ویژگیها و شاخصهای سبک زندگی اسلامی؛ یک فراتحلیل
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2
استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران
3
مربی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران
10.22034/rjnsq.2024.457100.1607
چکیده
مفهوم سبک زندگی اسلامی بر ارتباط افراد به انتخاب شیوه زیست دینی (اسلامی) دلالت دارد. گرچه سبک زندگی وجه قابلمشاهده زندگی (رفتار) افراد را شامل میشود، ولی مبنای این کنشهای قابلمشاهده در سبک زندگی اسلامی، نگرش و باورها و عقاید درونی است. با توجه به این نکته، سبک زندگی (اسلامی) بر معنای زندگی دلالت داشته و متأثر از آن است. دین یکی از مهمترین نظامهای معنایی بیبدیلی است که در سبک زندگی نقش تعیینکننده دارد. در دهه اخیر، توجه به سبک زندگی اسلامی فزونی یافته و محققان از رویکردهای مختلف به آن پرداختهاند. هدف اصلی مقاله حاضر ارائه دستهبندی موضوعی، تدقیق معانی و مفاهیم سبک زندگی اسلامی، احصای ویژگیها و شاخصهای سبک زندگی اسلامی، تبیین رابطه بین سبک زندگی اسلامی و سبک زندگی غربی است. روش فراتحلیل مطالعات برای نیل به هدف انتخاب شده است. تعداد 29 مطالعه که در یک دهه اخیر از سال 1390 تا 1399 منتشر شده، با توجه به معیارها، موردبررسی قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد سبک زندگی اسلامی دارای نقاط اشتراک و افتراق با سایر اشکال و الگوهای سبک زندگی است. اشتراک سبک زندگی اسلامی با سایر سبکهای زندگی این است که میتوان آن را مانند سایر سبکهای زندگی در سطح «نگرش» و «کنش» موردبررسی قرار داد. این شیوه از زندگی در سطح نگرش، بر مبنا و پایه اعتقادات اسلامی استوار است و در سطح کنش، براساس دستورالعملهای اسلامی، در حوزههای مختلف رفتار (فراغتی، پوشاک، الگوی تغذیه، تعامل با دیگران و اخلاق) بنا میشود. بهطور عام، تفاوتهایی که سبک زندگی اسلامی با سایر سبکهای زندگی دارد را میتوان در فلسفه زندگی که در این دین آسمانی بر آن اهتمام زیادی وجود دارد، جستوجو کرد. سبک زندگی اسلامی بر عمل و رفتار صالح تأکید داشته و این کنش صالح برمبنای باورها و اعتقادات دینی ظهور و بروز مییابد.
کلیدواژهها
- احمدی، عزتاله؛ عدلیپور، صمد؛ میرمحمد تبار دیوکلایی، سید احمد (1393). «نهاد خانواده، سبک زندگی و گرایش به حجاب»، جامعهشناسی نهادهای اجتماعی. دوره اول. ش 3. تابستان: 175-151.
- التیامینیا، رضا؛ رشیدیزاده، بهنام (1398). «هویتطلبی جدید ایرانیها در بستر جهانیشدن؛ مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه یاسوج»، مطالعات ملی. 79. سال بیستم. ش 3. پاییز: 92-75.
- ایزدی، مهدی (1397). «سبک زندگی در آموزههای امام سجاد براساس روشهای کاربردی انحرافزدا و فضیلتافزا»، دین و ارتباطات. سال بیستوپنجم. ش 2. پیاپی 54. پاییز و زمستان: 31-1.
- باستانی، سوسن؛ گودرزی، محسن؛ عرب، نصیبه (1392). «الگوی تفسیر قواعد فرهنگی ارزیابی هنجارهای رسمی و غیررسمی پوشش جوانان»، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان. دوره 12. ش 22. زمستان.
