Content Analysis of Elementary School Social Studies Textbooks from the Perspective of Iran-Centricity

Document Type : Original Article

Author
Behdad hoseini
Postdoctoral Researcher, History of Post-Islamic Iran, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran (Corresponding Author).
10.22034/rjnsq.2025.529767.1699
Abstract
One important way of strengthening Iran-centricity as a key pillar of the Iranian national identity is through its proper and adequate instruction in school textbooks; for neglecting this important matter leads to weakness and crisis in the national cohesion of Iranians. Accordingly, the purpose of the present study is to examine and analyze the content of elementary-level social studies textbooks from the perspective of their attention to components of Iran-centricity. The main research question is: What place do the components of Iranian identity hold in elementary-level social studies textbooks? The findings of this investigation reveal that seven components—Iranian history; Iranian antiquities, historical sites, and artistic and architectural works; Iranian personalities, luminaries, and great figures; Iranian national symbols, traditions, and customs; Iranian territory; Iranian language, ethnicity, and race; and Iranian religion—have been the most significant components of Iran-centricity represented in elementary-level social studies textbooks. Evaluation and analysis of these components indicate that the phenomenon of Iran-centricity has occupied a relatively significant share in the content of these books, encompassing text, exercises, and images. On the other hand, this investigation revealed that among elementary-level social studies textbooks, the fourth-grade book, with 409 representations of the seven Iran-centricity components, contains the highest frequency, while the third-grade social studies book, with 19 representations, contains the least content. Among the components and indicators examined in this study, Iranian history, with 238 instances, and Iranian religions, with 12 instances across all four social studies textbooks, respectively, had the highest and lowest representation. Furthermore, the findings of this investigation indicate that the content of these textbooks suffers from numerous shortcomings and weaknesses in terms of Iran-centricity, which curriculum planners, through a critical diagnostic approach, can address by developing richer content for these books to strengthen Iran-centricity and national cohesion and unity. The research method in this study is descriptive-analytical, in the form of content analysis. Frequency counts and percentage frequency were used to analyze the data.
Keywords
Iran-centricity, Iranian History, Social Studies, Elementary Level, Education System
احمدی، حمید (1388). بنیادهای هویت ملی ایرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
- اسمیت، آنتونی دی (1383). ناسیونالیسم، نظریه، ایدئولوژی، تاریخ. ترجمه منصور انصاری. تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
- اشبولر، برتولد (1377). تاریخ ایران در قرون نخستین. ترجمه جواد فلاطوری. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- اشرف، احمد (1403). هویت ایرانی به سه روایت. ترجمه حمید احمدی. تهران: نشر نی.
- اوزکریملی، اوموت (1383). نظریه‌های ناسیونالیسم. ترجمه محمدعلی قاسمی. تهران: تمدن ایرانی.
- پورشکری، علیرضا؛ شریفیان، فریدون؛ نصراصفهانی، احمدرضا (1399). «تحلیل محتوای کتاب‌های درسی مطالعات اجتماعی دوره اول متوسطه براساس مؤلفه‌های میراث فرهنگی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌ویکم. شماره 1. پیاپی 81: 46-27.
- پورداود، ابراهیم (2536). یشت‌ها به کوشش بهرام فره‌وشی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- جعفری دهقی، محمود (1392). بازشناسی منابع و مآخذ تاریخ ایران باستان؛ از ورود آریایی‌ها تا سقوط امپراطوری ساسانی. تهران: انتشارات سمت.
- خالقی مطلق، جلال (1388). ایران در گذشت روزگاران، سخن‌های دیرینه مجموعه مقالات درباره فردوسی و شاهنامه. به کوشش علی دهباشی. تهران: انتشارات افکار.
- دلاور، علی (1374). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.
- رزازی فر، افسر (1379). «الگوی جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوم. شماره 5: 133-101.
- رضوانی، روح‌الله (۱۳۸۹). «تحلیل محتوا»، فصلنامه پژوهش. سال دوم. شماره 1: ۱۶۷-۱۳۷.
- سادات میرترابی، عطیه (1401). «تحلیل محتوای کتب مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی سال تحصیلی 1401-1400 براساس مؤلفه‌های هویت ایرانی ـ اسلامی»، پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه علوم تربیتی. دانشگاه غیردولتی ـ غیرانتفاعی رفاه.
