احساس اثربخشی سیاسی و تعلق به هویت ملی (مطالعه موردی شهروندان شهر رشت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
رضا علیزاده
استادیار پژوهشکده گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان. گیلان. رشت. ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/rjnsq.2025.484095.1641
چکیده
هویت ملی مجموعه ارزش‌های مشترک یک ملت است که موجب تمایز آنان از سایرین می‌شود. هویت ملی تحت‌تأثیر ویژگی‌های مختلف است؛ یکی از مفاهیم مؤثر بر هویت ملی متغیرهای سیاسی است؛ ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر احساس اثربخشی سیاسی بر تعلق به هویت ملی در شهروندان شهر رشت انجام شده است. این پژوهش ازلحاظ روش، در زمره پژوهش‌های کمّی قرار دارد و داده‌های پژوهش به‌وسیله پرسشنامه و با حجم نمونه 400 نفر و با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی، جمع‌آوری ‌شده است. جامعه آماری نیز شهروندان مناطق پنج‌گانه شهر رشت هستند. طبق یافته‌‌های پژوهش، بین احساس اثربخشی سیاسی و تعلق به هویت ملی همبستگی معناداری وجود دارد و هرچه احساس اثربخشی سیاسی در افراد بیشتر شود، میزان تعلق به هویت ملی آنان نیز افزایش می‌‌یابد. میزان احساس اثربخشی سیاسی در نسل جوان بیشتر از نسل میانسال و مسن است. نسل مسن کمترین احساس اثربخشی سیاسی را دارا است و این تفاوت معنادار است. میزان تعلق به هویت ملی در نسل میانسال اندکی بیشتر از نسل جوان و مسن است. همچنین، میزان تعلق به هویت ملی در افراد دارای تحصیلات زیردیپلم اندکی بیشتر از سایر سطوح تحصیلی است و این تفاوت در سه نسل و سطوح تحصیلی معنادار نیست.
کلیدواژه‌ها
هویت ملی
اثربخشی سیاسی
مطالعه نسلی
دولت
  • آقامحمدی، جواد؛ اسدی، سودابه (1398). «واکاوی ابعاد و مؤلفه‌‌های شاخصه هویت ملی در اسناد تحولی آموزش‌وپرورش ایران»، فصلنامه سیاست‌‌های راهبردی و کلان. دوره 7. ش 27: 471-454.
  • ابوالحسنی، سید رحیم (1388). تعیین و سنجش مؤلفه‌‌های هویت ایرانی. تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.
  • اثنی‌‌عشری، اطلس (1383). «هویت ملی در ادب فارسی (از اسلام تا حمله مغول)». پژوهش دکتری در رشته زبان و ادبیات فارسی، به راهنمایی دکتر منصور رستگار فسایی، دانشکده ادبیات فارسی دانشگاه شیراز.
  • احمدی، حمید (1386). «اتحاد ملی، هویت ملی و ضرورت بازسازی آن در ایران (نگرش معرفت‌‌شناختی)»، مجموعه مقالات همایش ملی اتحاد ملی. تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.
  • اریکسن، توماس هیلاند (1398). قومیت و ملی‌‌گرایی (چشم‌‌اندازهای انسان‌‌شناختی). ترجمه حمیدرضا زیبایی. تهران: نشر فرهام.
  • اسمیت، آنتونی دی (1391). ناسیونالیسم و مدرنیسم (بررسی اقتصادی نظریه‌‌های متأخر ملت و ملی‌‌گرایی). ترجمه کاظم فیروزمند. تهران: نشر ثالث.
  • اشرف، احمد (1372). «هویت ایرانی»، مجله گفت‌‌وگو. شماره 3: 27-26.
  • اشرف نظری، علی (1390). «احزاب سیاسی و هویت ملی؛ تأملی در کارکردها و چشم‌اندازها»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوازدهم. ش 1: 98-73.
  • براتعلی‌‌پور، مهدی (1393). «درآمدی بر سیاست هویتی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست‌‌های راهبردی و کلان. دوره 2. ش 7: 158-141.
  • برگر، بریجیت؛ هاسنفرید، کلنر (1381). ذهن بی‌‌خانمان (نوسازی و آگاهی). ترجمه محمد سابجی. تهران: نشر نی.
  • تاجیک، محمدرضا (1384). «انسان مدرن و معمای هویت»، فصلنامه مطالعات ملی. ش 21: 27-9.
  • جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی. ترجمه تورج یاراحمدی. تهران: نشر شیرازه.
  • خلیلی، رضا؛ مهربان اینچه‌‌برون، حامد (1400). «سیاست هویت، آموزش‌وپرورش و امنیت ملی در ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی. سال بیست‌وچهارم. ش 4: 63-33.
  • دهشیری، محمدرضا (1379). «جهانی‌شدن و هویت ملی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوم. ش 5: 100-71.
