بررسی تأثیر سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران بر انسجام و همگرایی اجتماعی فرهنگی در استان گلستان (با تأکید بر ترکمن‌ها)

کیانمهر, عبدالعلی; محمدزاده, علی; سلیم, محمدنبی

doi:10.22034/rjnsq.2024.429021.1540

بررسی تأثیر سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران بر انسجام و همگرایی اجتماعی فرهنگی در استان گلستان (با تأکید بر ترکمن‌ها)

10.22034/rjnsq.2024.429021.1540

دوره 25، شماره 97 - شماره پیاپی 97
بهار 1403

صفحه 159-176

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عبدالعلی کیانمهر ¹

علی محمدزاده ²

محمدنبی سلیم ³

¹ دانشجوی دکتری، گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران

² استادیار علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران

³ استادیار تاریخ، گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی شاهرود، ایران

چکیده

ایران ازجمله کشورهایی است که دارای تنوع دینی، مذهبی و زیستی و جغرافیایی است. بر این اساس، وضعیت قومیت‌ها در یک کشور و در یک تقسیم‌بندی کوچک‌تر (استان) می‌تواند بر آگاهی و اقدامات واگرایانه و یا همگرایانه مردم یک قوم در جامعه نسبت‌به دولت یا حاکمیت اثرگذار باشد و در استانی مانند گلستان، که دارای تنوع فرهنگی است، باید در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی به این موضوع توجه ویژه معطوف شود. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر سیاست‌گذاری‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران بر همگرایی و یا واگرایی ترکمن‌ها استان گلستان است. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی است و روش تحقیق در این مطالعه، پیمایشی و ابزار سنجش، پرسشنامه است. جامعه آماری شامل زنان و مردان 18 تا 65 سال قوم ترکمن استان گلستان است که حجم نمونه براساس فرمول کوکران به تعداد 384 نفر تعیین شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری‌های ج.ا.ایران براساس شاخص فرهنگی بر همگرایی ترکمن‌ها استان گلستان نسبت‌به نظام‌ بسیار تأثیرگذار بوده است. بدین معنی که هرچه سیاست‌های دولت با سیاست‌های منطبق با سنت و فرهنگ افزایش یابد، موجب تقویت متغیر همگرایی می‌شود؛ بنابراین، تأکید این تحقیق بر آن است که سیاست‌گذاران در تدوین سیاست‌های فرهنگی به جهت همگرایی بیشتر، توجه شایانی به ابعاد مختلف داشته باشند.

