An Approach to Critiquing Contemporary Iranian Architectural Design (A Study of Four Award-Winning Houses in the Memar Award)

10.22034/rjnsq.2026.540252.1724

Document Type : Original Article

Author

Department of Architecture, ST.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran (Corresponding Author).

Abstract
Today, various approaches to architectural design are adopted by designers in response to the specific characteristics of the design subject, environmental and functional considerations, and other relevant factors. The aim of this research is to examine and critique four contemporary houses that have received the Memar Award in different years. The research method consisted of two stages. The first stage was conducted using a qualitative approach with a descriptive-analytical orientation, and data were collected from library sources and documentary evidence. In the second stage, four of the aforementioned houses were evaluated through logical reasoning based on seven perspectives. The main research question is the extent to which these houses have met the criteria of a desirable dwelling from the perspective of seven approaches to architectural criticism: Classical, Romantic, Formalist, Contextual, Phenomenological, Media-oriented, and the Islamic perspective. The findings indicate that the four selected contemporary houses did not exhibit the same degree of conformity with the aforementioned perspectives, and each project performed more successfully from certain perspectives according to its design priorities. The results of the analyses indicate that, although concepts such as attention to climate, the use of indigenous materials, and certain spatial principles derived from the Islamic perspective can be observed at the physical and formal levels in most cases, these concepts have rarely been realized as a coherent and integrated spatial system. The distancing of contemporary house design from the principles of Islamic architecture may lead to the weakening of components of Iranian national identity in dwellings. Conversely, a conscious reconsideration of these principles can provide an opportunity to enhance spatial quality and strengthen cultural identity in contemporary Iranian residential architecture.

