نقش قهرمان ملی در استحکام هویت ملی (مطالعه موردی شهید قاسم سلیمانی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد جمیری
دکتری علوم سیاسی و استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی بوشهر. بوشهر، ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/rjnsq.2025.463434.1620
چکیده
هویت ملی از موضوعاتی است که دولت‌ها برای تحقق و تثبیت آن در جامعه اهتمام می‌ورزند. ازجمله مواردی که می‌تواند در استحکام‌بخشی به هویت ملی مؤثر واقع شود، قهرمانان ملی هستند. تاریخ کهنسال ایران، قهرمانان ملی بزرگ و نامداری را در دامان خود پرورش داده است. یکی از افرادی که در دهه اخیر به‌عنوان قهرمان ملی در جامعه ایران شناخته ‌شده، شهید قاسم سلیمانی است. چرایی و چگونگی تکوین شخصیت سلیمانی به‌عنوان قهرمان ملی موضوع قابل‌درنگی است که بررسی ابعاد و زوایای آن پژوهش جامعی می‌طلبد. بر این‌ اساس، سؤال اصلی مقاله ‌این‌گونه مطرح می‌شود که عوامل مؤثر در تکوین شخصیت شهید سلیمانی، به‌عنوان قهرمان ملی، چه بوده و این عوامل چه نسبتی با برجسته‌سازی هویت ملی دارند؟ به‌نظر می‌رسد شخصیت شهید سلیمانی با اثرپذیری از رویه‌های مکتبی و مذهبی متناظر با رویکردهای منشی و کنشی قهرمانان ملی ایران که فردوسی در شاهنامه بدان‌ها پرداخته، نقش برجسته‌ای در همگرایی و تقویت هویت ملی به دنبال داشته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که رفتارهای بینشی و کنشی شهید قاسم سلیمانی از قبیل اخلاص، وطن‌دوستی، خاکساری و مردم‌داری، مبارزه با دشمنان ایران، مردانگی و آزادگی، در کنار ویژگی‌های فیزیکی و رفتارهای غیرکلامی، در معرفی وی به‌عنوان الگوی تجربه‌شده از قهرمان ملی مؤثر بوده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و گردآوری اطلاعات با اتکا به منابع کتابخانه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
ایران
اسطوره
شهید قاسم سلیمانی
قهرمان ملی
هویت ملی
  • آموزگار، ژاله (1402). «در شاهنامه فردوسی پهلوان می‌میرد؛ اما پهلوانی نمی‌میرد»، بخارا. سال بیست‌و‌هشتم. شماره 157. تهران: 49- 45.
  • ادواردز، پل (1375). فلسفه تاریخ. ترجمه بهزاد سالکی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  • ادیب برومند، غلامعلی (1357). «بحثی درباره شاهنامه فردوسی؛ قهرمان ملی از نظر فردوسی»، فصلنامه گوهر. شماره 66. تهران: 446-450.
  • ازغندی، علی‌رضا؛ مستکین، عبدالمهدی (1392). «نقش شاهنامه فردوسی در تکوین هویت و نحوه نگرش بین‌المللی انسان ایرانی»، پژوهش‌های راهبردی سیاست. شماره هفتم. تهران: 32-9.
  • اسلامی ندوشن، محمدعلی (1348). زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه. تهران: نشر نگارش.
  • اسمیت، دی آنتونی (1383). ناسیونالیسم: نظریه، ایدئولوژی، تاریخ. ترجمه منصور انصاری. تهران: تمدن ایرانی.
  • امیدپور، سجاد؛ دلاوری، ابوالفضل (1401). «هویت ملی در میان جامعه اهل‌حق شهرستان دلفـان»، فصلنامه مطالعـات ملی. پیاپی 92. سال بیست‌و‌سوم. شماره 4. تهران: 140-113.
  • پرهام، باقر (1377). مبانی نقد خرد سیاسی در ایران با نگاه فردوسی. چاپ دوم. تهران: نشر مرکز.
  • تولایی، محمدعلی (1398). شرح دلبری؛ شرحی بر وصیت‌نامه شهید قاسم سلیمانی. مشهد: انتشارات آستان قدس.
  • جاویدی، احسان (15/1/1403). برنامه تلویزیونی پناه. 15/1/1403. به آدرس: https://telewebion.com/episode/0xc58a9d1.
  • حمیدیان، سعید (1372). درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی. تهران: نشر مرکز.
  • حقیقت، عبدالرفیع (1392). قهرمانان ملی ایران. چاپ پنجم. تهران: انتشارات کومش.
  • خسروی، اشرف؛ موسوی، سید کاظم (1387). «خردورزی و دین‌داری اساس هویت ایرانی در شاهنامه»، فصلنامه علمی پژوهشی کاوش‌نامه. سال نهم. شماره 16. تهران: 127-100.
  • خوشناموند، محسن؛ فیاض، ایراندخت؛ طایفی، شیرزاد و سلحشوری، احمد (1401). «تبیین مفهوم شجاعت در شاهنامه فردوسی»، فصلنامه معرفت. سال سی‌ویکم. شماره 4. پیاپی 295. تهران: 95-85.
  • رحیمی، فتانه (1401). «تحلیل چهره رستم براساس شاهنامه در کاشیکاری دوران قاجار»، فصلنامه باستان‌شناسی ایران. دوره 12. شماره 1. شوشتر: 125- 100.
  • زاهدی، اردشیر (7/2/1399). برنامه شصت دقیقه بی.‌بی‌.سی. فارسی، به آدرس:

