جایگاه زبان و ادبیات فارسی در دیپلماسی فرهنگی ایران در منطقه قفقاز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهرانه ساداتی 1
محمدرسول رستمی 2
1 دانشجوی دکتری بازتاب انقلاب اسلامی ایران در جهان اسلام، گروه علوم سیاسی و مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/rjnsq.2024.433862.1560
چکیده
دیپلماسی فرهنگی که جهت نشان‌‌ دادن سطح تمدن یک ملت به‌کار می‌‌رود، یکی از ابزارهای قدرت نرم جمهوری ‌‌اسلامی ‌‌ایران محسوب می‌‌شود. ازجمله مناطقی که می‌توان آن را جزء حوزه ایران فرهنگی مورد مطالعه قرار داد، منطقه قفقاز است. زبان و ادبیات فارسی یکی از ابزارهای دیپلماسی فرهنگی ایران در قفقاز بوده که ظرفیت‌‌های زیادی در راستای تقویت پیوندها و ایجاد درک مشترک بین مردمان ایران و حوزه قفقاز دارد. سؤال اصلی پژوهش این است که جایگاه زبان و ادبیات فارسی در دیپلماسی فرهنگی ایران در قفقاز چیست؟ پژوهش حاضر با بهره‌‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و گردآوری داده‌‌های کتابخانه‌‌ای از طریق فیش‌‌برداری، به تشریح جایگاه زبان و ادبیات فارسی در قفقاز و تأثیر آن بر دیپلماسی فرهنگی ایران در این منطقه می‌‌پردازد و درنهایت، بیان می‌دارد که زبان و ادب فارسی می‌‌تواند بر کار‌‌ویژه‌‌های دیپلماسی فرهنگی کشور در منطقه قفقاز، شامل میزان مشروعیت نظام سیاسی ایران، کسب جایگاه بین‌‌المللی و مدیریت افکار عمومی کشور مقصد تأثیرگذار باشد
کلیدواژه‌ها
ادبیات فارسی
دیپلماسی فرهنگی
زبان فارسی
قفقاز
اسدی طوسی، ابونصرعلی بن احمد (1354). گرشاسب‌نامه. به اهتمام حبیب یغمایی. چاپ دوم. تهران: کتابخانه طهوری.
- حیدری، بی‌نام (1385). «ارمنستان تشنه شنیدن از ماست»، نشریه سوره اندیشه. شماره 26. مرداد: 56.
- حیدریان، آرمین (1398). «درآمدی بر آموزش زبان فارسی و مطالعات ایرانی در جمهوری ارمنستان»، نشریه فرانما. شماره 6. بهار: 95-77.
- خانی، محمدحسن (1384). «دیپلماسی فرهنگی و جایگاه آن در سیاست خارجی کشورها»، دوفصلنامه دانش سیاسی. شماره دوم. پاییز و زمستان.
- خبرگزاری صداوسیما (14/07/1397). فعالیت‌‌های پژوهشی زبان و ادبیات فارسی در جمهوری آذربایجان. در دسترس: https://www.iribnews.ir/009Q56.
- خراسانی، رضا (1387). «جایگاه و نقش قدرت فرهنگی در سیاست خارجی و تأثیر آن بر روند تحولات جهانی»، علوم سیاسی. ‌‌شماره 41.
- درخشان، مهدی (1369). «پارسی‌سرایان خطه قفقاز»، نشریه جستارهای نوین ادبی. شماره‌های 90 و 91. پاییز و زمستان، 501-479.
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌‌الله خامنه‌‌ای (12/08/1382). سند چشم‌انداز‌‌ جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۰۴. در دسترس: https://khl.ink/f/9034.
- دولت‌آبادی، عزیز (1371). سرایندگان شعر فارسی در قفقاز. تهران: نشر دکتر محمود افشار.
- دهنوی، نظام‌علی (1385). «مدرسه اتحاد ایرانیان در بادکوبه»، نشریه گنجینه اسناد. شماره 63. پاییز: 127-112.
- ذوالفقاری، مهدی؛ غلام‌علی، علی (1401). «مؤلفه‌ها و ظرفیت‌‌های زبان فارسی در دیپلماسی فرهنگی ایران»، مجله مطالعات ایرانی. سال 21. شماره 41. بهار و تابستان: 203-169.
- رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تفلیس (25/06/1401). فعالیت‌های آموزشی سایر کشورها در گرجستان. در دسترس: farhangemelal.icro.ir//news/13443/
- رحمانی، عنایت‌الله (1387). «شناسنامه مطبوعات فارسی قفقاز و آسیای میانه»، نشریه یاد. شماره 89 و 90. پاییز و زمستان: 153-149.
- رستگاری، محمدحسین (1396). دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران؛ چالش‌ها و چینش‌ها. تهران: پویه مهر اشراق.
- زینالی، محمدباقر (1394). «علمای مبارز فارسی‌‌پژوه جمهوری آذربایجان»، نشریه ادبیات فارسی. شماره 28. بهار‌‌و‌‌تابستان: 116-93.
- سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی (28/10/1401). برگزاری آزمون پایانی دوره آموزش زبان فارسی در ارمنستان. در دسترس: https://www.icro.ir.
- سازمند، بهاره، براتی، مسعود (1393). الزامات و چالش‌‌های دیپلماسی عمومی ایران در عصر جهانی ‌‌شدن. ‌‌تهران: مرکز ملی مطالعات جهانی‌‌ شدن.
