بازنمایی مؤلفههای هویت ملی ایران در مجموعهی «فارسی بیاموزیم» (آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان)
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
استاد آموزش زبان انگلیسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران (نویسنده مسئول).
2
کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
10.22034/rjnsq.2025.496669.1657
چکیده
زبان یکی از ابزارهای انتقال هویت جامعه است که نقش مؤثری در انتقال و شکلگیری هویت آن جامعه دارد. کتابهای آموزشی یادگیری زبان خارجی یکی از مهمترین و شاید تنها منبع یادگیری آن زبان هستند و تحلیل محتوای این کتابها بهمنظور شناسایی نقاط قوت و ضعف آنها از اهمیت بسزایی برخوردار است. هدف از پژوهش حاضر «بازنمایی مؤلفههای هویت ملی ایران در مجموعهی «فارسی بیاموزیم» آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان» است. بهطور خاص، این پژوهش در نظر دارد میزان بازنمایی سطوح مختلف مؤلفههای هویت ملی ایران را در مجموعهی «فارسی بیاموزیم» مشخص کند. براساس چهارچوب موردنظر، ابعاد هویت ملی ایران در این پژوهش عبارتاند از: ابعاد ملی، جغرافیایی، فرهنگی، مذهبی، مشاهیر و شخصیتهای ملی، اقوام و خردهفرهنگها، وقایع، رخدادها و نمادهای ملی ایرانی. روش تحقیق بهصورت کمّی و کیفی و رویکرد آن نیز کاربردی است. نتایج پژوهش بهصورت کمّی در قالب فراوانی و درصد مشخص شد. سپس دادهها در محیط نرمافزار مکس کیو دی ای 2022 تجزیهوتحلیل شدند. دادههای پژوهش از مجموعهی پنججلدی کتابهای «فارسی بیاموزیم» به تألیف ذوالفقاری و همکاران (1382) جمعآوری شده است. نتایج نشان داد در مجموعهی کتابهای «فارسی بیاموزیم» مؤلفههای ابعاد ملی و مؤلفههای ابعاد فرهنگی بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده و کمترین میزان توجه به مؤلفههای وقایع و رخدادها و نمادهای ایرانی صورت گرفته است. یافتهها حاکی از آن است که در کتابهای «فارسی بیاموزیم»، در ارائهی مؤلفههای هویت ملی ایران بهطور یکسان عمل نشده است. این یافتهها میتواند مؤلفان و برنامهریزان درسی را از اهمیت توجه به مؤلفههای هویت ملی ایران آگاه سازد تا در تهیه و تدوین و ویرایشهای جدید کتابهای آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان، این کتابها راهکارهایی برای رفع نقصهای موجود به مدرسان ارائه دهد.
کلیدواژهها
اسکندری، ب. (1396). «بررسی، ارزیابی و تحلیل مجموعه آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان براساس شاخصهای کانینگزورث (2007)». پایاننامه کارشناسی ارشد. رشته آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان دانشگاه علامه طباطبایی. دانشگاه علامه طباطبایی. تهران.
- اسمیت، الف. (1391). ناسیونالیسم و مدرنیسم؛ بررسی انتقادی نظریههای متأخر ملت و ملیگرایی. ترجمهی کاظم فیروزمند. تهران: ثالث.
- ایشانی، ط.؛ حاجی حسینی، م. (1396). «نقش کتاب فارسی بخوانیم دوره ابتدایی در هویت ملی»، فصلنامه مطالعات ملی. 18 (2): 115-131.
- جدیدی محمدآبادی، الف. (1394). «تحلیل محتوای کتابهای درسی فارسی و علوم اجتماعی پایه ششم ابتدایی از حیث توجه به هویت ملی بر محور استانداردهای مصوب»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی. 3 (11): 48-41.
- جعفری، ف.؛ غیاثی زارچ، الف. (1397). «جایگاه و نحوه آموزش واژگان برای فارسیآموزان چینی»، جستارهای زبانی. 9 (2): 137-111.
- حافظنیا، م. (1393). مقدمهای بر روش تحقیق در علوم انسانی. چاپ هفدهم. تهران: سمت.
- داورپناه، ز.؛ علوی مقدم، ب.؛ اله دانه، ب. (1395). «نقد فضای بومیسازیشده در کتب درسی آموزشی زبانهای خارجی»، علوم تربیتی؛ نشریه نوآوریهای آموزشی. 57: 70-47.
- داوری اردکانی، ن.؛ محمودی، ط.؛ نواب، س. (1392). «آموزش زبان فارسی، فرصتی مغتنم برای گسترش فرهنگ ایرانی»، مطالعات ملی. 14(1) 53: 160-143.
