بررسی نقش جمهوری آذربایجان در ایجاد چالشهای قومی در آذربایجان ایران
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1
دکتری علوم سیاسی، دانشگاه آزاد شهرضا
2
دکتری علوم سیاسی و عضو هیأت علمی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی قزوین
چکیده
جمهوری آذربایجان، به دلیل داشتن پیوندهای تاریخی با سرزمین ایران و نیز قرار گرفتن در موقعیت مکانی دارای اهمیت ژئوپلیتیکی و سوقالجشی است که بر نقش منطقهای جمهوری اسلامی ایران اثر میگذارد، از دریچهی منافع ملی و سرزمینی این کشور، حوزهی سیاسی مهمی بهشمار میرود. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش جمهوری آذربایجان در ایجاد چالشهای قومی در آذربایجان ایران، تلاش دارد با ارائهی راهکارهایی مطلوب در راستای افزایش همبستگی ملی گام بردارد. سؤال اصلی تحقیق این است که جمهوری آذربایجان چگونه به ایجاد چالشهای قومی در آذربایجان ایران میپردازد؟ در این راستا، فرضیهی تحقیق عبارت است از:جمهوری آذربایجان با بهرهگیری ازاشتراکات فرهنگی، زبانی و پیشینهی تاریخی با آذربایجان ایران بهاقدامات تحریکآمیز و به ایجاد چالشهای قومی در ایران میپردازد. روش پژوهش بهصورت ترکیبی کیفی و کمی از طریق جمعآوری دادهها به روش کتابخانهای با ابزار فیشبرداری و روش میدانی با ابزار مصاحبهی عمیق است. روش تجزیهوتحلیل اطلاعات نیز بهصورت توصیف دادهها و تحلیل محتوای کمی پس از دسترسی به تمام نتایج بهدست آمده از منابع کتابخانهای و مصاحبهی عمیق، صورت گرفته است. مهمترین یافتههای تحقیق حاکی از آن است که جمهوری آذربایجان از نظر 31 درصد مصاحبهشوندگان با بهرهگیری از پیوندهای زبانی و تاریخی به اقدامات تحریکآمیز و به ایجاد چالشهای قومی در آذربایجان ایران میپردازد.
کلیدواژهها
- اباذری، مرتضی و همکاران (1391)؛ «قومگرایی و تأثیر آن بر روابط جمهوری اسلامی ایران و آذربایجان»، فصلنامه تحقیقات سیاسی بینالمللی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، ش13، صص239-205.
- احمدی، حسین (1387)؛ «چالشهای قومی در قفقاز»، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، ش 63، صص 110-93.
- احمدی، حسین (1394)؛ جمهوری آذربایجان؛ 23 سال تکاپو برای دولت و ملتسازی، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
- احمدی، حسین؛ الوند، مریم (1391)؛ «نقش قومگرایی در ناآرامیهای اجتماعی»، فصلنامه پژوهشهای انتظام اجتماعی، س 4، ش 2، صص 182-159.
- احمدی، حمید (1387)؛ «استراتژی نوین پانترکیسم: استراتژی ختنه»، ماهنامه طرح نو، انتشارات تبریز نیوز، ش 16، صص 30-1.
- ---------- (1388)؛ «ترکیه، پانترکیسم و آسیای مرکزی»، مطالعات اوراسیای مرکزی، مرکز مطالعات بینالمللی، دانشگاه حقوق و علوم سیاسی، 2(5)، 22-1.
- ---------- (1395)؛ قومیت و قومگرایی در ایران؛ افسانه و واقعیت، تهران: نشر نی.
- بخشایشیاردستانی، احمد(1379)؛ اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامیایران، تهران:انتشارات آواینور.
- بیات، کاوه (1381)؛ «جمهوری اسلامی ایران و مسئله آذربایجان»، فصلنامه گفتگو، ش 33، صص92-79.
- جوادیارجمند، محمدجعفر (1393)؛ «بررسی علتهای سردی روابط ایران و جمهوری آذربایجان»، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره 7، ش 1، صص 80-57.
- حقگو، جواد (1393)؛ آمریکا و تجزیهطلبی قومی در ایران، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری و انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- خامهای، انور (1381)؛ «پانتورکیسم و ارزش علمی و تاریخی آن»، فصلنامه اطلاعات سیاسی ـ اقتصادی، ش 182 و 181، صص 43-36.
- دعاگویان، داود؛ عبدالرحمانی، رضا (1396)؛ «بررسی نقش رسانهها در گسترش درگیریهای قومی در مناطق مرزی استان آذربایجان غربی»، پژوهشنامه مطالعات مرزی، س 5، شه 3، صص 56-27.
- دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1389)؛ «سیاست امنیتی جمهوری اسلامی ایران در قفقاز جنوبی»، فصلنامه ژئوپلیتیک، س 6، ش 1، صص 239-208.
- دیمو، آنتونیا (1381)؛ «تعریف پانترکیسم»، ترجمه علیرضا خداقلیپور، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، س 3، بهار 1381، ش 10، صص 142-137.
- شیفر، برندا (1385)؛ مرزها و برادری و چالش هویت آذربایجان، ترجمه: یاشار صدیقانیآذر، تهران: نشر دانشجویان دانشگاه تهران، انتشارات اولوس.
- صادقینیا، حمدالله (1388)؛ «آذربایجان از منظر ناسیونالیسم ایرانی»، دانشگاه اصفهان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دوره جدید، ش 2، صص 106-87.
- صالحی، منصور (1390)؛ «بررسی درگیریها و بحرانهای قومی در ایران (مورد مطالعه استان اردبیل در دهه 80)»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه پیام نور قزوین، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی.
- ---------- (1392)؛ «عوامل همگرایی و واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران با حوزه قفقاز و ترکیه»، فصلنامه تخصصی پژوهشی مرکز فرهنگی قفقاز، س 4، ش 15 و 16، صص 51-28.
- عبدی، عطاءاله و همکاران (1399)؛ «روندشناسی تحولات قومی در منطقه آذربایجان؛ تلاش برای ورود به عرصه سیاسی»، فصلنامه مطالعات ملی، س 21، ش 1، صص 161-138.
- قوشچی، محمدرضا؛ نادری، محمود (1393)؛ «جهانیشدن و تکثرگرایی قومی در ایران، چالشها و فرصتها»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهانیشدن، س 5، ش 14، صص 91-55.
- کاتم، ریچارد (1377)؛ «واکنشهای آمریکا و اتحاد شوروی به ستیزهجوییهای سیاسی اسلام در ایران»، ترجمه ابراهیم متقی، مطالعات انقلاب اسلامی، س 1، ش 1، صص 150-108.
- کاظمی، احمد (1385)؛ پانترکیسم و پانآذریسم: مبانی، اهداف و نتایج، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر تهران.
- ---------- (1398)؛ «همکاری باکو و ریاض در پیشبرد پانآذریسم»، دو فصلنامه سیاست و روابط بینالملل، س 3، ش 5، صص 219–184.
- کجوری مهرداد؛ قمی، علی(1393)؛ «نقش عوامل خارجی در شکلگیری بحرانهای قومی»، ماهنامه مطالعات سیاسی راهنما، نشریه تخصصی مطالعات بینالمللی تروریسم، س 4، ش 11، صص 20-3.
- کولایی، الهه (1389)؛ «جمهوری اسلامی ایران و ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی»، فصلنامه ژئوپلیتیک، س 6، ش 1، صص 111-75.
- لاندو، جیکوب (1382)؛ یک قرن در تکاپوی الحاقگری، ترجمه حمید احمدی، تهران: نشر نی.
- ماهپیشانیان، مهسا (1388)؛ «تبیین منازعات قومی براساس تئوریهای مداخله نگاهی به تهدیدات نرم ایالاتمتحده امریکا علیه جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات عملیات روانی، س 6، ش 23، صص 151-119.
- محمدرحیمی، معصومه و همکاران (1399)؛ «طراحی مدل همگرایی ملی اقوام در ایران»، فصلنامه مطالعات ملی، س 21، ش 2، صص 134-110.
- مرشدیزاده، علی (1383)؛ روشنفکران آذری و هویت ملی و قومی، تهران: نشر مرکز.
- مقصودی، مجتبی (1381)؛ تحولات قومی در ایران؛ علل و زمینهها، تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
- مگردیچیان، سرکیس (1393)؛ «جریانهای پان ترکیستی در ایران معاصر»، فصلنامه فرهنگی پیمان، س 18، ش 67، صص 168-161.
- واحدی، الیاس (1386)؛ هویت قومی در جمهوری آذربایجان، تهران: مؤسسات فرهنگی مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر.
- Nassibu, Nasib (2012); "Azerbaijan Relations: Past and Present", Khazar University, Bako Azerbaijan, Journal of Azerbijani Studies.
- Nuriyef, Elkhan (2012); "Azerbaijan: the geopolitical conundrum, Baku Azerbaijan", Journal of Azerbaijani Studies.
- Plesch, D and Butcher, M. (2007); "considering A War Aith Iran", centre for international studies and diplomacy, 1-72, https://eprints.soas.ac.uk.
- Shaffer, B. (2006); "Iran's Volatile Ethnic Mix", https://www.nytimes.com/2006/06/02/ opinion/02iht-edshaffer.1874687.html