https://www.bbc.com/persian/iran-features- .52471544.amp#amp.

  • فردوسی، ابوالقاسم (1382). شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره
  • سلیمانی، قاسم (1398). وصیت‌نامه سیاسی و الهی. تهران: مؤسسه مکتب حاج قاسم.
  • سلاجقه، سنجر؛ سیف اللهی، مهدیه (1401). «مدیریت بحران در مکتب شهید سلیمانی»، اولین همایش کنفرانس ملی مدیریت و کارآفرینی در مکتب شهید حاج قاسم سلیمانی. تهران.
  • سلاجقه، سنجر؛ زند، افشین (1401). «ارزیابی ولایت‌مداری مکتب شهید حاج قاسم سلیمانی»، اولین همایش کنفرانس ملی مدیریت و کارآفرینی در مکتب شهید حاج قاسم سلیمانی. تهران.
  • شمیسا، سیروس (1386). انواع ادبی. تهران: انتشارات میترا.
  • شیرازی، علی (1399). شاخص‌های مکتب شهید سلیمانی. تهران: انتشارات خط مقدم.
  • صفا، ذبیح الله (1389). حماسه‌سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.
  • عبدالملکی، سعید (1399). روان‌شناسی سیاسی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
  • علامیان، سعید (1400). حاج قاسمی که می‌شناختم. تهران: انتشارات خط مقدم.
  • عموزاد خلیلی، سجاد؛ هاشمی‌خواه، زینب؛ رضایی، احمد (1403). «خوانش ترکمن‌های ایرانی از هویت قومی و ملی»، فصلنامه مطالعات ملی. پیاپی 100. سال بیست‌و‌پنجم. شماره 4. تهران: 178-159.
  • قربانی، مهدی؛ موسوی، لیلا؛ طهماسبی، عالمه (1399). سلیمانی عزیز، زندگی و رزم سردار شهید حاج قاسم سلیمانی. چاپ هفتادویکم. قم: انتشارات حماسه یاران.
  • کاوه، ناصر (1398). من قاسم سلیمانی هستم. تهران: نشر نوآوران سینا.
  • کرامتی، مرتضی (1395). سربازان سردار. چاپ دوم. قم: نشر سه‌نقطه.
  • کریمی، سید عبدالمجید (1399). رفیق خوشبخت ما. مشهد: انتشارات زائر رضوی.
  • کریمی، مائده؛ فاضلی، حبیب‌الله (1400). «برساختن هویت ملی در بلژیک: سیاست آموزشی در مدارس دوره ابتدایی». فصلنامه مطالعات ملی. پیاپی 78. سال بیست‌و‌دوم. شماره 3. تهران: 158-131.
  • کریمخانی، احد (1402). «نقش شهید سلیمانی در ناکامی‌های امریکا در منطقه»، مطالعات راهبردی جهان اسلام. شماره 94. تهران: 94-71.
  • کزازی، میرجلال‌الدین (1392). نامه باستان. جلد اول. چاپ هشتم. تهران: انتشارات سمت.
  • کلانتری، فتح‌الله؛ نجفی سیار، رحمن (1402). «دستاوردهای دفاع ترکیبی شهید سلیمانی»، محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران. سال هفتم. شماره 2. تهران: 198- 173.
  • مردانیان، محمد (1401). ژنرال. تهران: انتشارات مانیان.
