دانشیار تاریخ پژوهشکده گیلانشناسی دانشگاه گیلان (نویسنده مسئول).
10.22034/rjnsq.2022.329309.1365
چکیده
نهضت جنگل در دوران هفتساله و حتی طی یک صدسال اخیر همواره با اتهامهای تجزیهطلبی، مرکزگریزی، تمرد از دولت مرکزی و نظایر آن مواجه بوده است. در سوی دیگر ماجرا، جنگلیها در خاطراتشان و حتی در روزنامه جنگل تلاش داشتند تا با ارائه دیدگاههای خود و اساسنامههایی، خود را از این اتهام مُبرا نموده و جنبش را جریانی وطنگرا بخوانند. در پژوهش حاضر دلایل مطرحشدن اتهام تجزیهطلبی به جنگلیها موردبررسی قرار میگیرد. در پژوهش حاضر با این پرسش محوری مواجهیم که؛ آیا جنگلیها در مسیر هویت ملی گام برداشتند، یا تجزیهطلبی؟ با توجه به عملکرد، آراء و نظریات جنگلیها در منابع و اسناد تاریخی، آیا اقدامات آنها در مسیر هویت ملی تعریف شده و یا اینکه کارکردشان در مسیر گسست تاریخی ایران بوده است؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد جنگلیها در طول دوران نهضت، به آرمانهای خود که مبتنی بر استقلال ایران، وطنگرایی و مبارزه با بیگانگان بوده است، وفادار بودهاند. روش پژوهش پیش رو با استفاده از روش تاریخی، تحلیل محتوا و آرشیوی انجام میگیرد.
دیلمی، پژمان (1379)؛ «عوام گرایان رشت: پان اسلامیزم و نقش دول مرکزی»، تورج اتابکی (ویراستار)، ایران در جنگ جهانی اول، آوردگاه ابر دولتها، ترجمه حسن افشار، تهران: نشر ماهی.
درویش، سعدالدوله (1387)؛ خاطرات سعداللهخان درویش، رئیس مجاهدین نظامی جمعیت جنگل، به کوشش جهانگیر درویش، تهران: موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
فخرایی، ابراهیم (1368)؛ سردار جنگل، چاپ دوازدهم، تهران: جاویدان.
کسمایی، احمد (1382)؛یادداشتهای احمد کسمایی از نهضت جنگل، گردآوری و تصحیح منوچهر هدایتی خوشکلام، رشت: کتیبه گیل.
کمرهای، سید محمد (1384)؛ روزنامه خاطرات سید محمد کمرهای، جلد اول، به کوشش محمدجواد مرادی نیا، تهران: اساطیر.
کوچک پور، صادق (1369)؛نهضت جنگل و اوضاع فرهنگی و اجتماعی گیلان و قزوین، به کوشش محمدتقی میر ابوالقاسمی، رشت: گیلکان.
کریم حدیثی، علی (1393)؛ «استقلال و حفظ هویت ملی در بررسی تحلیل محتوای روزنامه جنگل ارگان جنبش میرزاکوچکخان»، فصلنامه مطالعات ملی، سال پانزدهم، شماره 3، 179-205.
کسروی، احمد (1384)؛ تاریخ هجدهساله آذربایجان، تهران: امیرکبیر.
کشاورز، فتحالله (1371)؛ نهضت جنگل (اسناد محرمانه و گزارشها)، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
کیافر، سید نوری (1382)؛ «اوضاع ایران و جهان در آستانه ظهور نهضت جنگل »، مجموعه مقالههای همایش بازشناسی نهضت جنگل، شورای اسلامی رشت: انتشارات شهر باران، 122-144.
گیلک، محمدعلی (1371)؛ تاریخ انقلاب جنگل، رشت: نشر گیلکان.
مهرنوش، صادق (1400)؛ تاریخ جنگل، تهران: نشر شیرازه.
میرزاصالح، غلامحسین (1369)؛ جنبش میرزا کوچکخان بنا بر گزارشهای سفارت انگلیس، تهران: تاریخ ایران.