واکاوی نقش دیپلماسی اقتصادی و رویکرد ژئواکونومیک در اقتدار ملی ایران؛ با تأکید بر ژئوانرژیک
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
دانشجوی دوره دکترای جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران.
2
استادیار جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران (نویسنده مسئول).
3
دانشیار گروه جغرافیا، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران.
4
استاد گروه علوم سیاسی و روابط بینالملل، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
10.22034/rjnsq.2025.460233.1614
چکیده
در عصر کنونی، دیپلماسی اقتصادی و رهیافت ژئواکونومیک از نقش و اهمیت ویژهای در راستای اقتدار ملی و ارتقای جایگاه ایران در معادلات سیاسی اقتصادی منطقهای و جهانی برخوردار است. دیپلماسی اقتصادی، توسعه اقتصادی و جهانی شدن، پیوندی عمیق و ناگسستنی با یکدیگر دارند. بر این اساس، سیاست خارجی ایران نیازمند اتخاذ رویکردی متناسب با رهیافت ژئواکونومیک و شرایط و تحولات جدید در عصر جهانی شدن روزافزون اقتصاد است. منابع و ذخایر انرژی بهعنوان مهمترین ظرفیتهای ژئواکونومیک ایران، امروزه و در عصر جهانی شدن اقتصاد، از اهمیت ویژهای برخوردارند. مسئله اصلی تحقیق این است که بهرهگیری از موقعیت ژئواکونومیک ایران بر محور ژئوانرژیک تا پایان نیمه اول قرن بیستویکم، مستلزم چه تغییر رویکردی است؟ بر این اساس، فرضیه تحقیق عبارت است از اینکه بهرهگیری از موقعیت ژئواکونومیک ایران بر محور ژئوانرژیک تا پایان نیمه اول قرن بیستویکم، مستلزم تغییر رویکرد و گذار از دیپلماسی سنتی به دیپلماسی اقتصادی است. روش تحقیق براساس هدف، از نوع کاربردی و براساس ماهیت، از نوع توصیفی و تحلیلی است. تعداد 34 پرسشنامه از طریق اساتید و کارشناسان مرتبط با موضوع تکمیل، و با استفاده از نرمافزار Spss و آزمون T-Test و رگرسیون چندمتغیره مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج و یافتههای استنباطی تحقیق، با توجه به موقعیت و ظرفیتهای کمنظیر ژئوانرژیک ایران از یکسو و روند انتقال از سوختهای فسیلی به منابع انرژی تجدیدپذیر ازسوی دیگر، تا پایان نیمه اول قرن بیستویکم، بیانگر ضرورت تغییر رویکرد از دیپلماسی سنتی به دیپلماسی اقتصادی است.
کلیدواژهها
حافظنیا، محمدرضا (1396). اصول و مفاهیم ژئوپولیتیک. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، پژوهشکده امیرکبیر.
- عزتی، عزتالله (1392). ژئوپولیتیک در قرن بیستویکم. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
- عزتی، عزتالله؛ گلافروز، محمد (1392). «راهبرد قدرت هوشمند ایران و نقش ژئوپولیتیک انرژی (نفت و گاز) در پیشبرد آن»، فصلنامه چشمانداز جغرافیایی در مطالعات انسانی. سال هشتم. شماره 24. پاییز: 53-39.
- گلافروز، محمد (1394). «نقش ژئوپولیتیک انرژی بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست جهانی. دوره چهارم. شماره سوم. پاییز 1394: 224-199.
- مجتهدزاده، پیروز (1392). جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی. تهران: انتشارات سمت.
- ----------- (1395). فلسفه و کارکرد ژئوپولیتیک. تهران: انتشارات سمت.
- مختاریهشی، حسین؛ نصرتی، حمیدرضا (1389). «امنیت انرژی و موقعیت ژئوانرژی ایران»، فصلنامه ژئوپولیتیک. سال ششم. شماره دوم. تابستان: 124-95.
- واعظی، محمود (1388). «دیپلماسی اقتصادی ایران با تأکید بر نقش انرژی»، پژوهشنامه سیاست خارجی. شماره 17. زمستان: 113-94.
- Agyekum Ephraim Bonah, Kumar N.M, Mehmood.U, Panjwani M.K, Alhelou H.H, Adebayo T.S(2021). “Decarbonize Russia- A Best- Worst Method Approach for assessing the renewable energy potentials, opportunities and challenges”, Energy Reports (2021): 4498-4515.
- Baranay, P. (2009). “Modern Economic Diplomacy Available”. at: www.dec.1V/Mi/Barnary)
- Bayne, Nicholas & Woolcock,Stephen (2007). “the new Economic Diplomacy decision- making and negotiation in internation economic relations”, Ashgate, 2 nd edition, p. 10.
