فصلنامه مطالعات ملی
علمی- پژوهشی

ارتباط ‌هویت ‌ملی ‌و ‌مسئولیت‌پذیری ‌اجتماعی ‌با ‌نگرانی ‌محیط‌زیستی ‌دانشجویان ‌دانشگاه ‌شیراز

10.22034/rjnsq.2024.448084.1578
دوره 25، شماره 100 - شماره پیاپی 100
پاییز 1403
صفحه 7-26
فصلنامه مطالعات ملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

اصغر میرفردی 1
درنا سلامتیان 2

1 دانشیار جامعه‌شناسی، بخش جامعه‌شناسی و برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران (نویسنده مسئول).

2 دانش‌‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی از دانشگاه شیراز، بخش جامعه‌شناسی و برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده
با ‌توجه ‌به ‌افزایش ‌مشکلات ‌محیط‌زیستی ‌در ‌کشورمان، ‌نگرانی ‌مردم ‌در ‌این ‌حوزه ‌افزایش ‌یافته ‌است. ‌هدف ‌از ‌انجام ‌این ‌پژوهش، ‌بررسی ‌نگرانی ‌محیط‌زیستی ‌دانشجویان ‌دانشگاه ‌شیراز ‌و ‌ارتباط ‌آن ‌با ‌متغیرهای ‌هویت ‌ملی ‌و ‌مسئولیت‌پذیری ‌اجتماعی ‌بود. ‌در ‌پژوهش ‌حاضر، ‌از ‌نظریه ‌استرن ‌و ‌گیدنز ‌به‌عنوان ‌چهارچوب ‌نظری ‌استفاده ‌شد. ‌روش ‌پژوهش، ‌پیمایشی ‌و ‌ابزار ‌گردآوری ‌داده‌ها ‌پرسشنامه ‌ساختمند ‌بود. ‌نمونه ‌موردمطالعه، ‌386 ‌نفر ‌از ‌دانشجویان ‌دانشگاه ‌شیراز ‌بودند ‌که ‌با ‌استفاده ‌از ‌روش ‌نمونه‌گیری ‌احتمالی، ‌از ‌گونه ‌خوشه‌ای ‌انتخاب ‌شدند. ‌برای ‌ارزیابی ‌پایایی ‌پرسشنامه ‌از ‌هماهنگی ‌درونی ‌ابزار ‌به ‌روش ‌آلفای ‌کرونباخ ‌و ‌جهت ‌ارزیابی ‌اعتبار ‌آن ‌از ‌تحلیل ‌عاملی ‌استفاده ‌شد. ‌نتایج ‌پژوهش ‌نشان ‌داد ‌نگرانی ‌محیط‌زیستی ‌با ‌هویت ‌ملی ‌و ‌ابعاد ‌آن ‌(فرهنگی، ‌تاریخی، ‌سیاسی ‌و ‌سرزمینی) ‌ارتباط ‌مثبت ‌و ‌معناداری ‌در ‌سطح ‌99 ‌درصد ‌دارد. ‌مسئولیت‌پذیری ‌اجتماعی ‌ارتباط ‌مثبت ‌و ‌معناداری ‌در ‌سطح ‌99 ‌درصد ‌با ‌نگرانی ‌محیط‌زیستی ‌داشت. ‌نتایج ‌آزمون ‌رگرسیون ‌چندمتغیره ‌نشان ‌داد ‌به‌ترتیب ‌متغیرهای ‌مسئولیت‌پذیری ‌اجتماعی ‌و ‌هویت ‌ملی ‌بیشترین ‌اثر ‌را ‌بر ‌نگرانی ‌محیط‌زیستی ‌دانشجویان ‌داشتند. ‌درمجموع، ‌متغیرهای ‌واردشده ‌به ‌رگرسیون ‌چندگانه ‌64 ‌درصد ‌از ‌تغییرهای ‌متغیر ‌وابسته ‌را ‌تبیین ‌نموده‌اند. ‌تقویت ‌روحیه ‌و ‌هویت ‌ملی ‌و ‌مسئولیت‌‌پذیری ‌اجتماعی، ‌به ‌تقویت ‌میزان ‌توجه ‌افراد ‌به ‌محیط‌زیست ‌خواهد ‌انجامید.