Keywords

- اَتو، وین (1400). معماری و اندیشه نقادانه. ترجمه امینه انجم شعاع. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.
- امین‌پور، احمد؛ مدنی، رامین؛ حیاتی، حامد (1396). «بررسی چگونگی تجلی آموزه‌های اسلامی در کالبد مسکن سنتی؛ نمونه موردی: اقلیم گرم و خشک ایران»، فصلنامه مدیریت شهری، شماره 48: 458-435.
- اومر، اسپاهیچ (1396). مسکن و اسلام. قزوین: انتشارات جهاد دانشگاهی قزوین.
- بمانیان، محمدرضا؛ زندی، مسلم (1396). مسکن ایرانی و سبک زندگی. تهران: انتشارات اول و آخر.
- پاینده، ابوالقاسم (1362). نهج‌الفصاحه؛ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول (ص). تهران: جاویدان.
- پیرنیا، محمدکریم؛ معماریان، غلامحسین (1390). آشنایی با معماری اسلامی ایران. تهران: سروش دانش.
- جوادی آملی، عبدالله (1398). اسلام و محیط زیست. قم: مرکز نشر اسراء.
- حجت، عیسی (1382). «آموزش معماری و بی‌ارزشی ارزش‌ها»، مجله هنرهای زیبا. دوره 14. شماره 14: 701-63.
- حکیم، بسیم سلیم (1381). شهرهای عربی-اسلامی: اصول شهرسازی و ساختمانی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- حمزه نژاد، مهدی؛ صدریان، زهرا (1393). «اصول طراحی خانه از منظر اسلامی و کاربرد الگوهای معاصر»، مجله پژوهش‌های معماری اسلامی. سال اول. شماره 4: 76-58.
- حیاتی، حامد؛ زارع، علی رضا؛ امین‌پور، احمد؛ مدنی، رامین (1396). «تحقق مفهوم قرآنی و روایی حقوق در شهرسازی و طراحی مسکن»، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. سال هشتم. شماره 31: 298-267.
- خویی، حمیدرضا (1386). «مقدماتی در باب نقد آثار معماری و شیوه‌های آن در دوره جدید»، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، ویژه‌نامه نقد جامعه‌شناسی هنر. سال اول. شماره 2: 61-46.
- رئیسی، محمدمنان (1397). معماری و شهرسازی مطابق با سبک زندگی اسلامی، از تشریح وضع مطلوب تا تحلیل وضع موجود. قم: نشر دانشگاه قم.
- رنجبر کرمانی، علی محمد (1392). درس‌گفتارهای معماری اسلامی. آرشیو قطب علمی معماری اسلامی. تهران: دانشگاه علم و صنعت.
- رزاقی اصل، سینا؛ رحیمی آریایی، افروز (1395). «بررسی اهمیت و نحوه آموزش نقد بنا به دانشجویان رشته معماری از دیدگاه اساتید معماری ایران»، نشریه علمی ـ پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران. دوره 7. شماره 12: 93-83.
- سامه، رضا (1392). معماری و کیفیت زندگی انسان. رساله مقطع دکتری رشته معماری، تهران: دانشگاه تهران، پردیس هنرهای زیبا.
- سید رضی، محمدبن حسین بن موسی (1388). نهج‌البلاغه. قم: مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه قم.
- عباسی، مهدی (1392). «پژوهشی در باب ارتقای اعتبار علمی نقدهای معماری تکنیکی برای استخراج معنای جامع اثر معماری»، مجله باغ نظر. سال دهم. شماره 24: 78-69.
- عزیزیان غروی، محسن؛ عزیزیان غروی، زینب (1398). «تحلیل تطبیقی شاخص‌های مسکن اسلامی بر گونه‌های مسکن سنتی قم مبتنی‌بر نظرات معماران مسلمان معاصر»، پژوهش‌های معماری اسلامی. دوره 7. شماره 4: 138-115.
- فرامرز قراملکی، احد (1385). روش‌شناسی مطالعات دینی (تحریری نو). مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
- قرائتی، محسن (1393). سیمای مسکن و شهرسازی اسلامی، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
- کبیری سامانی، علی؛ ملکوتی، علیرضا؛ یادگاری، زهره (1395). «بازشناسی معنای خانه در قرآن؛ رهیافتی در جهت تبیین مبانی نظری خانه»، مجله باغ نظر. سال سیزدهم. شماره 45: 76-61.
- مجلسی، محمدباقر (1366). بحارالأنوار. تهران: انتشارات اسلامیه.
- مجلسی، محمدباقر (1404ق). بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: مؤسسه الوفاء.
- محمدی ری‌شهری، محمد (1377). میزان‌الحکمه. ترجمه حمیدرضا شیخی. قم: دارالحدیث.
- مرتضی، هشام (1387). اصول سنتی ساخت‌وساز در اسلام. مترجمان: ابوالفضل مشکینی و کیومرث حبیبی. تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری.
- مسائلی، صدیقه (1388). «نقشه پنهان به‌مثابه دستاورد باورهای دینی در مسکن سنتی کویری ایران»، نشریه هنرهای زیبا. شماره 3: 38-27.
- معین‌مهر، صدیقه (1403). «تبیین اصول طراحی خانه مطلوب از منظر اسلام (در گستره آیات قرآن و روایات)؛ بررسی هفت نمونه از خانه‌های معاصر کسب‌کننده جایزه معمار در ایران»، مجله پژوهش‌های معماری اسلامی. دوره 12. شماره 3: 140-118.
- منصوری، سید امیر (1379). «روش نقد معماری»، مجله هنرهای زیبا. دوره 7. شماره 7: 78-71.
- مهدوی‌نژاد، محمدجواد (1384). «آموزش نقد معماری؛ تقویت خلاقیت دانشجویان برای تحلیل همه‌جانبه آثار معماری»، مجله هنرهای زیبا. شماره 23: 76-69.
- مهدوی‌نژاد، محمدجواد (1395). «گفتمان معماری سرآمد: الگویی برای نقد آثار معماری معاصر»، مجله هویت شهر. سال یازدهم. شماره 30: 68-59.
- ناری قمی، مسعود (1391). «تقدس فراگیر فضا در اسلام: نگاه تکلیف گرا»، نشریه هنرهای زیبا. شماره 4: 60-49.
- نقره‌کار، عبدالحمید؛ حمزه‌نژاد، مهدی؛ معین‌مهر، صدیقه (1392). «شناخت و تحلیل مسائل طراحی محیط معماری و شهرسازی از منظر اسلامی (در گستره قرآن و روایات)»، فصلنامه آرمانشهر. شماره 13: 135-119.
- نقره‌کار، عبدالحمید؛ رنجبر کرمانی، علی‌محمد؛ حمزه‌نژاد، مهدی (1387). درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی، دفتر معماری و طراحی شهری، شرکت طرح و نشر پیام سیما.
- نقره‌کار، عبدالحمید؛ علی‌الحسابی، مهران (1396). تحقق‌پذیری هویت در معماری و شهرسازی با تأکید بر ارتقای هویت اسلامی- ایرانی در شهرهای جدید. تهران: انتشارات فکر نو.
- نقی‌زاده، محمد (1379). «ویژگی‌های کیفی مسکن مطلوب (مبانی طراحی و روش های تحصیلی آن)»، نشریه صفه. شماره 31: 103-90.
- ---------- (1391). «تأملی در شناخت مبانی مسکن اسلامی ایرانی»، کتاب ماه هنر. شماره 170: 54-38.
- ---------- (1392). «مسکن: مبانی نظری تا جلوه‌های عینی»، کتاب ماه هنر، شماره 185: 85-74.
- نوایی، کامبیز؛ حاجی قاسمی، کامبیز، (1390). خشت و خیال: شرح معماری اسلامی ایران. تهران: سروش.
- وثیق، بهزاد؛ پشوتنی‌زاده، آزاده (1388). «مفاهیم سکونت در آیات و روایات اسلامی»، مجله مسکن و محیط روستا. دوره 29. شماره 129: 65-50.
- Abell, Walter (1961). “Toward a Unified Field in Critical Studies”, Aesthetics and Criticism in Art Education, Chicago: Rand McNally.
- Attoe, Wayne (1978). Architecture and Critical Imagination. Great Britain: John Wiley & Sons.
- Collins, Peter (1971). Architectural Judgement. London: Faber & Faber.
- Eliot, Thomas Stearns (1965). “To Criticize the Critic”, To Criticize the Critic and Other Writings, London: Faber & Faber.
- Lipman, Matthew (1967). What Happens in Art. New York: Appleton-Century-Crofts.
- Greene, Theodore Meyer (1973). The Arts and the Art of Criticism. New York: Gorian.
- Okhovvat, H., Almasifar, N., Bemaniyan, M. (2010). Traditional Architecture and Urbanism in Islamic Countries. Tehran: Publication of Helleh.
- https://hiradana.com/article/1404.
-https://mihanbana.com/%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9% 87eilkhaneh/.
- www.caoi.ir/fa/projects/item/1532.
- www.caoi.ir/fa/projects/item/816.