کلیدواژه‌ها

فرهنگ

سیاست‌گذاری فرهنگی

قومیت

ترکمن

افضلی‌، رسول؛ ذکی، یاشار؛ محمودی، ابوالقاسم ‌(١٤٠٠). «بررسی‌ الزامات‌ سیاست‌گذاری قومی‌ و تأثیر آن‌ در کارآمدی نظام‌ جمهوری اسلامی‌ ایران»‌، فصلنامه‌ سیاست‌ متعالیه‌. سال‌ ٩. شماره‌ ٣٤: 230-211.
الهویردی‌زاده، رضا؛ نائیجی، مهیار؛ عنایتی شبکلائی، علی (1398). «رفتار انتخاباتی اقوام در انتخابات دوره یازدهم ریاست‌جمهوری ایران (مورد مطالعه: اقوام بلوچ و ترکمن)». پژوهش‌های ارتباطی. دوره 26. شماره پیاپی 99: 205-185.
برزگر، نصرت؛ لطفی، حیدر؛ حسن‌آبادی، داود و رضویان، محمدتقی (۱۳۹۸). «نقش سیاست‌های مذهبی و قومی در مشارکت اقوام در همگرایی و امنیت توسعه همه‌جانبه با تأکید بر ترکمن‌های شمال شرق و شمال ایران»، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای). سال نهم. شماره ۲: ۲۵۵-۲۳۳.
بزرگ‌نیا، الهام؛ هاشم‌پور، رحیم (۱۳۹۴). «همبستگی اقوام ایرانی؛ گامی در جهت بهبود روابط درون‌فرهنگی»، اولین کنفرانس ملی جغرافیا و برنامه‌ریزی معماری و شهرسازی نوین. قم.
بهشتی‌، سید صمد؛ حقمرادی، محمد (١٣٩٦). «فراتحلیل‌ مطالعات‌ مرتبط‌ با رابطه‌ بین‌ هویت‌ قومی‌ و هویت‌ ملی‌ در ایران‌ با تأکید بر نقش‌ رسانه»‌، مسائل‌ اجتماعی‌ ایران‌. سال‌ هشتم‌. شماره‌ ٢: ٢٧-١.
جهانی، داریوش؛ عزتی، عزت‌اله؛ نامی، محمدحسن (۱۳۹۴). «تحلیلی بر رابطه ژئوپولیتیک قوم کرد و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با تمرکز بر نظریه هارتشورن»، فصلنامه نگرش نو در جغرافیای انسانی. سال هشتم. شماره اول. زمستان: 19-2.
جوکار، کیوان؛ بخشایشی اردستانی، احمد؛ باقری، فردین و الله‌کرم عبدالحسین (۱۳۹۹). «بررسی وضعیت واگرایی و همگرایی اقلیت‌های قومی و مذهبی کشور؛ مناطق کردنشین و بلوچ‌نشین)، فصلنامه علمی پژوهشی جامعه‌شناسی ایران. سال سوم. شماره 4. پیایی ۱۲: ۵۲۳-۵۰۷.
جوکار، کیوان؛ بخشایشی اردستانی، احمد؛ باقری، فردین و الله‌کرم، عبدالحسین (1400). «بررسی وضعیت واگرایی و همگرایی اقلیت‌های قومی و مذهبی در کشور؛ مناطق کردنشین و بلوچ‌نشینان»، دوفصلنامه توسعه پایدار محیط جغرافیایی. سال سوم. شماره پنجم. پاییز و زمستان: ۱۴۲-۱۲۷.
حاجیانی، ابراهیم؛ امیرکافی، مهدی (1392). «نسبت هویت قومی و ملی در جامعه چندقومیتی ایران: بررسی و مقایسه سه رهیافت نظری»، فصلنامه راهبرد. دوره 22. شماره 66: 146-117.
حق‌پناه، جعفر (۱۳۹۲). «سیاست‌گذاری قومی در جمهوری اسلامی ایران»، چگونگی، فرایند و عوامل مؤثر بر تدوین»، سیاست‌گذاری عمومی. دوره ۱. شماره ۲. تابستان: 69-88.
خمینی، روح‌الله (1378). صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (س) (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
خواجه سروی، غلامرضا؛ خرمشاد، محمدباقر؛ رهبر، عباسعلی و محمودی رجاء، سید زکریا (۱۴۰۰). «بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر مشارکت سیاسی شهروندان؛ موردمطالعه: مشارکت قوم ترکمن در انتخابات دوازدهم ریاست‌جمهوری»، پژوهش‌های راهبردی سیاست. دوره ۱۰. شماره ۳۷. تابستان ۱۴۰۰: ۱۱۲-۷۲.
دشتی، فرزانه؛ عیوضی، محمدرحیم (۱۳۹۷). «عوامل مؤثر در ارتقای همگرایی اقوام ایرانی در عصر جهانی‌شدن»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی. سال هشتم شماره ۲۹: ۱۶۶-۱۲۹.
رضاییان، على؛ وثوقی، منصور؛ ساروخانی، باقر (۱۳۹۸). «مطالعه جامعه‌شناختی حوزه‌های همگرایی و واگرایی هویت ملی و هویت قومی (مطالعه موردی قوم لک)»، مطالعات علوم اجتماعی ایران. سال شانزدهم. شماره ۶۱: ۳۶-۱۸.
رویین‌تن، مریم؛ مشهدی میقانی، ژیلا؛ یارمحمد توسکی، مریم (۱۳۹۸). مقایسه همگرایی هویت ملی و قومی در شهرهای کرمانشاه، سرپل ذهاب، صحنه و پاوه»، مطالعات میان‌فرهنگی. سال چهاردهم. شماره ۳۹: 94-69.
سلیمی سبحان، محمدرضا؛ حیدری، جهانگیر؛ نیکجو، ایرج (۱۳۹۵). «بررسی و تحلیل تاریخی عوامل مؤثر بر واگرایی و همگرایی اقوام ایرانی؛ نمونه‌پژوهی قوم کرد»، فصلنامه مطالعات تاریخ انتظامی. سال سوم. شماره هشتم. بهار: 96-76.