کلیدواژه‌ها

‌نگرانی ‌محیط‌زیستی
‌هویت ‌ملی
‌مسئولیت‌پذیری ‌اجتماعی
‌دانشجویان
‌دانشگاه ‌شیراز
  • احمدی، ‌حمید؛ ‌وزیری، ‌یوسف ‌(1402). ‌«همیاری ‌هویت ‌ایلی ‌و ‌هویت ‌ملی؛ ‌موردمطالعه: ‌ایل ‌قشقایی ‌و‏ ‌نهضت ‌ملی ‌‌شدن ‌نفت»، ‌فصلنامه ‌سیاست. ‌53 ‌(1): ‌22-1.
  • اسمیت، ‌آنتونی ‌دی ‌(1383). ‌ناسیونالسیم ‌(نظریه، ‌ایدئولوژی، ‌تاریخ). ‌ج ‌1. ‌ترجمه ‌منصور ‌انصاری. ‌تهران: ‌مؤسسه ‌مطالعات ‌ملی.
  • اکبری، ‌حسین ‌(1396). ‌«شکل‌گیری ‌اجتماع ‌ملی ‌(ملت) ‌و ‌دیالکتیک ‌عاملیت ‌و ‌ساختار؛ ‌به‌سوی ‌یک ‌نظریه ‌جامعه‌شناختی ‌در ‌باب ‌تغییرات ‌اجتماعی ‌کلان»، ‌جامعه‌شناسی ‌ایران. ‌17 ‌(3): ‌25-3.
  • امیدپور، ‌سجاد؛ ‌دلاوری، ‌ابوالفضل ‌(1401). ‌«هویت ‌ملی ‌در ‌میان ‌جامعه ‌اهل ‌حق ‌شهرستان ‌دلفان»،‎ ‌مطالعات ‌ملی. ‌23 ‌(4): ‌140-113.
  • ایسنا ‌(1402). ‌رتبه ‌ایران ‌ازنظر ‌کیفیت ‌و ‌آلودگی ‌هوا ‌در ‌جهان. قابل دسترسی در: ‌ir/news/1402110403198/.
  • ایمانی، ‌بهرام؛ ‌بندری، ‌ابوالمحمد؛ ‌نوروزی، ‌عباس ‌(1401). ‌«بررسی ‌عوامل ‌مؤثر ‌بر ‌رفتارهای ‌‌محیط‌زیستی ‌روستاییان ‌(مطالعه ‌موردی: ‌بخش ‌مرکزی ‌شهرستان ‌اردبیل»، ‌پژوهش‌های ‌محیط‌زیست. ‌13(26): ‌316-306.
  • جنکینز، ریچارد (1381). هویت اجتماعی. ترجمه تورج یاراحمدی. تهران: شیرازه.
  • حاجیانی، ‌ابراهیم ‌(1388). ‌جامعه‌شناختی ‌هویت ایرانی. تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.
  • حسینی‌نیا، ‌ابوالفضل؛ ‌اسکندری، ‌آذر؛ ‌بذرافشان، ‌شهرزاد؛ ‌امیراحمدی، ‌رحمت‌الله ‌(1401). ‌«تأثیر ‌سرمایه ‌اجتماعی ‌بر ‌ابعاد ‌هویت ‌ملی ‌جوانان ‌شرق ‌استان ‌گلستان»، ‌فصلنامه ‌مطالعات ‌سیاسی.‎ ‌انتشار ‌آنلاین ‌از ‌تاریخ ‌07 ‌اسفند ‌1401.
  • خلیفه ‌سلطانی، ‌مرضیه؛ ‌گودرزی، ‌محمود؛ ‌دهقان ‌قهفرخی، ‌امین ‌(1402). ‌«الگوی ‌ارتباطی ‌سرمایه‌های ‌اجتماعی ‌و ‌فرهنگی ‌با ‌مشارکت ‌اجتماعی ‌سلبریتی‌های ‌ورزشی ‌با ‌میانجی‌گری ‌مسئولیت‌پذیری ‌اجتماعی»، ‌مطالعات ‌مدیریت ‌رفتار ‌سازمانی ‌در ‌ورزش. ‌10 ‌(1): ‌62-53.
  • زارعی‌پور، ‌مرادعلی؛ ‌عسکری، ‌اسرافیل ‌(1402). ‌«آموزش ‌سواد ‌محیط‌زیست ‌جهت ‌ارتقای ‌رفتارهای ‌محافظت ‌از ‌محیط‌زیست»، ‌مجله ‌دانشگاه ‌علوم ‌پزشکی ‌جیرفت. ‌10 ‌(1): ‌1169-1165.
  • شفایی ‌مقدم، ‌الهام ‌(1401). ‌«بررسی ‌نقش ‌میانجی‌گری ‌مسئولیت‌پذیری ‌در ‌رابطه ‌بین ‌ارزش ‌نوع‌دوستی ‌و ‌رفتار ‌شهروندی ‌محیط‌زیستی»، ‌محیط‌زیست ‌و ‌توسعه ‌فرابخشی. ‌7 ‌(76): ‌60-45.
  • صابر، ‌زهرا؛ ‌صابر ‌ماهانی، ‌زهره؛ ‌امینی‌زاده، ‌سینا ‌(1402). ‌«تبیین ‌نوع ‌رابطه ‌هویت ‌ملی ‌و ‌ابعاد ‌آن ‌با ‌ابعاد ‌شخصیت ‌نئو ‌در ‌بین ‌زنان ‌معلم ‌شهر ‌کرمان»، ‌مطالعات ‌ملی. ‌24 ‌(95): ‌207-189.