  • مردانیان، محمد (1401). 1:20 دقیقه بامداد. تهران: نشر مانیان.
  • مزدآبادی، علی‌اکبر (1399). متولد مارس. تهران: انتشارات یا زهرا (س).
  • مطهری، مرتضی (1388). فلسفه تاریخ. جلد اول. تهران: انتشارات صدرا.
  • مقدم‌فر، عطا؛ امیر سرداری، سلمان (1403). «تحلیل نقش سازمان های اطلاعاتی در تقویت همبستگی اقوام ایرانی (مطالعه موردی کردها)»، فصلنامه مطالعات ملی. پیاپی 99. سال بیست‌و‌پنجم. شماره 3. تهران: 186-161.
  • نجاتــی، ســید محمــود (1382). «واکاوی هویــت تاریخــی؛ تاریخ‌نگاری و جامعه‌شناسی تاریخــی ایــران: ملاحظـات نظـری و روش‌شناختی». فصلنامه مطالعـات ملـی. 4 (1). تهران:190-153.
  • نظــری، علــی اشــرف (1386). «هویــت ملــی و وحدت‌یابــی جمعــی؛ تأملــی بــر ابعــاد فــردی و جمعــی هویــت»، نامــه تاریخ‌پژوهان. شماره 12: 150- 122.
  • هوک؛ سیدنی (1357). قهرمان در تاریخ. ترجمه خلیل ملکی. چاپ دوم. تهران: انتشارات رواق.

- Arango,Tim,  Bergman, Ronen and Hubbard Ben (2020). Qassim Suleimani, Master of Iran’s Intrigue, Built a Shiite Axis of Power in Mideast. https://www.nytimes.com/2020/01/03/obituaries/qassem-soleimani-dead.html.

- Barnard,TimothyP (1997). “Local heroes and national consciousness; The politics of historiography in Riau”, Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia and Oceania: 509-526.

- ERIKSONAS, Linas (2004). National Heroes and National Identity: Scotland, Norway and Lithuania. Brussels, Press's: P I E PETER LANG.

- Eliade, Mircea(1963). Myth and Reality. Willard R. Trask (trans.). New York: Harper and Row Publishers.

- Pramono, S E ,Ahmadm, T A and Wijayati, P A (2021). Mapping the national heroes in Indonesia to strengthen national identity in history learning. IOP onference Series: Earth and Environmental Science, PURPOSE LED PUBLISHING.

- Safi, Michael (2020). Who is Qassem Suleimani? Iran farm boy who became more powerful than a president. ttps://www.theguardian.com/world/2020/jan/03/who-is-qassem-suleimani-profile-iran.

- Valenzuela, Maria Theresa (2014). CONSTRUCTING NATIONAL HEROES: POSTCOLONIAL PHILIPPINE AND CUBAN. University of Hawai'i Press.

- Zhenru Lin, Jacqueline (2024). Making National Heroes: The Exemplarist Production of Masculinities in Contemporary China. Hong Kong University Press.