- برزگر، ابراهیم؛ امانلو، حسین (1395). «شاخصهای مطلوب سبک زندگی کارگزاران نظام مردمسالار دینی ایران»، پژوهشهای راهبردی سیاست. سال چهارم. ش 16. بهار: 38-9.
- بنائیان سفید، محمد؛ یارمحمدیان، محمدحسین؛ کشتیآرای، نرگس؛ آقاپور، سید مهدی (1394). «واکاوی مفهومی سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی از دیدگاه مقام معظم رهبری در آینه آیات و روایات»، مدیریت فرهنگی. سال نهم. ش 30. زمستان: 90-59.
- ترکاشوند، احسان؛ پیری، محمد؛ هراتیان، علی (1398). بررسی مصرف و پسانداز در سبک زندگی اسلامی، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، سال هفتم، شماره 14.
- حسینپور، رضا؛ بلالی اسکویی، آزیتا؛ کینژاد، محمد علی (1396). »تبیین سبک زندگی اسلامی (رضوی) راهکارهایی در جهت تداوم آن در جامعه ایران«، فرهنگ رضوی. سال پنجم. ش 19. پاییز.
- حمیدی، نفیسه؛ فرجی، مهدی (1387). «سبک زندگی و پوشش زنان در تهران»، تحقیقات فرهنگی 1 (1): 92-65.
- خاشعی، وحید؛ نظرپور کاشانی، حامد؛ شریعتزاده، سید محمدعلی (1395). «کاوشی در سبک زندگی اسلامی در حوزه رفتار مصرفکننده از دیدگاه نهجالبلاغه»، فصلنامه مدیریت اسلامی، سال بیستوچهارم. شماره 1: 49-11.
- خانی، حسین (1394). «تحلیل جامعهشناختی مفهوم سبک زندگی در تمدنهای غربی و اسلامی»، سیاست. دوره 45. ش 1. بهار: 160-145.
- خطیبی، حسین؛ ساجدی، ابوالفضل (1392). «مروری بر شاخصهای سبک زندگی اسلامی»، معرفت. سال بیستودوم. ش 185: 25-13.
- خورشیدی زگلوچه، رضا؛ حبیبپور گتابی، کرم؛ کرمپور، روزا (1397). «بررسی عاملهای سبک زندگی در خانوادههای روستایی، با مطالعهای در بین خانوادههای روستایی شهرستان بستانآباد استان آذربایجان شرقی»، مطالعات جامعهشناسی. سال دهم. ش 38. بهار: 137-119.
- ذاکر صالحی، غلامرضا؛ قانعی راد، سید محمدامین (1394). «مرور نظاممند و فراتحلیل پژوهشهای ایرانی در قلمرو مطالعات اجتماعی علم و فناوری»، مطالعات اجتماعی ایران. دوره نهم. ش 2. تابستان: 63-29.
- شرفالدین، سید حسین (1394). «جایگاه صلهرحم در سبک زندگی دینی»، پژوهشنامه اخلاق. سال هشتم. ش 27. بهار: 30-7.
- شریفی، احمد حسین (1394). «روشهای اهلبیت (ع) در نهادینهسازی سبک زندگی اسلامی»، مطالعات اسلام و روانشناسی.سال نهم. شماره 16: 26-3.
- صالحی، اکبر؛ رومانی، سعید (1394). «بررسی رابطه بین سبک زندگی و نگرش دینی با میزان گرایش به سمت مدگرایی دانشجویان»، اخلاق. سال چهارم. ش 18. تابستان: 171-153.
- فاضلی، محمد (1382). مصرف و سبک زندگی. تهران: صبح صادق.
- فاضلی، نعمتاله؛ مزین، فرشته (1392). «خوانش دانشآموزان دختر از کدهای پوشش مدرسه دبیرستانهای دخترانه تهران»، مجله جامعهشناسی ایران. دوره 14. شماره 2.