  • صادقی ‌مهر، ‌مرضیه ‌(1401). ‌«نگرانی‌های ‌زیست‌محیطی»، ‌هشتمین ‌همایش ‌بین‌المللی ‌دانش ‌و ‌فناوری ‌علوم ‌کشاورزی، ‌منابع ‌طبیعی ‌و ‌محیط‌زیست ‌ایران. ‌تهران: ‌https://civilica.com/doc/1651815.
  • صالحی، ‌صادق؛ ‌کریم‌زاده، ‌سارا ‌(1397). ‌«بررسی ‌تأثیر ‌ارزش‌های ‌زیست‌محیطی ‌بر ‌رفتار ‌زیست‌محیطی ‌(مطالعه ‌مناطق ‌شهری ‌ارومیه)»، ‌دوفصلنامه ‌مسائل ‌اجتماعی ‌ایران. ‌5 ‌(2): ‌76-61.
  • صالحی، ‌محمد؛ ‌روستا، ‌علی‌رضا؛ ‌احمدی، ‌مجید ‌(1402). ‌«ارزیابی ‌اثرات ‌ارزش ‌نوع‌دوستانه، ‌آگاهی ‌زیست‌محیطی ‌و ‌رسانه ‌اجتماعی ‌بر ‌رفتار ‌خرید ‌سبز ‌با ‌نقش ‌میانجی ‌هدف ‌هنجاری ‌و ‌نگرانی ‌زیست‌محیطی»، ‌علوم ‌و ‌تکنولوژی ‌محیط‌زیست. ‌25 ‌(3): ‌122-103.
  • عرب‌پور، ‌الهام ‌(1402). ‌«بررسی ‌وضعیت ‌شاخص‌های ‌زیست‌محیطی ‌ایران ‌از ‌منظر ‌جامعه‌شناختی»، ‌مطالعات ‌توسعه ‌اجتماعی-اقتصادی. ‌1 ‌(1): ‌335-304.‎
  • علی‌زاده، ‌سیما ‌(1398). ‌«تحلیل ‌کانونی ‌رابطه ‌بین ‌مؤلفه‌های ‌اخلاق ‌حرفه‌ای ‌و ‌ابعاد ‌مسئولیت‌پذیری ‌اجتماعی»، ‌فصلنامه ‌اخلاق ‌در ‌علوم ‌و ‌فناوری. ‌14 ‌(1): ‌123-117.
  • قاسمی، ‌صابر ‌(1400). ‌«بررسی ‌میزان ‌مسئولیت‌پذیری ‌و ‌مشارکت ‌محیط‌زیستی ‌مناطق ‌روستایی ‌در ‌حفاظت ‌(مطالعه ‌موردی: ‌شهرستان ‌بندرعباس)»، ‌بوم‌شناسی ‌کاربردی. ‌10 ‌(3): ‌45-36.
  • قلی‌پور ‌سلیمانی، ‌علی؛ ‌علیزاده، ‌فیروزه؛ ‌عالم ‌طلب ‌پشتیری ‌(1398). ‌«تأثیر ‌ارزش‌های ‌مصرف‌کننده ‌به ‌نگرانی‌های ‌زیست‌محیطی ‌با ‌توجه ‌به ‌نقش ‌تعدیل‌گر ‌اعتماد ‌به ‌محصولات ‌سبز»، ‌پژوهش‌های ‌روان‌شناختی ‌در ‌مدیریت. ‌5 ‌(1): ‌156-133.
  • کریمی، ‌مریم ‌(1393). ‌بررسی ‌عوامل ‌مؤثر ‌بر ‌خرید ‌محصولات ‌سبز ‌در ‌بین ‌جوانان ‌(مطالعه ‌موردی: ‌جوانان ‌شهرستان ‌رشت). ‌پایان‌نامه ‌کارشناسی ‌ارشد ‌مدیریت ‌بازرگانی. ‌دانشگاه ‌آزاد ‌اسلامی ‌رشت.
  • محمدی، ‌سیده ‌زهره؛ ‌محمدزاده، ‌سعید؛ ‌یزدان‌پناه، ‌مسعود ‌(1396). ‌«بررسی ‌تمایلات ‌رفتاری ‌باغداران ‌شهرستان ‌دشتستان ‌نسبت‌به ‌حفاظت ‌از ‌آب ‌با ‌استفاده ‌از ‌تئوری ‌ارزش ‌ـ ‌باور ‌ـ ‌هنجار ‌استرن»، ‌پژوهش ‌و ‌برنامه‌ریزی ‌روستایی. ‌18 ‌(6): ‌156-141.
  • مولایی، ‌همایون؛ ‌امامقلی ‌بابادی، ‌منوچهر ‌(1399). ‌«نقش ‌سرمایه ‌اجتماعی ‌در ‌کاهش ‌نگرانی‌های ‌محیط‌زیستی ‌سد ‌کارون ‌سه ‌استان ‌خوزستان»، ‌توسعه ‌پایدار ‌محیط ‌جغرافیایی. ‌2(2): ‌67-53.
  • مولایی، ‌همایون؛ ‌بابادی، ‌امام ‌قلی ‌(1400). ‌«نقش ‌سرمایه ‌اجتماعی ‌در ‌کاهش ‌نگرانی‌های ‌محیط‌زیستی ‌سد ‌کارون ‌سه ‌استان ‌خوزستان»، ‌توسعه ‌پایدار ‌محیط ‌جغرافیایی. ‌2 ‌(2): ‌67-53.
  • میرفردی، ‌اصغر ‌(1395). ‌«بررسی ‌رابطه ‌پایگاه ‌اقتصادی ‌ـ ‌اجتماعی ‌و ‌احساس ‌مسئولیت ‌اجتماعی ‌با ‌رفتار ‌زیست‌محیطی ‌(موردمطالعه: ‌ساکنان ‌نورآباد ‌ممسنی)»، ‌فصلنامه ‌آموزش ‌محیط‌زیست ‌و ‌توسعه ‌پایدار. ‌سال ‌پنجم. ‌شماره ‌1. ‌پاییز ‌1395: ‌114-101.
