The Components of Religious Identity in the Social Studies Books of the Elementary School
Document Type : Original Article
Author
Ph.D. in History of Iran after Islam, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran (Corresponding Author).
10.22034/rjnsq.2025.483225.1636
Abstract
Textbooks are considered the most important tool of the Educational System for explaining and strengthening the national identity - especially its religious dimension - in the minds of students. Accordingly, the purpose of the present study is to examine and analyze the content of elementary school social studies textbooks, from the perspective of addressing the components of Islamic and religious (Shia) identity. The main question of the present study is: what position do the components of Islamic and religious identity have in elementary school social studies textbooks? The research method in this study is descriptive-analytical in the form of content analysis. The frequency counting and frequency percentage methods were used to analyze the data. The findings of this study show that five components including Islamic and Shiite history, religious and denominational sites and places, religious and denominational figures and elders, religious and denominational symbols and values, as well as religious and denominational customs, rules, and rituals were the most important components of Islamic and Shiite identity that were represented in elementary school social studies textbooks. The evaluation and analysis of these components show that Islamic and Shiite identity have a very high share in the content of these books, which is the text, practice and image. This study also showed that among the elementary school books, the fifth grade book contains the most content related to Islamic and Shiite identity, while the third grade social studies book has the least content. Among the components and indicators examined in this study, Islamic symbols and values with 135 times and Shiite personalities and elders with 116 times have the most representation in all four social studies books, respectively.
Keywords
ابنخلدون، عبدالرحمن بن محمد (1352). مقدمه ابن خلدون. ترجمه محمد پروین گنابادی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- احمدی، حمید (1388). بنیادهای هویت ملی ایرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
- اشرف، احمد (1403). هویت ایرانی به سه روایت. ترجمه حمید احمدی. تهران: نشر نی.
- اسمیت، آنتونی دی (1383). ناسیونالیسم، نظریه، ایدئولوژی، تاریخ. ترجمه منصور انصاری. تهران: انتشارات تمدن ایرانی.
- افروغ، محمد؛ براتی، بهاره (1392). «عناصر و نمادهای هویت اسلامی در قالی ایرانی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال چهاردهم. شماره 1. پیاپی 53. سال چهاردهم: 142-121.
- اکبری، عسکر (1399). «مؤلفههای هویت ایرانی ـ اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیستویکم. شماره 3: 64-45.
- اوزکریملی، اوموت (1383). نظریههای ناسیونالیسم. ترجمه محمدعلی قاسمی. تهران: تمدن ایرانی.
- امیری، حسن (1388). ترسیم هویت ایرانی در کتابهای ادبیات فارسی و تاریخ مقطع متوسطه ایران از سال 1320 تا 1344 ش. تهران: بنیاد ایرانشناسی و دانشگاه شهید بهشتی پایاننامه کارشناسی ارشد.
- پروانه، فرهاد (1390). ترسیم هویت دینی (اسلامی، مذهبی و انقلابی) در کتابهای تاریخ متوسطه از سال تحصیلی 1359- 1358 تا 1388- 1378. پایاننامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.
- پورشکری، علیرضا (۱۳۹۹). «تحلیل محتوای کتابهای درسی مطالعات اجتماعی براساس مؤلفههای میراث فرهنگی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال بیستویکم. شماره 1. پیاپی 81: 46-27.
- حاجیانی، ابراهیم (1379). «تحلیل جامعهشناختی هویت ملی در ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوم. شماره 5: 228-193.
- حیدری بیگوند، داریوش (1379). «مسئله بحران هویت جوانان»، مجله نامه انجمن. شماره 4: 111-102.
- خوشخویی، منصور؛ یوسفزاده، محمدرضا؛ سعوه، مولود (1390). «بررسی میزان تأکید کتابهای اجتماعی، تاریخ و فارسی دوره راهنمایی بر هویت اسلامی ایرانی»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوازدهم. شماره 48: 66-51.
- توفیقی، جعفر (1385). آشنایی با دینهای بزرگ. تهران: سمت.
- دهخدا، علیاکبر (1363). لغتنامه دهخدا. جلد چهارم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- دلاور، علی (1374). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.
- رزازی فر، افسر (1379). «الگوی جامعهشناختی هویت ملی در ایران»، فصلنامه مطالعات ملی. سال دوم. شماره 5: 133-101.