- Bergeijk, peter, Van moons Selwyn(2009). Economic Diplomacy and Economic security. At:https;//www. researchgate. net/publication/ 228213 995.
- British Petrolum (2022). Energy Outlook 2022 edition. London, United Kingdom, 2022. https://www.bp.org.
- British Petrolum (2023). Energy Outlook 2023 edition. London, United Kingdom, July 2023. https://www.bp.org.
- Chattergee, Charles (2020). Economic Diplomacy and Foreign Policy-making, London: palgrave Macmillan.
- COP28 (2023). « COP28 Goals.», https://ukcop28.org/cop28-goals/.
- Carron de la Carriere. G (1998). Economic diplomacy: The diplomat and the market. Paris.
- Cooper, A. F, Heine,J. and Thakur,R. (2013). “Introduction in The Oxford hand book of modern diplomacy”:1-38. Oxford University press (https:doi.org/10.1093. Oxford hb/9780199588862.013.0001).
- Energy Institute (EI) (2023). “Energy Institute Statistical Review of World Energy 2023”, at: https://www.energyinst.org.
- GECF (2023). GECF Annual Gas Market Report 2023. Gas Exporting Countries Forum. Doha: Qatar, 2023.https://www.gecf.org.
- Gulsara, Arystankulova (2018). “Economic Diplomacy Important component of Foreign policy of Modern state”, the Turkish Online Journal of Design, Art and Communication-TOJDAC ISSN: 2146-5193-September 2018 Special Edition, p.2864-2873.
- IEA (2022). “Gas Market Report,Q3-2022, including Gas2022 medium-term forecast to 2025”, International Energy Agency, July 2022, https://www.iea.org.
- IEA (2023). IEA (2023). “Gas Market Report, Q1-2023”, International Energy Agency, https:// www.iea.org.
- IEA (2023). “Energy Technology Perspectives 2023”, International Energy Agency,https:// www.iea.org
- IPCC(2023). “AR6 Synthesis Report Climate Change 2023”. https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/.
- IRENA (2023), “Renewable Energy Statistics 2023”, International Renewable Energy Agancy, At https://www.irena.org.
- IRENA (2023), “World Energy Transitions Outlook 2023: 1.5 DC Pathway”, International Renewable Energy Agancy, At https://www.irena.org.
- Jacobson.M, Delucchi. M, Bauer.Z, Goodman. S, Chapman. W, Cameron.M(2017). “100% Clean and renewable wind”, water, and sunlight all-sector energy roadmaps for 139 countries of the world. Joule 2017.
- Klement, Joachim(2021). “Geo-Economics The Interplay Between Geopolitics”. Economics and Investments, CFA Institute Research Foundation, at https://SSrm.com/abstract = 3836915.
- Luttvak, E. (1990). “From Geopolitics to Geo-Economics: Logic of Conflict”, Grammar of Commerce. National Interest. Summer 1990. Reprinted in the new shape of world Politics. New York 1999,pp 17-23.
- Luttvak, E. (1993). “The coming global war for economic power: There are no nice guys on the battlefield of geoeconomics”. The International Economy 7(5):PP 18-67
- Luttwak, Edward (1998). “From geopolitics to geoeconomics: Logic of Comflict, grammar of commerce . In the geopolitics reader”. edited by Gearoid O Tuathail, Simon Dalby and Paul Routledge, London: Routlede: 125-130.
- Mitchel.J, Beck.P and Grubb, M (1996). “The New Geopolitics of Energy”. London:The Royal Institute of International Affairss.
- Okano & Heijmans (2011). “Conceptualizing Economic Diplomacy: The Crossroads of international Relations, Economics, IPE and Diplomatic Studies”. In The Hague Journal of Diplomacy, January 2011
- OPEC (2023). “OPEC Annual Statistical Bulletin 2023”. Organization of the Petrolum Exporting Countries, Vienna, Austria, 2023. https:// www.asb.opec.org.
- Overland, I. and Bazilian, M. and Uulu, TI. and Vakulchuk, R. and Westphal, K. (2019). “The GeGalo index: Geopolitical gains and losses after energy transition”. Energy Strategy Reviews 2019. https:// www.sciencedirect.com/science/article/pii/s 2211467x19300999.
- Rana,S.Kishan (2007), “Economic Diplomacy: The experience of Developing Countries”, The New Economic Diplomacy Decision-Making and Negotiations in International Economic Relations, Ashgate, 2ND, PP 201-220
- Vidakis, Ioannis and Baltos, Georgios and Balodis, Janis (2017). “Geopolitics of Energy Versus Geoenergy of Politics”. Sosialo Zinatnu Vestnesis 2017, 2.PP 38-55.
- Vidakis, Ioannis and Baltos, Georgios (2015). “Security Aspects of »Geoenergeia« and the Significance of Energy Resources Management in International Politics”. Geopolitics of Energy, 37(3) Research Institute Canadian Energy, March 2015,pp.2-16.