  • میرفردی، ‌اصغر؛ ‌سلامتیان، ‌درنا ‌(1399). ‌«رفتار ‌محیط‌زیستی ‌دانشجویان ‌دانشگاه ‌شیراز ‌و ‌ارتباط ‌آن ‌با ‌نگرانی ‌محیط‌زیستی ‌و ‌منابع ‌اطلاعاتی ‌آگاهی ‌محیط‌زیستی»، ‌‌آموزش ‌محیط‌زیست ‌و ‌توسعه ‌پایدار. ‌10 ‌(2): ‌151-131.
  • میرفردی، ‌اصغر؛ ‌ولی‌نژاد، ‌عبدالله ‌(1397). ‌«تحلیل ‌جامعه‌شناختی ‌ـ ‌راهبردی ‌ارتباط ‌بین ‌هویت ‌ملی ‌و ‌سرمایه ‌اجتماعی ‌دانشجویان ‌دانشگاه ‌یاسوج»، ‌مدیریت ‌سرمایه ‌اجتماعی. ‌5 ‌(1): ‌90-67.
  • میرهاشمی، ‌سیدمهدی؛ ‌حق‌پرست، ‌فرزین؛ ‌آصفی، ‌مازیار ‌(1399). ‌«بررسی ‌عوامل ‌مؤثر ‌بر ‌رفتار ‌محیط‌زیستی: ‌مطالعه‌ای ‌کیفی ‌در ‌مناطق ‌شهری ‌ایران»، ‌آموزش ‌محیط‌زیست ‌و ‌توسعه ‌پایدار. ‌8 ‌(3): ‌164-153.
  • هزارجریبی، ‌جعفر ‌(1400). ‌«شاخص‌های ‌هویت ‌ملی ‌از ‌منظر ‌امنیت ‌اجتماعی»، ‌پژوهش‌های ‌اطلاعاتی ‌و ‌جنایی. ‌62 ‌(16): ‌65-35.
  • ولی‌زاده، ‌ناصر؛ ‌کریمی، ‌حمید؛ ‌نامدار، ‌راضیه؛ ‌لطیف، ‌حاجی ‌(1398)؛ ‌«تأثیر ‌جهت‌گیری‌های ‌ارزشی ‌ـ ‌فرهنگی ‌و ‌نگرانی ‌محیط‌زیستی ‌بر ‌رفتار ‌حفاظت ‌خاک ‌کشاورزان ‌(موردمطالعه: ‌روستاهای ‌شهرستان ‌میاندوآب)». ‌پژوهش‌های ‌روستایی. ‌10 ‌(4): ‌727-714.
  • ‏Anderson, B. (1983). Imagined Communities: Reflections on the Originand Spread of Nationalism. London and New York: Verso.
  • Giddens, A. (2003). “The globalizing of modernity”. The global transformations reader: An introduction to the globalization debate: 60-66.
  • Ho, K. C. Yan, C. Gozgor, G. & Gu, Y (2024). “Energy related public environmental concerns and intra-firm pay gap in polluting enterprises: Evidence from China”, Energy Economics: 1023-1040.
  • Hobsbawm, E. & T. Ranger (1983).The Invention of Tradition. Oxford: Blackwell.
  • Ivanova, A. Shevel, T. Agissova, F. & Patrakova, N (2023). “Schultz Environmental Concern Scale: Adaptation and Validation. Psychology”, Journal of Higher School of Economics, 20 (4): 699-717.
  • Lopes, J. M. Gomes, S. & Trancoso, T (2024). “Navigating the green maze: insights for businesses on consumer decision-making and the mediating role of their environmental concerns”. Sustainability Accounting, Management and Policy Journal. 25 (3): 645-678.
  • Lamichhane, G. Acharya, A. Marahatha, R. Modi, B. Paudel, R. Adhikari, A. ... & Parajuli, N (2023). “Microplastics in environment: global concern, challenges, and controlling measures,” International Journal of Environmental Science and Technology. 20 (4): 4673-4694.
