مطالعه تطبیقی عناصر بصری اسکناس دوهزار تومانی ایران و پانصد یورویی اروپا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه گرافیک، دانشکده هنر شوشتر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشجوی کارشناسی ارشد گرافیک، دانشکده هنر شوشتر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
10.22034/rjnsq.2024.450403.1587
چکیده
پژوهش حاضر به تطبیق ویژگی‌های بصری اسکناس دوهزار تومانی چاپ‌شده در سال 1382 ایران و پانصد‌ یورویی چاپ‌شده در سال 2002 اروپا پرداخته است. با توجه به نبود الگویی مشخص برای طراحی و به‌‌کارگیری نقوش روی اسکناس‌‌های پس از انقلاب، مسئله اصلی بررسی نقوش حاشیه‌ای، طرح و ترکیب‌‌بندی کلی، محل قرارگیری تصاویر، نحوه‌ی طراحی اعداد و محل قرارگیری آن‌ها، رنگ‌ها، عناصر بصری، فرم، فضا، نحوه ترکیب‌‌بندی آن‌ها در طراحی اسکناس‌ یادشده و مقایسه شخصیت اصلی اسکناس دو‌هزار تومان ایرانی با اسکناس پانصد یورو اروپایی است. پرسش‌‌های این پژوهش چنین است که «با توجه به اهمیت و اعتبار پول ملی، معیارهای انتخاب نقوش و عناصر بصری در طراحی اسکناس چیست؟» و «در تطبیق ویژگی‌های بصری اسکناس دوهزار تومانی با اسکناس پانصد یورویی، چه نتایجی به‌دست می‌آید؟». این پژوهش به دنبال شناخت شیوه‌‌ای برای طراحی اسکناس در مقایسه با اسکناس‌‌های اروپایی بوده تا نمادی از اعتبار پول ایرانی همراه با ویژگی‌‌های هویت ملی باشد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و بر پایه‌ی گردآوری اطلاعات، داده‌های مستند و مطالعات کتابخانه‌‌ای، رجوع به مقالات علمی معتبر و نگاه کارشناسانه گرافیکی صورت پذیرفته است. یافته‌‌های پژوهش حاکی از آن است که پس از اثبات اینکه اسکناس دوهزار تومانی ایرانی از اسکناس پانصد یورویی اروپایی کپی‌‌برداری ‌‌شده، می‌‌توان دریافت که متصدیان کار این شیوه طراحی را نیز در سری بعدی اسکناس دوهزار تومانی تا اولین سری از اسکناس‌ ده‌هزار تومانی تکرار و به الگویی برای طراحی اسکناس تبدیل کرده‌‌اند.
 
کلیدواژه‌ها

  • احمد، مولود (1401). پول، ارز، بانکداری. تهران: نور علم.
  • بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1351). قانون پولی و بانکی کشور، مصوب 18/4/1351 با‌ آخرین‌ اصلاحات ‌تا 10/2/1399: وبگاه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
  • تفقدی اسراری، حسین (1392). «تاریخچه پول و روند تکامل آن»، فصلنامه تاریخ‌پژوهی (مجله انجمن علمی گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد). شماره 54، بهار: 132-115.
  • خبرگزاری آنلاین ایسنا، سرویس فرهنگی و هنری، تجسمی و موسیقی (1383). گفت‌وگو با ساعد مشکی، کد خبر: 8301-01631، شنبه، ۱۵ فروردین ۱۳۸۳، ۱۴:۲۳: isna.ir.
  • چنعانی، حسین (1396). «سالشمار گرافیک ایران در گرافیک ایران 1»، اولین کتاب آثار برگزیده طراحان گرافیک ایران. انجمن صنفی گرافیک ایران. تهران: نشر داروگ نو.
  • رادفر، ابوالقاسم (1388). «بازتاب هویت ایرانی در آثار هنری و مواریث فرهنگی»، نشریه پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی. سال اول. بهار. شماره ۱: 58-37.
  • سیدآبادی، سینا؛ رهبر، ایلناز و معین‌‌الدینی، محمد (1399). «تحلیل نقوش اسکناس‌های ایران پس از انقلاب اسلامی براساس رویکرد بازتاب در جامعه‌شناسی هنر»، نشریه جامعه‌شناسی هنر‌ و ‌ادبیات‌. دوره ‌12. ‌شماره‌ اول‌. بهار‌ و‌ تابستان: 155-128.
  • ضیائی بیگدلی، محمد (1380). «تاریخچه پول کاغذی از قدیم تا یورو»، پژوهشنامه اقتصادی، دوره 1. شماره 3. پیاپی 3. دی‌ماه: 206-195.
  • طوفان، سحر (1400). «تحلیل‌نگاره‌های معمارانه در اسکناس‌های دوره جمهوری اسلامی ایران»، نشریه نگره. دوره 16. شماره 59. مهرماه 1400: 143-129.
  • کلاه‌کج، منصور (1398). «جستاری در هویت‌‌نمایی ملی، 50 سال گرافیک معاصر ایران»، مطالعات ملی. سال بیستم. شماره 3: 156-139.
  • کلاه‌‌کج، منصور (1401). «تحلیل بسامدی رنگ ایران در پوسترهای گرافیک با موضوع ایران»، نشریه پیکره. فصلنامه علمی دانشکده هنر. دانشگاه شهید چمران اهواز، دوره یازدهم. شماره 27. بهار: 65-45.
  • عظیمی، فخرالدین (1399). «کاوش در نمودارهای ناسیونالیسم: دیدگاهی مدنی»، هویت ایران. تهران: انتشارات آگاه.
  • لشکری، محمد (1399). پول، ارز و بانکداری. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور. چاپ نهم.
  • محمدی، عباس؛ چارئی، عبدالرضا (1387). «ویژگی‌های چاپ، نشر و تصویرسازی اسکناس در ایران»، نشریه نگره. شماره 7. تابستان: 120-107.
  • نجف‌زاده، مهدی (1393). «بازتاب منازعه هویتی در ابزارهای فرهنگی، مطالعه اسکناس‌های ایرانی دوره پهلوی دوم و جمهوری اسلامی فرهنگی»، پژوهشنامه علوم سیاسی. سال نهم. شماره دوم. بهار: 237-207.
  • Abrams، k (1995). The Design and Printing of Bank Notes: Considerations When Introducing a New Currency”; Publisher: International Monetary Fund. Volume 1995. Issue 026: 34.
  • banknoteworld.com
  • cbi.ir
  • en.wikipedia.org
  • fa.wikipedia.org
  • atlasobscura.com
  • ecb.europa.eu