- ذوالفقاری، ح.؛ غفاری، م.؛ محمودی بختیاری، ب. (1382). فارسی بیاموزیم (جلد پنجم). تهران: انتشارات مدرسه.
- ---------- (1382). فارسی بیاموزیم (جلد چهارم). تهران: انتشارات مدرسه.
- ---------- (1386). فارسی بیاموزیم (جلد سوم). تهران: انتشارات مدرسه.
- ---------- (1398). فارسی بیاموزیم (جلد اول). ویراست دوم. تهران: انتشارات مدرسه.
- ---------- (1399). فارسی بیاموزیم (جلد دوم). ویراست دوم. تهران: انتشارات مدرسه.
- صانعی مهر، ز.، رزم آزما، پ. (1399). «تحلیل محتوای کتابهای مطالعات اجتماعی مقطع ابتدایی ازنظر میزان توجه به هویت ملی و هویت دینی»، نشریه علوم تربیتی از دیدگاه اسلام 8 (2): 201-185.
- عظیمی، س.؛ لعل شاطری، م. (1398). «نمادهای هویت ملی ایران و افغانستان در کتابهای تاریخ دهم و یازدهم»، فصلنامه خراسان بزرگ. 9 (31): 96-85.
- غریبی، الف.؛ صحرایی، ر. (1392). «کارکردهای زبانی: واکاوی نیازهای زبانیِ کارکردیِ فارسیآموزان»، پژوهشنامه آموزش زبان فارسی به غیرفارسیزبانان. 2 (3): 53-37.
- غیاثی زارچ، ا.؛ جعفری، ف. (1399). «تحلیل خطاهای مشترک نوشتاری زبانآموزان غیرفارسیزبان»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی زبانپژوهی دانشگاه الزهرا (س)، 34 (12): 204-177.
- کرمی، ب. (۱۴۰۰). «بررسی میزان توجه به هویت ملی در اشعار کتابهای درسی دوره ابتدایی»، پایاننامه کارشناسی ارشد. رشته علوم تربیتی، گرایش برنامهریزی درسی. دانشگاه شهید چمران اهواز.
- لقماننیا، م.؛ خامسان، الف. (1389). «جایگاه هویت ملی در نظام آموزشوپرورش ایران». فصلنامه تحقیقات فرهنگی. 2 (3): 171-147.
- لقماننیا، م.؛ خامسان، الف.؛ احمدی یگانه، ط. (1391). «توافق و عدمتوافق در زمینه مؤلفههای هویت ملی و تلویحات آن در نظام آموزشوپرورش ایران»، پژوهش در برنامهریزی درسی. 9 (2) 6: 58-38.
- مرادصحرایی، ر. (1391). «چشمانداز آموزش زبان فارسی به غیرایرانیان از منظر برنامهریزی درسی»، مجله پژوهشهای زبانشناسی. 4 (1): 113-97.
- مهدویپور، م. (۱۳۹۷). «بررسی بازنمایی هویتهای چندگانه در کتب آموزش زبان و فرهنگ ایران به غیرفارسیزبانان»، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور. مرکز تهران جنوب.
- مهدینژاد، ع.؛ کامیابی گل، ع.؛ ابراهیمی، ش. (1400). «بازنمایی نمادهای هویت ملی در کتابهای آموزش نوین زبان فارسی به غیرفارسیزبانان مرکز دانشگاه فردوسی مشهد»، اولین کنفرانس علوم تربیتی، روانشناسی و علوم انسانی: 18-1.
- موسیپور میاندهی، پ.؛ منصوری، م. (1401). «تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی در سال تحصیلی 1399 تا 1400 براساس میزان توجه به مؤلفههای هویت ملی دانشگاه فرهنگیان»، فصلنامه علمی تخصصی و پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی. 4 (11): 127-107.
- ناجی میدانی، الف.؛ پیشقدم، ر.؛ غضنفری، م. (1393). «نقش فرهنگ بومی در کلاسهای زبان انگلیسی: مقایسهی سه دیدگاه متفاوت»، مطالعات زبان و ترجمه. 47 (4): 107-97.
- هاشمی، ض.؛ قربانعلیزاده، م. (1393). «هویت ملی در کتب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی»، مطالعات ملی. 15 (4): 71-49.
- یوسفی، ع. (1397). «روابط بینقومی و تأثیر آن بر هویت اقوام در ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. 2(8).
- Lov-Beer, A. (2016). “School history, national history and the issue of national identity”. International Jornal of Historical Learning, Teaching and Research1: 1-7.
- Wang, D. (2016). “Learning or becoming: ideology and national identity in textbooksfor international learners of Chinese”. Cogent Education Curriculum and Teaching Sstudies, 1: 1-16.
