بازنمایی هویت جمعی مهاجران خارجی

بخت ور, محمدرضا; مقصودی, مجتبی; درویش پور, حجت اله; خسروی, محمدعلی

doi:10.22034/rjnsq.2024.459828.1612

بازنمایی هویت جمعی مهاجران خارجی

10.22034/rjnsq.2024.459828.1612

دوره 25، شماره 100 - شماره پیاپی 100
پاییز 1403

صفحه 83-102

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا بخت ور ¹

مجتبی مقصودی ²

حجت اله درویش پور ³

محمدعلی خسروی ³

¹ دانشجوی دکتری علوم سیاسی (جامعه‌شناسی سیاسی)، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).

³ استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده

بحث مهاجران خارجی، هویت جمعی آنان و پیامدها و تبعات ناشی از آن، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اندیشمندان علوم اجتماعی، محققان و سیاست‌گذاران جامعه بین‌المللی است. پژوهش حاضر که با رهیافتی نظری و با اتکا بر برخی مطالعات میدانی صورت گرفته، دو هدف را دنبال می‌کند؛ نخست، شناسایی مهم‌ترین مسائل هویتی مهاجران خارجی و دوم، عوامل تأثیرگذار بر هویت جمعی آن‌ها. در این مقاله، اصلی‌ترین مسائل در قالب چهار بعد زمینه‌های تاریخی، مسائل ناشی از جامعه مبدأ، مسائل ناشی از جامعه میزبان و چالش‌های نسلی مورد اشاره قرار گرفته و جمع‌بندی زیر حاصل شده است: 1- رفتارهای مهاجران در کشور میزبان تاحد زیادی از هویت جمعی و تاریخی آن‌ها ناشی می‌شود. 2- مهاجران همواره با تشابهات و تفاوت‌های فرهنگی در جامعه میزبان دست به گریبان‌اند. 3- مهاجرت باعث ایجاد تغییرات تدریجی در هویت نسل‌های جدید مهاجران می‌شود. 4- دولت‌ها از طریق تدوین و اجرای سیاست‌های مهاجرتی، تحصیلی و شغلی بر هویت مهاجران تأثیرگذارند. 5- در مسائل هویتی، نسل‌های دوم و سوم مهاجران بیشتر تمایل به پذیرش فرهنگ جامعه میزبان تا جامعه مبدأ را دارند.