سهرابی صمیره، شهلا؛ نوابخش، مهرداد؛ حضرتی، زهرا (1400). «نقش قوم‌گرایی و اجتماعات مذهبی در انسجام اجتماعی؛ مورد مطالعه: شهر اندیمشک»، پژوهش‌های جامعه‌شناختی. سال پانزدهم. شماره 1: 1.
شهروی، محمودرضا (١٣٩٢). «عوامل‌ همگرایی‌ و واگرایی‌ در منطقه‌ خلیج‌ فارس»‌، اولین‌ همایش‌ ملی‌ ژئوپلیتیک‌ جنوب‌ غرب‌ آسیا.
عادلی، علی؛ فتحی، سروش؛ پیراهی، نیّر (۱۳۹۷). «تحولات قومی در مرزهای ایران قبل و بعد از جنگ تحمیلی؛ ابعاد و راهکارها»، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال هشتم. شماره ۳: ۵۲-۳۱.
عزیزی، ناصر (۱۳۹۹). «اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر همگرایی قومی در شهرستان ارومیه»، فصلنامه علمی دانش انتظامی آذربایجان غربی. سال سیزدهم. شماره ۲۸: 22-10.
عموزاده خلیلی، سجاد؛ علویان، مرتضی؛ سجادی، علی‌اکبر (۱۳۹۸). «ارزیابی میزان موفقیت حکمرانی خوب در گام اول انقلاب در اتحاد و همبستگی ملی اقوام با تأکید بر قوم ترکمن»، اولین همایش ملی حکمرانی. تهران. بیستم آبان‌ماه: ۱۳-۱.
غلامی محمدرضا؛ نوری، هادی؛ میرفضلی، سیده عالیه (۱۳۹۹). «بررسی جامعه‌شناختی مناسبات بین‌قومی در شهرستان تالش»، مجله مطالعات اجتماعی اقوام. دوره ۲. شماره ۱. پاییز و زمستان: ۶۳-۳۹.
فرجی، بهرام؛ سید روح‌الله، اولاد علی (۱۳۹۴). «همگرایی و واگرایی قوم ترکمن براساس تئوری محرومیت نسبی و تأثیر آن بر امنیت منطقه گلستان»، مجموعه مقالات هشتمین کنگره انجمن ژئوپلیتیک ایران، همدلی اقوام ایرانی انسجام و اقتدار ملی. مهرماه: ۵۱۳-۲۹۳.
قاصد، مهدی؛ زنجانی، حبیب‌الله؛ کلدی، علیرضا (۱۳۹۸). «بررسی عوامل سیاسی - اجتماعی مؤثر در همگرایی‌های قومی؛ مطالعه موردی قومیت‌های شهرستان ارومیه»، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی شهری. پیایی ۳۰: ۱۵۰-۱۲۵.
قرایی مقدم، امان‌اله (1374). انسان‌شناسی فرهنگی. چاپ اول . تهران: ابجد.
قیصری، نوراله؛ حسینی، سید مهدی (1392). «ابعاد و شاخص‌های امنیت پایدار؛ مبتنی‌بر مدل مهندسی همگرای ملی»، فصلنامه آفاق امنیت. سال پنجم. شماره بیستم: 107-71.
متقی، افشین؛ حیدری، جهانگیر؛ نیکجو، ایرج (۱۳۹۶). «مدل‌سازی همگرایی قومی براساس نیازسنجی مدیران سیاسی و مطالبات‌‌شناسی اقوام؛ مطالعه موردی استان کردستان، پژوهش‌های جغرافیای انسانی. دوره ۲۹. شماره ۴. زمستان: ۸۳۹-۸۲۱.
محمدرحیمی، معصومه؛ میرکوشش، امیرهوشنگ؛ اشرافی، احمد (۱۳۹۹). «طراحی مدل همگرایی ملی اقوام در ایران»، فصلنامه‌ی مطالعات ملی. پیاپی ۸۲. سال بیست‌و‌یکم. شماره ۲: ۱۳۴-۱۱۰.
محمدرحیمی، معصومه؛ اشرفی، احمد؛ میرکوشش، امیرهوشنگ (۱۳۹۹). بررسی چالش‌های همگرایی ملی اقوام در ایران (مورد مطالعه: قوم ترکمن)، مطالعات سیاسی. شماره ۵۰. زمستان: ۳۶-۱۵.
مصطفوی، سید هادی؛ پوریانی، محمدحسین؛ محسنی تبریزی، علیرضا؛ اژدری‌زاده، حسین (۱۳۹۸). «تحلیل‌های قومی مذهبی و تأثیر آن بر مشارکت سیاسی و راه‌های ارتقای آن؛ مورد مطالعه: قوم ترکمن استان گلستان)»، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال نهم. شماره ۲. بهار: ۵۱۹-۵۰۳.
مقصودی، مجتبی؛ دربندی، انوشه (1391). «بررسی سیاست‌های قومی جمهوری اسلامی ایران در قبال کردها در دولت اصلاحات (۱۹۹۸-۲۰۰۶)»، پژوهشنامه علوم سیاسی. دوره هفتم. شماره 4: 178-155.
نقدی، اسداله؛ احمدی، امیدعلی؛ سلطانی‌عزت، محمود (۱۳۹۲). «بررسی جامعه‌شناختی میزان همگرایی قومیت‌های فارس ترکه لر استان همدان»، پژوهشنامه علوم انسانی. دوره ۷. شماره ۱: ۱۸-۱.
هادوی‌نیا، علی اصغر (1386). «علم و دین در پرتو روش تفسیر موضوعی علمی قرآن کریم (کاربرد آن در اقتصاد)»، فصلنامه اندیشه دینی. دوره هفتم. شماره 25: 50-21.
From Ideological to Political Sectarianism: Nahdlatul Ulama, Muhammadiyah, and the State in Indonesia, RELIGION, STATE & SOCIETY, VOL 49, NO. 2, pp 126-141. 2021
Saouli, Adham (2019). “Sectarianism and Political Order in Iraq and Lebanon”, Studies in Ethnicity and Nationalism, 19 (1): 67-87.
Sebastian, Ille. (2021). “The Evolution of Sectarianism”. Nonlinear Science and Numerical Simulation. 97 (4).