-رواسانی، شاپور (1380). زمینههای اجتماعی هویت ملی. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
- سبکتکین ریزی، قربانعلی؛ سدیدپور، سمانه سادات (1398). «هویت ایرانی از دیدگاه صاحبنظران و مردم»، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران. سال دهم. شماره 1: 123-101.
- شکربیگی، نرگس (1399). «ثمرات فردی ـ اجتماعی هویت دینی با تأکید بر معارف قرآن کریم و روایات»، فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی. سال هشتم. شماره 1: 66-37.
- شهرستانی، ابوالفتح (1362). الملل و النحل. ترجمه افضلالدین صدر ترکه. تهران: اقبال.
- طباطبایی، سید محمدحسین (1378). شیعه در اسلام. به کوشش سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب.
- قربانی، قدرت الله (1383). «هویت ملی از دیدگاه استاد مطهری»، فصلنامه مطالعات ملی. سال پنجم. شماره 18: 86-83.
- کتابی، محمود؛ گنجی، محمد؛ احمدی، یعقوب؛ معصومی، رضا (1383). «دین سرمایه اجتماعی و توسعه اجتماعی و فرهنگی»، نشریه جامعهشناسی کاربردی. شماره هفدهم: 192-169.
- کچویان، حسین؛ محمدرضا جوادی یگانه (1386). تطورات گفتمانهای هویتی ایران، ایرانی در کشاکش با تجدد و مابع تجدد. تهران: نشر نی.
- کوهی اقدم، الهام (1402). «بررسی محتوای کتابهای درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی براساس شاخصهای هویت ملی، اخلاق و مهارتهای زندگی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش»، پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی. دوره پنجم. شماره 1. پیاپی 15: 40-23.
- گلشن، امین (1402). «واکاوی و تبیین تربیت اخلاقی در محتوای کتابهای مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی با استفاده از روش آنتروپی شانون»، پژوهش در آموزش تاریخ. دوره چهارم. شماره اول: 30-15.
- محمدی، مهدی؛ صفری، فرشته؛ جعفری هرندی، رضا (۱۳۹۷). «جایگاه هویت ملی در کتابهای درسی دوره ابتدایی»، پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی. سال هشتم. شماره 17: 29-1.
- محمودی، سیروس (1399). «بررسی جایگاه هویت دینی و انقلابی در سند تحول بنیادین آموزشوپرورش»، نشریه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. سال بیستوهشتم. شماره 47: 182-160.
- مرشدیزاد، علی (1380)، «تحول و بحران در هویت فرهنگی ایران از دوره پهلوی اول تا جمهوری اسلامی»، فصلنامه پژوهش، سال ششم. شماره 22 و 23: 108-86.
- مرشدیزاد، علی؛ احمدی، کاووس (1396). «مؤلفههای هویت اسلامی و ایرانی در اندیشه آیتالله خامنهای»، فصلنامه مطالعات ملی. سال هجدهم. شماره 2. پیاپی 70: 76-64.
- معین، محمد (1379). فرهنگ فارسی. جلد چهارم. تهران: امیرکبیر.
- منصورنژاد، محمد (1385). دین و هویت. تهران: مؤسسه مطالعات ملی.
- میربلوچ زهی، فاطمه؛ جانآباد، فاطمه؛ ریگی، صدیقه؛ شهرکی، زهرا (1398). «ارائه راهکارهای اجرایی برای تقویت هویت اسلامی ایرانی کودکان در مراکز پیشدبستانی»، مجله پیشرفتهای نوین در روانشناسی، علم تربیتی و آموزشوپرورش. سال دوم. شماره 21: 74- 64.
- میرحیدری، مریم السادات؛ ماهرزاده، طیبه؛ پناهان، مریم (1393). «ارزیابی مؤلفههای هویت ایرانی ـ اسلامی و انقلابی در وبسایتهای دانشگاههای دولتی تهران»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی. سال چهارم. شماره 2: 198-180.
- نصیری، فهمیه؛ غفوری، محبوبه؛ بیچرانلو، عبدالله (1401). «واکاوی مؤلفههای فلسفی میانفرهنگی در کتابهای مطالعات اجتماعی دوره ابتدایی»، اندیشههای نوین تربیتی. دوره هجدهم. شماره 2: 214-191.
- هولستی، ال از (1373). تحلیل محتوای در علوم اجتماعی و انسانی. ترجمه نادر سالارزاده امیری. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
- Abela, m.a (2005). “shaping a national identity malta". in European union international journal of sociology.
