فصلنامه مطالعات ملی
علمی- پژوهشی

بازنمایی تجارب زیسته معلمان از چگونگی نهادینه‌سازی هویت ملی در دانش‌آموزان دوره ابتدایی

10.22034/rjnsq.2025.453031.1597
دوره 26، شماره 101 - شماره پیاپی 101
زمستان 1403
صفحه 79-96
فصلنامه مطالعات ملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

حسنیه سادات اسمعیلی 1
زهرا احمدی 2
علیرضا عصاره 3

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

3 استاد (و عضو هیئت علمی) گروه علوم تربیتی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

چکیده
نظام تعلیم و تربیت در هر جامعه‌ای وظایف متعددی دارد که یکـی از آن‌ها تـلاش در جهت تحقق و تقویت هویت ملی است. این پژوهش با هدف بازنمایی و واکاوی تجارب زیسته معلمان از چگونگی نهادینه‌سازی هویت ملی در دانش‌آموزان دوره ابتدایی صورت گرفته است. طرح این پژوهش، کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی انجام شده است. داده‌ها با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختار‌یافته گردآوری شدند. مشارکت‌کنندگان در این پژوهش هشت نفر از آموزگاران مدارس دوره ابتدایی شهر تهران بودند که از طریق نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل مصاحبه‌ها با استفاده از الگوی کلایزی انجام شد. با واکاوی تجارب زیسته معلمان از چگونگی نهادینه‌سازی هویت ملی در دانش‌آموزان مقطع ابتدایی در ابتدا 29 مضمون پایه شناسایی و دسته‌بندی شد. سپس این مضامین پایه در یک دسته کلی‌تر مضامین سازمان‌دهنده اول (ابعاد فرهنگی، تاریخی، جغرافیایی، آموزشی، دینی، زبان و ادبیات فارسی و اجتماعی) دسته‌بندی شدند. براساس بررسی هویت در این پژوهش و تحلیل عمیق تجارب زیسته معلمان عوامل مختلفی بر چگونگی نهادینه‌سازی هویت ملی دانش‌آموزان تأثیرگذارند که برخی از آنان عبارت‌اند از: ایجاد تمهیداتی جهت جلوگیری از جذب در فرهنگ بیگانه، آشنایی و ایجاد حس تعلق نسبت‌به تاریخ کشور، توجه به نوآوری و خلاقیت در تقویت هویت ملی، توجه به آموزش تعهد و وجدان کاری، لزوم توجه به ارائه جذاب فرهنگ و ادبیات فارسی، همکاری و مشارکت دیگر نهادهای اجتماعی و تأثیرگذاری رسانه.

