تحلیل راهبردهای رسانه‌ای جریان تکفیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عسگر اکبری
دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک، اراک، ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/rjnsq.2024.434510.1562
چکیده
هدف از این پژوهش نشان دادن درک عمیقی از استراتژی‌های رسانه‌ای جریان تکفیری در افزایش حمایت و ایجاد ترس در مقابل دشمنان و شناخت الگوهای ترویج ایدئولوژی و عضوگیری در تصویرسازی ذهنی است. روش پژوهش، توصیفی ـ پس‌رویدادی با رویکرد تحلیلی بوده است. جامعه آماری پژوهش شامل مضامین محتوایی، گفتمان، اثرات اجتماعی و جذب هوادار نشریات دابق، رومیه، النباء، صدای خراسان، سایت «اعماق الاخباریه» و پایگاه خبری «إعلام» است که از سال 1393 تا 1402 منتشر شده‌اند. گردآوری داده‌ها با استفاده از روش کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است. پژوهش سعی دارد به این پرسش پاسخ دهد که شاخصه‌‌های فکری و معرفتی با رصد کانال‌های رﺳﺎﻧﻪ‌‌ای جریان‌های تکفیری چگونه می‌‌تواند راﻫﺒﺮدﻫﺎ و تأثیرات جنبش آن‌ها را برملا سازد؟ یافته‌ها نشان داد که رسانه‌ برای ترویج ایدئولوژی در الگوهای مضامین محتوایی، گفتمان، اثرات اجتماعی و جذب هوادار ابزار کلیدی برای جریان تکفیری است. تکفیری‌ها با استفاده از ترفند رسانه‎ای از شرایط سیاسی، اجتماعی منطقه و نارضایتی مردم از حاکمان کشورهای اسلامی و سرخوردگی ساکنان مسلمان‌تبار کشورهای غربی به‌‌دلیل احساس تضییع حق شهروندی به تقویت پایگاه اجتماعی خود می‌پردازند. آن‌ها برای اثبات وجود خویش از برجسته‌سازی رسانه‌ای عملیات‌ها برای نمایش بحران در مرزهای مخالفان استفاده می‌کنند.
کلیدواژه‌ها
جریان تکفیری
راهبرد رسانه‌ای
تصویرسازی ذهنی
القاعده
داعش
  • آدمی، علی؛ نکویی، سید احمد (1397). «نقش و جایگاه رسانه در راهبردهای گروه‌‌های سلفی جهادی و تأثیر آن بر خاورمیانه»، فصلنامه مطالعات رسانه‌‌های نوین. سال چهارم. شماره سیزده: 325-293.
  • آگشته، محمدرضا (1396). «تبیین و شناخت مبنای تفکر تکفیر در عقاید گروه‌‌های تکفیری»، علوم و فنون نظامی. سال سیزدهم. شماره چهل‌ویک: 181- 159.
  • اکبری، عسگر (1399). «مؤلفه‌‌های هویت ایرانی اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌‌ویکم. شماره سه: 63-45.
  • اکبری، یوسف (1391). نقش رسانه در پیشگیری از وقوع جرم، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گرایش حقوق جزا و جرم‌شناسی. گروه حقوق. دانشگاه پیام‌نور مرکز تهران.
  • امام خمینی، روح‌‌الله (1379). وصیت‌نامه سیاسی و الهی امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
  • «اینفوگرافیک دستاورد سربازان، نتایج حملات سربازان دولت اسلامی» (1402). نشریه النباء. شماره 432: 6-1.
  • پایگاه خبری إعلام (1402): https://i3lm.com.ng/461968/.
  • حسنی، قاسم (1387). «نقش و کارکرد عملیات روانی در جنگ 2003 با تأکید بر متقاعدسازی»، فصلنامه طب نظامی. دوره چهار. شماره ده: 310 -303.
  • خامنه‌ای، سید علی(1388). «بیانات مقام معظم رهبری در دیدار پرشور مردم مؤمن چالوس و نوشهر». 15 مهر: https://www.leader.ir/fa/content/5972.
  • رشید، احمد (1380). طالبان: اسلام، نفت و بازی بزرگ جدید. ترجمه صادق باقری و اسدالله شفایی. تهران: دانش هستی.
  • شریفی، سید مهدی؛ شاهینی، زینب (1395). «بررسی ابزارها، تاکتیک‌‌ها و رویکردهای رسانه‌‌ای گروه تروریستی داعش»، پژوهشنامه رسانه بین‌‌المللی. سال اول. شماره اول: 262- 240.
  • عباس‌‌زاده فتح‌‌آبادی، مهدی؛ رحیمی مقدم، فائزه (1399). «بازنمایی قدرت در رسانه‌های داعش: تحلیل مضمون مجله دابق»، دوفصلنامه علمی مطالعات قدرت ‌نرم. سال دهم. شماره اول (پیاپی 22): 211-181.