کلیدواژه‌ها

هویت جمعی

هویت ملی

هویت قومی

مهاجر خارجی

چالش نسلی

اختر، سلمان (1401). مهاجرت و هویت؛ آشفتگی، درمان و تحول. ترجمه فاطمه شیخ مونسی. تهران: ارجمند.
اسمیت، آنتونی (1401). نمادگرایی قومی و ملی‌گرایی؛ رویکرد فرهنگی. ترجمه حمیدرضا زیبایی. تهران: فرهامه.
الطایی، علی (1396). بحران هویت قومی در ایران. تهران:انتشارات شادگان.
امیرکافی، مهدی؛ حاجیانی، ابراهیم (1392). «نسبت هویت قومی و ملی در جامعه چندقومیتی ایران؛ بررسی و مقایسه سه رهیافت نظری»، فصلنامه راهبرد. سال بیست‌ودوم. شماره 66: 146-117.
برتون، رولان (1380). قوم‌شناسی سیاسی. ترجمه ناصر فکوهی. تهران: نشر نی.
توکلی خمینی، عاصفه؛ عبدالملکی، جعفر؛ منصف‌‌پور، محمدمهدی (1390). «هویت مهاجران؛ تأملی در هویت نسل دوم ایرانیان مهاجر»، فصلنامه مطالعات ملی. پیاپی 47. سال دوازدهم. شماره 3: 168-149.
خواجه‌نوری، بیژن (1400). نظریه‌های مهاجرت بین‌المللی. تهران: طرح نو.
دهقانی، رضا (1399). میان‌فرهنگی بودن بدون فرهنگ؛ گذر از سیاست هویت به سیاست تمایز. تهران: نقد فرهنگ.
زندی ناوگران، لیلا؛ عسکری ندوشن، عباس؛ افراسیابی، حسین، صادقی، رسول؛ عباسی شوازی، محمدجواد (1401). «درک مهاجران از فاصله اجتماعی با ایرانیان؛ پژوهش کیفی در بین مهاجران افغانستانی»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران. سال یازدهم. شماره 4: 26-1.
فروتن، یعقوب (1391). «بررسی اجتماعی و جمعیت‌شناختی مناسبات هویت و مهاجرت»، فصلنامه مطالعات ملی. پیاپی 50. سال سیزدهم. شماره 2: 96-73.
کشاورز قاسمی، حسین (1398). «گونه‌شناسی هویتی پناهندگان نسل دوم و سوم افغانستانی در ایران (با تأکید بر استان قزوین)»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای). سال نهم. شماره 3: 133-117.
مقصودی، مجتبی (1401). «آسیب‌شناسی سیاست‌گذاری مرتبط با مهاجران افغانستانی در ایران»، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی. دوره 8. شماره 2: 132-117.
مقصودی، مجتبی (1402)، «مرز و مهاجرت: بررسی وضعیت دوگانه مهاجرین افغانستانی و اوکراینی»، فصلنامه علوم و فنون مرزی. دوره 12. شماره 1: 132-117.
میرزایی، حسین (1393). «مطالعه انسان‌شناختی هویت زبانی مهاجران افغان در ایران»، مجله مطالعات اجتماعی ایران. دوره 8. شماره 3: 128-109.
هانلون، برنادت؛ ویسینو، توماس جی (1395). مبانی مهاجرت جهانی. ترجمه شیدا نوروزی. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
یحیایی، سبحان؛ کیا، سیده مرضیه (1388). «مطالعه انگاره‌های هویت فرهنگی و هویت ملی ملت‌های ایران و افغانستان با تأکید بر نگره‌های مهاجران افغانی به ایرانیان»، فصلنامه مطالعات ملی. 37. سال دهم. شماره 1: 156-135.
Berry, J. W., Phinney, J. S., Sam, D. L., & Vedder, P. (2006). Immigrant youth. Acculturation, identity and adaptation. Zeitschrift Für Pädagogik, 55(3): 303–332: http://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2006.00256.x.
Brewer, Marilynn (2010), "social identity complexity and acceptance of diversity", in Richard Crisp, (ed.) The psychology of social and cultural diversity, Oxford: Blackwell Publishing LTD.
Gordon, M. M. (1964). Assimilation in American life. New York: Oxford University Press.
Guy-Evans, Olivia (2024). Bronfenbrenner’s Ecological Systems Theory: https://www.simplypsychology.org/bronfenbrenner.html.
Halbwachs, Maurice(1992), ''The frameworks of memory, in Collective memory'', in Lewis A. Coser, (ed) Chicago & London: The University of Chcago Press.
Jensen, Kristian K. (2014). “What can and cannot be willed: how politicians talk about national identity and –immigrants”. in Nations and Nationalism. 20 (3): 2014, pp. 563–583.
Linda p., Nguyen. Huong H., Lin. Yunghui (2006). “The Ethnic Identity, Other-Group Attitudes, and Psychosocial Functioning of Asian American Emerging Adults from Two Contexts”; Journal of Adolescent Research. September. 71: 542- 568.
Karakayali, Nedim. (2009). “Social Distance and Affective Orientations”, Sociological Forum. vol. 23. n.3: 538–562.
Kim, Eunyoung & Diaz, Jeannette (2013). “Immigrant students and higher education”, ASHE higher education report: Volume 38. Number 6.
Klandermans, P.G.; van der Toorn, J.; van Stekelenburg, J. (2008). “Embeddedness and identity: Collective action participation among immigrants”, American Sociological Review. 73: 992-1012.
Mattes, Astrid (2017), “Who We Are Is What We Believe? Religion and Collective Identity in Austrian and German Immigrant Integration Policies”, Social Inclusion. 2017. Volume 5. Issue 1: 93–104.
Mwangi, Chrystal A., Mansour, Koboul E., Hedayat, Mujtaba (2021). “Immigrant Identity and Experiences in U.S. Higher Education Research: A Systematic Review”, International Journal of Multicultural Education. August 2021, 23(2):45-69.
Portes, A., and Rumbaut, R. G. (1996). Immigrant America: A portrait (2nd ed.). LA: University of California Press
Portes, A., and Rumbaut, R. G. (2001). Legacies: Th e story of the immigrant second generation. LA: University of California Press.
Wright, Patrick Devine (2003). “A Theoretical Overview of Memory and Conflict. In Cairns, Ed & Roe, Michael D”, the Role of Memory in Ethnic Conflict. UK. Palgrave: 9-35.