- فعالی، محمدتقی (1397). «سبک زندگی و سیره؛ تمایزات و اشتراکها»، پژوهشنامه سبک زندگی. 4 (1): 104-89.
- قریشیگرین، سید حسن؛ فاضل قانع، حمید؛ فروهی، آرمان (1394). «علیابن موسیالرضا و سبک زندگی اسلامی در روابط اجتماعی»، فرهنگ رضوی. سال سوم. ش 9. بهار: 86-59.
- قزلسفلی، محمدتقی؛ فرخی، سمیه (1393). «جهان زیست ایرانی و تأثیر آن در نهادمندی سبک زندگی»، جامعهشناسی نهادهای اجتماعی. دوره 1. ش 2. بهار: 84-61.
- قلیزاده، آذر؛ سبکتکین ریزی، اعظم (1395). «سبک زندگی اسلامی و رابطه آن با مصرفگرایی؛ مورد مطالعه: شهروندان اصفهانی»، زنان و خانواده. سال یازدهم. ش 35. تابستان. 100-81.
- قهرمانینژاد شایق، بهاءالدین (1394). «زندگی و سیره حضرت زهرا بهعنوان الگوی سبک زندگی دینی»، راهبرد اجتماعی فرهنگی. سال چهارم. ش 15. تابستان: 241- 219.
- کارگر، سعید؛ ایمان، محمدتقی؛ عباسی شوازی، محمدتقی (1397). «رابطه سبک زندگی فراغتی و دینی با شادمانی اجتماعی؛ مطالعه موردی: دانشآموزان دبیرستانی جهرم»، راهبرد فرهنگ. ش 44. زمستان: 211- 171.
- کاویانی، محمد (1390). «کمّیسازی و سنجش سبک زندگی اسلامی»، روانشناسی و دین. سال چهارم. شماره 2.
- گیدنز، آنتونی (1391). تجدد و تشخص در عصر جدید. ترجمه ناصر موفقیان. چاپ هفتم، تهران: نشر نی.
- محمودی، سید اسدالله؛ سراجی، محمود؛ جعفریپور، حسن؛ توان، بهمن؛ شمسی، محسن (1394). «سبک زندگی اسلامی در بعد تغذیه»، نشریه اسلام و سلامت. ش 2. تابستان: 72-61.
- مهدیزاده، حمید؛ بوالهری، جعفر؛ کاویانیآرانی، محمد (1396). «بررسی ویژگیهای روانسنجی آزمون سبک زندگی اسلامی در نوجوانان دبیرستانی»، دوفصلنامه مطالعات اسلام و روانشناسی. سال یازدهم. ش 21. پاییز و زمستان: 34-7.
- موسوی، نجمالین؛ غفوریان شاگردی، امیر؛ محمدیانی، زهرا (1399). «تأثیر سبک زندگی ایرانی اسلامی بر رفتار مصرفکننده»، نشریه کاوشهای مدیریت بازرگانی. دوره 12. شماره 23.
- میرخندان، سید عبدالله؛ میرخندان، سید حمید (1395). «شاخصهای سرگرمی اخلاقی در سبک زندگی اسلامی»، معرفت اخلاقی. سال هفتم. پیاپی 19.
- Anderson Jr., W. Thomas; Golden, Linda L.(1984). “Lifestyle and Psychographics: a Critical Review and Recommendation”, Advances In Consumer Research, 1984, Vol 11, Issue 1
- Blyton, P; Blunsdon, B. Reed, K. Dastmalchian, A (2010). Way of Living Work Community and Lifestyle Choice, Palgrave MacMillan.
- Chaney, D (1996). Lifestyles, Routledge. London.
- Lamont, M; Schmalzbauer, J; Waller, M; Weber, M (1996). “Cultural and Moral Bboundaries in United States: Structural Position”, Geographic Location, and lifestyle explanations, Elsevier.
- Sobel, M. E (1981). Lifestyle and Social Structure Concepts, definitions, analysis, Academic Press, N York.