  • عراقچی، سید عباس؛ جوزانی‌کهن، شاهین (1396). «بهره‌‌برداری داعش از فضای مجازی»، فصلنامه روابط خارجی. سال نهم. شماره یکم: 175 -141.
  • فریتسشه، ماریا (2019). «بررسی مجلات آنلاین داعش از منظر زبان‌‌شناسی و رسانه»، مجله گزارش زبانی. ترجمه فاطمه صیرفی و محمد زارعی. سال سی‌و‌پنجم. شماره یکم. مرکز آینده‌پژوهی جهان اسلام. https://iiwfs.com/.
  • قاسمی، فائزه؛ شجاع مرتضی (1396). «بررسی مقایسه‌‌ای در راهبرد رسانه‌‌ای گروه‌‌های القاعده و داعش»، فصلنامه‌‌ مطالعات ملی. سال هفدهم. شماره سه: 104- 87.
  • کاظمی گودرزی، سیده زهرا؛ صلواتیان، سیاوش (1397). «الگوی تبلیغ گروه تروریستی داعش در جذب نیرو (موردمطالعه: مجله «دابق»)». فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج. سال بیست‌و‌یکم. شماره 79: 185 -145.
  • لال، جیمز. (1379). رسانه‌‌ها، ارتباطات، فرهنگ: رهیافتی جهانی. ترجمه مجید نکودوست. تهران: ایران.
  • مأموریت جدید شبکه فارسی‌زبان وهابی (1392). پایگاه خبری سراج 24؛ رسانه جبهه انقلاب اسلامی. شانزدهم. تیر: .https://seraj24.ir.
  • محمدی، مجید (1379). اخلاق رسانه‌‌ها. تهران: نقش و نگار.
  • مطهری، مرتضی (1389). مجموعه آثار. ج 24. تهران: صدرا.
  • ناجی، ابوبکر؛ گریوانی، آزاده (1396). مدیریت توحش. ترجمه لادن احمدیان هروی و سوده منصوریان. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  • نجات‌پور، مجید؛ میلانی، جمیل؛ نجات، سید علی (1393). «پدیده داعش و شگردهای رسانه‌‌ای»، مطالعات رسانه و امت. سال اول. شماره اول پائیز و زمستان: 101- 98.
  • "A Call to Hijrah" (2014). Dabiq, Issue 3, 7. 10 September, Raqqa: Al-Hayat Media Center.
  • "Allah Cast Terror into Their Hearts" (2017). Rumiyah, Issue 15. pp 25- 36. https://azelin.files.wordpress.com/2017/09/rome-magazine-13.pdf.
  • Al- Tamami, A.J. (2014), “Key Updates on Iraq’s Sunni Insurgent Groups”, Brown Moses Blog.
  • "Just Terror" (2016). Dabiq, Issue 12, 39. 18 November, Raqqa: Al-Hayat Media Center.
  • "Overview of Daesh’s Online Recruitment Propaganda Magazine" (2015). Dabiq, 12 (17). 15 November, Retrieved from TheCenter:https://www.cartercenter.org.
  • "Shari'ah Alone Will Rule Africa" (2015). Dabiq, Issue 8, 4. 30 March, Raqqa: Al-Hayat Media Center.
  • "The Return of Khilafah" (2014). Dabiq, 1 (8). 5 July, Raqqa: Al-Hayat Media Center.
  • Graeme Wood. (2015). “What ISIS Really Wants”. The Atlantic. Accessed March 19, 2015. available at:http://www.theatlantic.com/features/archive/2015/02/what-isis-really-
  • Jacobs, R. (2015). “Daesh and Social Media Platforms”, July, See discussions, stats, and author profiles for this publication at:https://www.researchgate.net/publication/281493804.
  • J. (2015). "Tweeting the Jihad: Social Media Networks of Western Foreign Fighters in Syria and Iraq". Taylor & Francis Group. 38, pp 1– 22.
  • Monaci, S. (2017). “Explaining the Islamic State’s Online Media Strategy: A Transmedia Approach”, International Journal of Communication 11, Available at http://ijoc.org.
  • Vergani, M, & Bliuc, A. (2015). “The Evolution of ISIS Language: A Quantitative Analysis of the Language of the First Year of Dabiq Magazine”. Retrieved from Sicurezza, Terrorismo e Societa: http://www.sicurezzaterrorismosocieta.it/?p=322&lang=en.
  • Yin Yeung. C. (2015). “A Critical Analysis on ISIS Media Strategies”, edu. available at:https://salford.academia.edu/Chung Yin Yeung.