- سامانه ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی (21/12/1401). گزارش انتشار ترجمه آذری کتاب «حکمت زنانه در خمسه نظامی» در نخجوان: https://cotp.ir/content.
- سایت سفارت ایران در تفلیس (1402): https://georgia.mfa.gov.ir/portal/newsview/716191.
- صادقی، محمدمسعود؛ موسی‌‌پور، مبینا (1398). «نقش دیپلماسی فرهنگی در تعمیق روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ارمنستان». مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی. سال پنجم. شماره سیزدهم. زمستان: 78-57.
- طاهری، مهدی؛ هاشمی‌نسب، سعید (1388). «تصوف در آسیای مرکزی، قفقاز و روسیه»، نشریه جریان‌شناسی دینی معرفتی در عرصه بین‌الملل. شماره 2. تابستان و پاییز: 67-15.
- طاهری خسروشاهی، محمد (1388). «سبک آذربایجانی و شعر فارسی علوم اجتماعی»، نشریه پژوهشنامه. شماره 35. بهار: 174-151.
- عسگری، حسن (1384). «نقش، جایگاه و تأثیر زبان و ادبیات فارسی در گرجستان»، سخن عشق. شماره 27. پاییز و زمستان: 61-45.
- کبریایی‌زاده، حسین؛ حسینی ‌‌دستجردی، سیدرضا؛ کبریایی‌زاده، زکیه (1391). «اهمیت و نقش زبان و ادب فارسی در دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، ماهنامه روابط فرهنگی. سال دوم. شماره هفتم. اردیبهشت: 45-37.
- کوزه‌‌گر کالجی، ولی (1397). «مراکز ایران‌شناسی و آموزش زبان و ادبیات فارسی در آسیای مرکزی و قفقاز؛ ضرورت عبور از رویکردهای سنتی و ورود به فرایند تجاری‌‌سازی». نشریه مطالعات روابط فرهنگی بین‌الملل. سال چهارم. شماره 6. بهار: 95-62.
- کولایی، الهه (1389). «جمهوری اسلامی ایران و ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی»، نشریه ژئوپلیتیک. شماره 17. بهار: 111-75.
- کاظم‌زاده، حامد اوست‌‌ها (1388). «میراث‌داران ایران فرهنگی در قفقاز (بر پایه مطالعات میدانی سال 2007 و 2008 میلادی)»، نشریه مطالعات ملی. شماره 38. تابستان: 182-153.
- گلبن، محمد (1386). «روزنامه آذربایجان تأثیرگذار در انقلاب مشروطه»، فصلنامه گنجینه اسناد. شماره 66. تابستان.
- موسی‌زاده، محمدعلی؛ طاهری خسروشاهی، محمد (1400). «دستور زبان فارسی در قفقاز»، نشریه زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز. سال 74. شماره 243. بهار و تابستان: 185-155.
ناصرخسرو (1362). سفرنامه. چاپ دوم. تهران: دنیای کتاب.
- نعل‌بندی، مهدی (1388). «جایگاه ایران در سازمان رسانه، فرهنگ و هنر رسمی جمهوری آذربایجان»، نشریه مطالعات ملی. سال دهم. شماره 39. پاییز: 83-57.
- Adorno, Theodor; Horkheimer, Max (2016). Dialectic of Enlightenment. Translated by John Cumming: Verso.
- Althusser, Louis (1969). For Marx. Translated by Ben Brewster: The Penguin Press.
- Ang, Ien; Isar, Yudhishthir Raj; Mar, Phillip (2015).“Cultural diplomacy: beyond the national interest?”, International Journal of Cultural Policy, 21:4, 365-381, DOI: 10.1080/10286632.2015.1042474.
- Arndt, R. (2006). The first resort of kings. American cultural diplomacy in the twentieth century, Washington. DC: Potomac Books.
- Azzahra, Annisa (2021). Understanding Diplomacy and the difference between public diplomacy and cultural diplomacy and Turkey currently actively pursuing soft power diplomacy, access: https://www.researchgate.net/publication/355446529.
- Bar, Shmuel (2004). Iran, cultural values, self images and negotiation behavior. Herzliya conference institute for policy and strategy (IPS).
- Chakraborty, Kishore (2013).Cultural diplomacy dictionary, Center for Cultural Diplomacy Studies Publications.
- Cummings, Milton C. (2003). Cultural Diplomacy and the US Government: A survey. Washington DC: Center for Arts and Culture.
- Hashimoto, Kayoko (2017). Japanese Language and Soft Power in Asia. Palgrave Macmillan.
- Klyueva, Anna; Mikhaylova, Anna (2017). “Building the Russian World: Cultural Diplomacy of the Russian Language and Cultural Identit”, JOMEC Journal.
- Louw, P. Eric (2006). “Political power, national identity, and language:the case of Afrikaans”. International Journal of the Sociology of Language. Issue170, October.
- Ninkovich, Frank (1996). U.S. Information Policy and Cultural Diplomacy. Foreign Policy Association.
- Nye, Joseph (2004). Soft Power: The Means to Success in World Politics. New York, Carnegie Council of Ethics and International Affair.
- Snow, Nancy; Cull, J.Nicholas (2020). Routledge Handbook of Public Diplomacy. Routledge.
- US Department of State (2005). “Cultural diplomacy: the linchpin of public diplomacy”, Report of the advisory committee on cultural diplomacy, September.