  • ستاری، جلال (1387). هویت ملی و هویت فرهنگی. تهران: نشر مرکز.
  • شیرازی، اصغر (1396). ایرانیت، ملیت، قومیت. تهران: نشر جهان کتاب.
  • عباس‌‌زاده مرزبانی، مجید (1399). «نقش مشارکت سیاسی در تقویت هویت ملی»، فصلنامه علمی بحران‌‌پژوهی جهان اسلام. دوره 7. ش 3: 18-3.
  • کریمی مله، علی (1402). «سرمایه سیاسی حکومت و هویت ملی، داده‌های پیش هشداردهنده درمورد ایران کنونی»، مجله پژوهشنامه علوم سیاسی. ش 2. پیاپی 70: 156-109.
  • کریمی مله، علی؛ بلباسی، میثم (1395). «لایه‌‌های هویت ملی ایران در برنامه‌‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران (1394-1368)»، فصلنامه علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی. دوره 5. ش 18: 57-7.
  • گل‌‌محمدی، احمد (1381). جهانی‌شدن فرهنگ و هویت. تهران: نشر نی.
  • گودرزی، حسین (1387). تکوین جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران با تأکید بر دوره صفویه. تهران: تمدن ایرانی.
  • مسعودنیا، حسین؛ محمدی‌فر، نجات؛ مرادی، گلمراد و فروغی، عاطفه (1391). «بررسی عوامل اجتماعی ـ روان‌شناختی مؤثر بر مشارکت سیاسی استادان دانشگاه مورد مطالعه: دانشگاه اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی. 23 (4): 124-103.
  • مومبینی، محمدعلی؛ ربانی خوراسگانی، علی، قاسمی، وحید؛ زهیری، علی‌رضا (1400). «هویت ملی در جامعه ایران و چالش‌‌ها و مشکلات آن (مرور نظام‌مند مقاله‌های علمی- پژوهشی کمی (1377-1398)»، دو فصلنامه پژوهش‌‌های جامعه‌شناسی معاصر. سال اول. ش 19: 199-177.
  • مهرابی کوشکی، راضیه؛ امام‌‌جمعه‌‌زاده، جواد؛ مسعودنیا، حسین؛ ربانی، علی (1395). «نقش سبک‌‌های هویتی در تبیین هویت ملی (مورد مطالعه دانشجویان دانشگاه اصفهان)»، مجله جامعه‌‌شناسی کاربردی. سال بیست‌وهفتم. شماره پیاپی 62. ش 2: 60-43.
  • میرزایی، سید آیت‌الله (1399). ناسیونالیسم و هویت در ایران. تهران: نشر آگاه.
  • Ahlerup, and Hansonon, G. (2008 ). “Nationalism and government effectivenesss,” Journal of camapative Economics: 431-451.
  • Akman, A. (2004). “Modernist Nationalism Station National Identity in Turkey”, Nationalities paper. Vol: 32, (1).
  • Anderson, R. (2010). “Community Psychology, Political Efficacy, and Trust”, International Society of Political Psychology. Vol: 31 (1): 59-84.
  • Berg, l, and Hjerm, M (2010). “National Identity and Political Trust,” Perspectives on European Politics and Society, Vol: 11 (4).
  • Byrd, P. (2023). “Nationalism and National Identity in North”, America Nationalities Papers, Vol: 51 (6): 1205 – 1214.
  • Cai, Tianji, Ruoyang, T. Hongyu, W. Spencer D. L. (2020). “One country two systems: A comparative study of national identity between Hong Kong and Macau”, Chinese Sociological Review (Forthcoming). DOI:10.1080/21620555.2020.1815004.
  • Henderson, A, McEwen, N. (2005). “Do Shared Values Underpin National Identity? Examining the Role of Values in National Identity in Canada and the United Kingdom”, National Identity, Vol: 7 (2): 173-191. DOI:10.1080/14608940500144286.
  • -Li Wu Chung )2003). “Psycho-Political Correlates of Political Efficacy: The Case of the 1994 New Orleans Mayoral Election”, Journal of Black Studies. Vol: 33 (6): 729-760.
  • Norman, W. (2005). From nation-building to national engineering: the ethics of shaping identities. In Maíz Suárez, R., & Requejo Coll, F. (Ed), Democracy, nationalism, and multiculturalism. Routledge innovations in political theory, 14. London Routledge.
  • Prats, M. and Meunier, A. (2021), “Political efficacy and participation: An empirical analysis in European countries”, OECD Working Papers on Public Governance, No. 46, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/4548cad8-en.
  • Turner, (1998). The structure of sociological theory, California: wadsworth publing company.
  • Yuen, and Byram, M. (2007). “National identity, patriotism and studying politics in schools: a case study in Hong Kong”, Compare: A Journal of Comparative and International Education. Vol: 37: 23-36.