کلیدواژه‌ها

هویت ملی
معلمان
تجارب زیسته
دانش‌آموزان ابتدایی
پدیدارشناسی
  • آسمان‌دره، عبدالحمید؛ بخت، منصور (1401). راهکارهای ارتقای هویت فردی و ملی دانش‌آموزان. رویکردی نو در علوم تربیتی سال چهارم (1): 15-8.
  • ابوالحسنی، سید رحیم (1387). «مؤلفه‌های هویت ملی با رویکردی پژوهشی»، فصلنامه سیاست. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دوره 38. (4): 22-1.
  • اکبری، حسین؛ عیوضی، محمدرحیم (1392). «بررسی وضعیت و ابعاد سازنده هویت ملی»، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد. سال دهم (1): 59-33.
  • اکبری، حسین؛ عزیزی، جلیل (1386). «هویت ملی و عوامل مؤثر بر آن در میان دانش‌آموزان دوره متوسطه»، رفاه اجتماعی. 7 (27): 298-277.
  • امامی سیگارودی، عبدالحسین؛ دهقان نیری، ناهید؛ رهنورد، زهرا؛ نوری سعید، علی (1391). «روش‌شناسی تحقیق کیفی: پدیدارشناسی»، مجله پرستاری و مامایی جامع‌نگر. شماره 68: 63-56.
  • امینی، محمد؛ یزدخواستی، علی؛ جعفری هرندی، رضا (1391). «بررسی وضعیت هویتی دانش‌آموزان و بازاندیشی در کارکردهای آموزش‌وپرورش»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی خانواده و پژوهش. ۹ (۲): 34-7.
  • بهرام‌نژاد، محسن (1397). «تاریخ فرهنگ و تمدن ایران در دوره صفویه (با تأکید بر هویت فرهنگی)». تهران: سمت.
  • توسلی، غلام عباس؛ قاسمی، یارمحمد (1383). «هویت‌های جمعی و جهانی‌شدن»، نامه علوم اجتماعی (24): 26-1.
  • جمالی فیروزآبادی، محمود؛ اخلاقی، آزیتا (1391). «رابطه هویت دینی معلمان با هویت دینی دانش‌آموزان مدارس شهر تهران»، فصلنامه راهبرد اجتماعی و فرهنگی. سال دوم. (5): 102-79.
  • حاجیانی، ابراهیم (1379). «تحلیل جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوم. 2 (5): 228-193.
  • حافظ‌نیا، محمدرضا؛ کاوندی کاتب، ابوالفضل (1396). علل پیدایش و بقای کشور ایران. تهران: انتشارات سمت.
  • حقیقتیان، منصور؛ غضنفری، احمد؛ تکه اکبرآبادی، پروانه (1390). «هویت ملی و برخی عوامل مؤثر بر آن در بین دانش‌آموزان مقطع متوسطه اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی. مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان. سال بیست‌و‌دوم. پیاپی 41: 82-71.
  • خجسته، فردوس (1400). «برنامه‌ای برای هویت ملی (مصاحبه با دکتر حیدر تورانی)»، رشد مدیریت مدرسه. دوره ۱۹. شماره ۳. بهار ۱: 35-34.
  • خزایی، حسین (1387). «هویت و فرهنگ در عرصه فرهنگی ایران»، زمانه (70): 52-47.
  • رهبری، مهدی؛ بلباسی، میثم؛ قربی، سید محمدجواد (1394). «هویت ملی در سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. 61. سال شانزدهم (1): 66-45.
  • سلیمان‌نژاد، اکبر (1397). روش تدریس علوم اجتماعی در دوره ابتدایی. تهران: انتشارات سمت.
  • صابر، زهرا؛ صابر ماهانی، زهره؛ امینی‌زاده، سینا (1402). «تبیین نوع رابطه هویت ملی و ابعاد آن با ابعاد شخصیت نئو در بین رنان معلم شهر کرمان»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌و‌چهارم (3): 207-189.
  • علیزاده اقدم، محمدباقر؛ ولایتی، سمیه؛ اختیاری، مینا (1386). «تطبیق هویت ملی و دینی دانش‌آموزان و عوامل تأثیرگذار بر آن (مطالعه موردی دانش‌آموزان ناحیه ٤ تبریز)»، مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان، (2) (پیاپی 23) (ویژه علوم اجتماعی): 74-67.
  • فتحی واجارگاه، کوروش (1401). اصول و مفاهیم اساسی برنامه‌ریزی درسی. تهران: انتشارات علم استادان.
  • فرخی، میثم؛ قلندری، فاطمه زهرا (1403). «سیاست‌گذاری مؤلفه‌های هویت ملی جوانان در اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. (99) 25: 134-111.
  • قادرزاده، امید (1393). «آموزش‌وپرورش و هویت دینی و ملی (مطالعه پیمایشی دانش‌آموزان مقطع متوسطه شهر بانه)»، فصلنامه مطالعات ملی (59) 15: 106-81.
  • قاسم‌زاده، داوود؛ رحمانی، هما (1402). «تبیین روابط بین هویت دینی و ملی. (دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان شرقی)»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌و‌چهارم (4): 48-33.
  • قربانی، قدرت‌الله (1383). «هویت ملی از دیدگاه استاد مطهری»، فصلنامه مطالعات ملی. سال پنجم (2): 86-63.
  • لقمان‌نیا، مهدی؛ خامسان، احمد؛ آیتی، محسن؛ خلیفه، مجتبی (1398). «جایگاه هویت ملی در نظام آموزش‌وپرورش ایران»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی. دوره سوم. (2): 171-147.
  • محمدی، مهدی؛ صفری، فرشته؛ جعفری هرندی، رضا (1397). «جایگاه هویت ملی در کتاب‌های درسی دوره ابتدایی ایران»، دوفصلنامه علمی ـ پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی دانشکده علوم انسانی و قدرت نرم اسلامی دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حس (ع). سال هشتم. (17): 29-1.
  • مقصودی، مجتبی؛ گلشاهی، محمدمهدی؛ نیک‌سیرت فر، مژگان (1402). «الگوی مطلوب بازنمایی هویت ملی در کتب درسی پایه ابتدایی براساس الگوی فراشناختی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌و‌چهارم. (1): 56-33.
  • ملکی، حسن (1398). برنامه‌ریزی درسی در دوره تحصیلی متوسطه (ویژه دانشجویان تحصیلات تکمیلی). تهران: سمت.
  • موسوی، ستاره (1401). «بررسی ارتباط بین ابعاد برنامه درسی پنهان و پرورش هویت ملی و روحیه میهن‌پرستی دانش‌آموزان شهر اصفهان»، نظریه و عمل در تربیت ‌معلمان. (14). 8: 140-121.
  • نیک‌نفس، سعید؛ علی‌آبادی، خدیجه (1392). «نقش تحلیل محتوا در فرایند آموزش و طراحی کتاب‌های درسی»، مجله جهانی رسانه. (16). 2: 150-124.
  • Lincoln, Y. S., and E. G. Guba, (1985). Naturalistic inquiry, Thousand Oaks, CA: Sage. P: 124.
  • Merriam-Webster.com Dictionary, “Identity.” Merriam-Webster, https://www.merriam-webster.com/dictionary/identity. Accessed 12 Apr. 2024.
  • Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Thousand Oaks, CA: Sage.
  • Nuary, M. G., Budiman, B., Saro’i, M., Dirsa, A., & Arifudin, O. (2024). “Teacher Strategies In Instilling Nationalist Values In The Millennial Generation In The Technological Era”. International Journal of Teaching and Learning, 2(4): 954-966.
  • Oyserman, D. (2001). Self-concept and identity.
  • Suyitno, H., Sugiharti, E., Suyitno, A., & Baba, T. (2019). “Nationalism and integrity values in teaching-learning process of mathematics at elementary school of Japan”. In Journal of Physics: Conference Series.. IOP Publishing 1321, No. 2, p 1-6.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما