National Self-Awareness and its Connection with the Iranian World in Poetic Legacy of Layeq Shirali

Document Type : Original Article

Authors
1 Associate Professor of Persian Language and Literature, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran (Corresponding Author).
2 M.A. in Persian Language and Literature, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
10.22034/rjnsq.2025.463209.1621
Abstract
The most important and obvious commonality between the countries of Iran, Afghanistan and Tajikistan is the Persian language and poetry has created a solid bridge between us and the glorious history and culture of our past. Poetry, which is considered one of the important and constructive elements of the culture of every country and its people, reflects the collective spirit and national aspirations of that society and it is for this reason that the role of poets in culture building and consequently in national identity and self-awareness becomes important. The main problem of this research is to analyze and investigate the elements of Iranian identity and nationality in the poetry of Layeq Shirali, one of the most prominent national representatives of contemporary Tajik poetry. The writers with analytical and descriptive methods in the context of social romanticism have classified these elements under lost language (importance of mother tongue), homeland (geographical homeland), historical poetry (remembering Iranian culture and history), Rakhsh soul (inspired by the Shahnameh) and cultural homeland (Samarkand and Bukhara). The results of the research indicate that the poet strongly considers himself to be related to the common culture with Iran and the Iranian world and constantly tried to reflect it in his poetry.
Keywords

  • آشوری، داریوش (1364). دانشنامه‌‌ی سیاسی. تهران: مروارید. چ اول.
  • اسلامی ندوشن، محمدعلی (1376). ایران و تنهایی‌اش. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  • اوستا (1375). گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، ج 1. تهران: مروارید.
  • اسمیت، آنتونی، دی. (2000م. انگلیسی، ترجمه فارسی 1383 ش.). ناسیونالیسم: نظریه، ایدئولوژی، تاریخ. ترجمه منصور انصاری. تهران: تمدن ایرانی/ مؤسسه مطالعات ملی.
  • انوری، حسن (1382). فرهنگ سخن. ج 8. تهران: سخن. چ دوم.
  • اوزکریملی، اوموت (2001م. انگلیسی، ترجمه فارسی 1383.ش). نظریه‌‌های ناسیونالیسم. ترجمه محمدعلی قاسمی. تهران: تمدن ایرانی و مؤسسه مطالعات ملی.
  • بچکا، یرژی (1372). ادبیات فارسی در تاجیکستان. ترجمه محمود عبادیان و سعید عبانژاد هجران‌دوست. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی بین‌‌المللی.
  • جامی، مهدی (1398). ایران فرهنگی. لس‌‌آنجلس.
  • جعفری جزی، مسعود (1378). سیر رمانتیسم در اروپا. تهران: مرکز.
  • جمشیدی، کوروش؛ بوند شهریاری، علی‌اصغر؛ حاجی مزدرانی، مرتضی؛ ماحوزی، امیرحسین (1402). «تحلیل بازتاب اندیشه‌‌های میهن‌‌دوستانه در اشعار لایق شیرعلی»، دهخدا. دوره 15. ش 55: 295-273.
  • حق‌‌شناس، علی‌‌محمد؛ سامعی، حسین؛ انتخابی، نرگس (1384). فرهنگ معاصر هزاره (انگلیسی_فارسی)، 2 ج، تهران: فرهنگ معاصر. چ دوم.
  • خدایار، ابراهیم (1384 الف). از سمرقند چو قند: گزینه‌‌ی شعر معاصر فارسی تاجیکی ازبکستان. تهران: مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس.
  • ---------- (1384 ب). غریبه‌‌های آشنا: شعر فارسی ماوراءالنهر قرن بیست با تکیه بر محیط‌‌های ادبی خوقند و خوارزم. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
  • ---------- (1397). «دوره‌‌بندی شعر معاصر تاجیک: از روشنگری تا استقلال»، نقد و نظریه‌‌ی ادبی. سال سوم. ش 5: 70-47.
  • ---------- (1398). «تحلیل و صورت‌‌بندی هویت ملی فارسی‌‌زبانان در اندیشه و شعر گل‌‌رخسار صفی‌‌اوا»، فصلنامه‌‌ی مطالعات ملی. سال بیستم. ش 4: 92-73.
  • ---------- (1398 الف). «تحلیل نوستالژی وطن در میراث شعری بانوی تاجیک، گل‌‌رخسار صفی‌‌اوا»، شعرپژوهی. سال یازدهم. ش 4: 70-47.
  • ---------- (1398 ب). «تحول مفهوم وطن در ادب معاصر تاجیک: از معارف‌‌پروری تا استقلال و خودآگاهی ملی»، متن‌‌پژوهی ادبی. سال بیست‌وسوم. ش 82: 60-35.
  • ---------- (1401). زرافشان شعر. تهران: نگارستان اندیشه.
  • شعردوست، علی‌اصغر (1390). تاریخ ادبیات نوین تاجیکستان. تهران: علمی و فرهنگی.
  • ---------- (1376). چشم‌‌انداز شعر معاصر تاجیکستان. تهران: الهدی.
  • ---------- (1389). ایران در شعر معاصر تاجیکستان. تهران: علمی و فرهنگی.
  • شکورزاده، میرزا (1373). تاجیکان در مسیر تاریخ. تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی.
  • شکوری بخارایی، محمدجان (1382). جستارها: درباره زبان، ادب و فرهنگ تاجیکستان. به کوشش میرشاهی. تهران: اساطیر.
  • شیرعلی، لایق (1383). کلیات اشعار لایق شیرعلی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی.
  • صفی‌‌اوا، گل‌‌رخسار (1393). مجموعه اشعار گل‌‌رخسار. با مقدمه سیمین بهبهانی. تهران: نگاه.
  • عنایت، حمید (1349). بنیاد فلسفه سیاسی در غرب از هراکلیت تا هابز. تهران: فرمند.
  • فاضلی، حبیب‌‌الله؛ خلیلی طهماسبی، نوذر (1395). «ناسیونالیسم و مدرنیسم: مقایسه دیدگاه آنتونی اسمیت (رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی) و مکتب نوگرا»، فصلنامه سیاست. دوره 46. ش 3: 708-693.
  • قزوه، علیرضا (1376). خورشیدهای گمشده. تهران: سوره مهر.
  • قناعت، مؤمن (1373). برگزیده اشعار مؤمن قناعت. تهران: الهدی.
  • کالهون، کریگ (1393). ناسیونالیسم (ملی‌‌گرایی). ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی. تهران: آشیان.
  • مسکوب، شاهرخ (1385). هویت ایرانی و زبان فارسی. تهران: نشر و پژوهش فران‌‌فر.
  • مسلمانیان قبادیانی، رحیم (1376). زبان و ادب فارسی در فرارود. تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات.
  • مهرداد، مجیب؛ ذبیح‌‌الله، بهروز (1390). زنگوله زنان گذشت باران. افغانستان: آرمان‌شهر.
  • موسوی گرمارودی، سیدعلی (1384). از ساقه تا صدر. تهران: قدیانی.
  • نیکوبخت، ناصر؛ زارع، غلامعلی (1385)؛ «وطن در شعر مشروطه»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی. سال چهاردهم. ش 54 و 55: 149-131.
  • هاگوپیان، مارک (2001م. انگلیسی، ترجمه فارسی 1383. ش). «ایدئولوژی»، ترجمه احمد علیقلیان، در دایرة‌‌المعارف ناسیونالیسم، ج اول: مفاهیم اساسی (آ-خ): 240-223.
  • یزدانی، حسین؛ محمدی بدر، نرگس؛ علی‌اکبرزاده، مرجان (1397)؛ «تحول مضمون عشق به وطن در شعر معاصر تاجیکستان»، بهار ادب. سال دوازدهم. ش 3: 397-379.