- سبکتکین ریزی، قربانعلی؛ سدیدپور، سمانه سادات (1398). «هویت ایرانی از دیدگاه صاحبنظران و مردم»، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران. سال دهم. شماره 1: 123-101.
- سعیدی فر، محمد (1391). «ایران‌گرایی اشکانیان»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ. دانشگاه تهران.
- سنایی، مهدی (1389). احیای تمدن ایرانی و اسلامی. تهران: نشر کمیل.
- شارپ، رلف نارمن (1384). فرمان‌های شاهنشاهی هخامنشی. تهران: انتشارات پازینه.
- صانعی مهری، زهره؛ رزم‌آزما، پری (1399). «تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی ازنظر میزان توجه به هویت ملی و هویت دینی»، علوم تربیتی از دیدگاه اسلام. سال هشتم. شماره 15: 256-241.
- صیدخانی، مریم (1399). «بازنمایی مؤلفه‌های هویت ملی (بعد ایرانیت، اسلامیت، جهانیت) در محتوای کتاب‌های درسی دوره ابتدایی (فارسی بخوانیم، بنویسیم و دانش اجتماعی)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مطالعات فرهنگی. دانشگاه ایلام.
- فره‌وشی، بهرام (1386). ایرانویچ. تهران: دانشگاه تهران.
- فوران، جان (1378). مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران. ترجمه احمد تدین. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
- قربانی، قدرت‌الله (1383). «هویت ملی از دیدگاه استاد مطهری»، فصلنامه مطالعات ملی. سال پنجم. شماره 18: 86-83.
- کاتم، ریچارد (1371). ناسیونالیسم در ایران. ترجمه احمد تدین. تهران: نشر نی.
- کچویان، حسین؛ جوادی یگانه، محمدرضا (1386). تطورات گفتمان‌های هویتی ایران، ایرانی در کشاکش با تجدد و مابع تجدد. تهران: نشر نی.
- مرشدی‌زاد، علی؛ احمدلو، کاووس (1396). «مؤلفه‌های هویت اسلامی و ایرانی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای»، فصلنامه مطالعات ملی. سال 18. شماره 2. پیاپی 70: 76-64.
- موسی‌پور میاندهی، پری؛ محبوبه منصوری (1401). «تحلیل محتوای کتاب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی در سال 1400-1399 براساس میزان توجه به مؤلفه‌های هویت ملی»، نشریه پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی. سال چهارم. شماره 1. پیاپی 11: ۱۲۷-۱۰۷.
- میربلوچ زهی، فاطمه؛ جان‌آباد، فاطمه؛ ریگی، صدیقه؛ شهرکی، زهرا (1398). «ارائه راهکارهای اجرایی برای تقویت هویت اسلامی ایرانی کودکان در مراکز پیش‌دبستانی»، مجله پیشرفت‌های نوین در روان‌شناسی، علم تربیتی و آموزش‌وپرورش. سال دوم. شماره 21: 74- 64.
- نجار نهاوندی، مریم؛ قربانعلی‌زاده، مژده (1393). «تحلیلی بر هویت ملی در کتب درسی (مطالعه موردی مطالعات اجتماعی)»، پژوهش‌های تربیتی. شماره 29: 101-49.
- نجفی، موسی و جمعی از نویسندگان (1389). هویت ملی ایرانیان و انقلاب اسلامی. تهران: نشر نو.
- نصری، قدیر (1387). مبانی هویت ایرانی. تهران: تمدن ایرانی.
- وثوقی، محمدباقر (1383). بررسی منابع و مآخذ تاریخ ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
- هاشمی، سید ضیا؛ قربانعلی‌زاده، مژده (1393). «هویت ملی در کتب مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال پانزدهم. شماره 4. پیاپی 60: 71-49.
- هرودت، (1389). تاریخ هرودت. جلد 2. ترجمه‌ی مرتضی ثاقب‌فر. تهران: اساطیر.
- هولستی، ال از (1373). تحلیل محتوای در علوم اجتماعی و انسانی. ترجمه نادر سالارزاده امیری. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.