهنگی بدن در ایران. تهران، نشر تیسا.
- رضایی، احمد؛ اینانلو، مینا؛ فکری، محمد (1389). «مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی»، شورای فرهنگی اجتماعی زنان. سال دوازدهم. شماره 47: 170-141.
- سفیری، خدیجه؛ گلبهاری، ندا (1392). «رابطهی بین سرمایهی فرهنگی و مدیریت بدن»، مطالعات جامعهشناختی علمیپژوهشی. دورهی 20. شماره 1: 65-39.
- سلطانی بهرام، سعید؛ علیزاده اقدم؛ محمدباقر، کوهی، کمال (1391). «ارتباط سرمایه فرهنگی با مدیریت بدن در میان دانشجویان دانشگاه تبریز»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی رفاه اجتماعی. سال دوازدهم. شماره 47: 205-181.
- شکربیگی، عالیه؛ امیری، امیر (1390). «مدیریت بدن و مقبولیت اجتماعی (مطالعهی موردی: دانشجویان دختر و پسر دانشگاه آزاد اسلامی و پیامنور زنجان)»، مطالعات جوانان، سال دوم. شماره 3: 108-85.
- شیخالاسلامزاده، زهرا (1402). سوژهی زن مبارز و تناقضات نقشی در جریان انقلاب اسلامی. تهران: پژوهشکدهی فرهنگ و هنر اسلامی.
- ضیاپور، آرش؛ باقریان جلودار، مصطفی (1392). «عوامل اجتماعی مؤثر بر مدیریت بدن در میان جوانان گیلانغرب»، جامعهشناسی مسائل اجتماعی ایران. سال دوم. شماره 5: 108-79.
- عباسزاده، محمد؛ اقدسی علمداری، فرانک؛ کوهی، کمال؛ سعادتی، موسی (1392). «تأثیر سرمایههای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سلامت روانی بر مدیریت بدن زنان شهر تبریز»، مجلهی علوم اجتماعی دانشکدهی ادبیات و علوم انسانی فردوسی مشهد. سال دهم. شماره 2: 223-197.
- علمی، محمود؛ صباغ، صمد؛ افتخاری، سروه (1389). «تعیین رابطه بین ابعاد سبک زندگی و مدیریت بدن در میان دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی بوکان»، مطالعات جامعهشناسی. سال دوم. شماره 7: 40-23.
- علیخانی، اسماعیل (1399). «بدن در سبک زندگی دینی و سکولار»، علوم حرکتی و رفتاری. سال دوم. شماره 3: 66-49.
- فاضلی، محمد (1382). مصرف و سبک زندگی. قم: انتشارات صبح صادق.
- فوکو، میشل (1378). مراقبت و تنبیه: تولد زندان. ترجمهی نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نشر نی.
- ----- (1378). نظم گفتار. ترجمهی باقر پرهام. تهران: آگاه.
- قادرزاده، امید؛ قادرزاده، هیرش؛ حسینپناه، حسین (1391). «تأثیر مصرف رسانههای جمعی بر مدیریت بدن زنان»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی زن و جامعه. دوره 3. شماره 11: 154-125.
- لو بروتون، داوید (1392). جامعهشناسی بدن. ترجمهی ناصر فکوهی. تهران: نشر ثالث.
- مهدیزاده، شراره؛ رضایی، فاطمه (1393). «نقش متغیرهای میانجی در تأثیرگذاری تلویزیونهای ماهوارهای بر مدیریت بدن دختران و زنان جوان»، توسعهی اجتماعی ـ فرهنگی. دورهی 3. شماره 2: 205-185.
- میرزایی، سیدمحمد؛ زنجانی، حبیبالله؛ قربانعلیپور، سحر (1392). «بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش زنان به مدیریت بدن در طی سه دههی اخیر (مطالعهی موردی: اضافهوزن و چاقی در کرج)»، مطالعات توسعهی اجتماعی. سال پنجم. شماره 4 (پیاپی 20): 114-99.
- Turner, Bryan S. (1994). Regulating Bodies, Essay in Medical Sociology. London: Routledge.
- Turner, Bryan S. and Samson Colin (1995). Medical Power and Social.
- Narrative of the subjection of women during the Islamic revolution in the mirror of physical discipline, with an emphasis on the Da
- Embodiment, sociology of the body, physical discipline, Foucault, the equal woman of the Islamic Revolution, " . Da "