  • ‏Nie, P. Y. Wang, C. & Meng, Y (2019). “An analysis of environmental corporate social responsibility”, Managerial and Decision Economics. 40 (4): 384-393.
  • Nielsen, K. S. Cologna, V. Lange, F. Brick, C. & Stern, P. C (2021). “The case for impact-focused environmental psychology”, Journal of Environmental Psychology. 74: 120-138.
  • Rodríguez-Casallas, J. D. Luo, W. & Geng, L (2020); “Measuring environmental concern through international surveys: A study of cross-cultural equivalence with item response theory and confirmatory factor analysis”, Journal of Environmental Psychology. 71: 171-192.
  • Saraireh, S (2023). “Green purchasing, environmental concern, and subjective knowledge in Saudi Arabia: The moderating effect of green skepticism”, Uncertain Supply Chain Management: 11 (1): 77-86.
  • Schultz, P. W. and Zelezny, L (1999). “Values and Proenvironmental Behavior: A Five-Country Study”, Cross-Cultural Psychology. 29: 540-558.
  • Schultz, P. W. Shriver, C. Tabanico, J. J. & Khazian, A. M (2004). “Implicit connections with nature”, Journal of Environmental Psychology. 24 (1): 31–42.
  • Stern, p. (2000). “Toward a Coherent Theory of Environmentally Significant Behavior”, Social Issues. 56 (3): 407-424.
  • Thorpe, E. G. Stern, M. J. Powell, R. B. & Hemby, T. L (2023). “Does environmental education work differently across sociopolitical contexts in the United States? Part II. Examining pedagogy in school field trip programs for early adolescent youth across political contexts”, Environmental Education Research. 12: 1-22.
  • Wang, X. Van der Werff, E. Bouman, T. Harder, M. K. & Steg, L (2021). “I am vs. we are: how biospheric values and environmental identity of individuals and groups can influence pro-environmental behavior”, Frontiers in psychology. 12: 426-440.
  • Yu, Z. & Lin, X (2020). “Impact of environmental education with VR equipment on learning performance and environmental identity”, In Cyber Security Intelligence and Analytics: Proceedings of the 2020 International Conference on Cyber Security Intelligence and Analytics (CSIA 2020). 2: 3-9.
  • Yue, B. Sheng, G. She, S. & Xu, J (2020). “Impact of consumer environmental responsibility on green consumption behavior in China: The role of environmental concern and price sensitivity”, Sustainability: 12 (5): 2074- 2086.

 

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما