Representation of Identity Aspects in the Architecture of the Vestibule of Khan School Shiraz

Document Type : Original Article

Authors
hani zarei 1
Mehdi Zare 2
1 Faculty Member of the Department of Restoration of Historical Monuments, Faculty of Architecture and Urban Planning, Jundi-shapur University of Technology, Dezful, Iran (Corresponding Author).
2 Assistant Professor of Islamic Studies, Faculty Member the Department of Islamic Studies, Jundi-shapur University of Technology, Dezful, Iran.
10.22034/rjnsq.2024.404774.1496
Abstract
Khan School is one of the prominent buildings of the Safavid era of Shiraz from the perspective of its architectural features and themes. Meanwhile, the vestibule of the entrance of the school has special decorative features, but until now the reading of the identity components in it has not been done and this is despite the fact that there is a conceptual connection between the body and the theme of the inscriptions and motifs in the space of the vestibule. The research aims to investigate the concepts hidden in the entrance vestibule of this historical building with a descriptive-analytical method, based on field investigations, the documentation and reading of the texts and the contents of the inscriptions of the school have been done to find comparative relationships. The results of the research show that the design of the entrance sides and the bodies of the school and the writing of verses on the walls and its dome cover can express the existence of a relationship between the architectural dimensions and components of Khan Shiraz School in relation to its identity aspects, as well as the opinions and philosophical views of Mulla Sadra. to do Shiite, Islamic and mystical themes in the writing and placement of symbolic motifs and inscriptions are other examples of religious identity. The most frequent themes in the studied inscriptions are: religious themes, animal and plant symbols, mystical themes and mention of the name of the inscription writer, which refers to the Shiite religion and national identity in the Safavid era. Dealing with the issues of ethics, religion, art and science are among the other identity components in the building corresponding to the Safavid period. Some of these motifs and concepts in the vestibule were also influenced by the buildings of the Safavid era of Isfahan.
Keywords
Architectural Identity
Array
Quranic Concepts
Vestibule of Khan Shiraz School
Safavid Period
  • الهی‌زاده، محمدحسن؛ محمددوست لشکامی، کبری؛ نجف‌زاده، علی (1393). «مسجد شاه مشهد و کتیبه های آن»، تاریخ و فرهنگ. بهار و تابستان ۱۳۹۳. شماره ۹۲: 130-109.
  • بیادار، هنگامه؛ رحیم‌پور، فروغ‌السادات؛ کرباسی‌زاده، علی (1398). «رمزگشایی از سازوکار حیات عرفانی از منظر ملاصدرا و آندرهیل». دوفصلنامه علمی جاویدان خرد. دوره 16. شماره 36: 80-59.
  • بمانیان، محمدرضا؛ غلامی، رستم؛ رحمت‌پناه، جنت (1389). «عناصر هویت‌ساز در معماری سنتی خانه‌های ایرانی؛ نمونه موردی: خانه رسولیان یزد». باغ نظر. سال نهم. شماره 21: 34-21.
  • بورکهارت، تیتوس (1369). هنر مقدس. تهران: سروش.
  • پژوهش‌نیا، معصومه؛ جعفری، علی‌اکبر (1400). «تجلی هویت ملی در اشعار فارسی کتیبه‌های دوره صفوی در شهر اصفهان؛ 10 تا 12 ه.ق)». فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌ودوم. شماره 85: 70-49.
  • پیرنیا، محمدکریم (1378). معماری اسلامی ایران. تدوین غلامحسین معماریان. تهران: سروش دانش.
  • پوپ، آرتور (1388). معماری ایران. ترجمه زهرا قاسم‌علی. تهران: سمیرا.
  • ترکمان، اسکندر بیک (1371). ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی. به تصحیح سهیلی خوانساری. تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
  • تمیمی، مجید؛ قراملکی، احد فرامرز (1400). «چیستی معرفت نفس فلسفه صدرالمتألّهین». دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی. سال نهم. شماره 2: 65-53.
  • ابوالحسنی نیارکی، فرشته؛ قربانی، هاشم (1400). «واکاوی تصویرسازی ملاصدرا از اخلاق بر پایه رویکرد سنجشگرایانه فلسفی در پرتو آراء اندیشمندان». دوفصلنامه علمی حکمت صدرایی. سال دهم. شماره 1. پیاپی 19: 23-11.
  • جلیلی، محمد؛ جمالزاده، ناصر (1401). «بازخوانی مؤلفه‌های هویتی ایران (در تطبیق با عصر صفوی و جمهوری اسلامی)». فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌و‌سوم. شماره 91: 30-7.
  • جوادی آملی، عبدالله (1378). مراحل اخلاق در قرآن کریم. قم: اسرا.
  • حاجی‌زاده باستانی، کریم (1397). «زیبایی‌شناسی و ارزش‌های نمادین کتیبه‌های مسجد جامع یزد». نشریه پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. شماره 18: 192-175.
  • حسن‌پور لمر، سعید؛ نژاد ابراهیمی، احد؛ ستاری ساربانقلی، حسن؛ وند شعاری، علی (1402). «مؤلفه‌های فرهنگی مؤثر بر شکل‌گیری آرایه‌های معماری شهر تاریخی ماسوله». فصلنامه‌ی مطالعات ملی. سال بیست‌وچهارم. شماره 93: 80-59.
  • حسینی فسایی، حاج میرزا حسن (1334). فارسنامه ناصری. تهران: سنایی.
  • حسینی، سیدهاشم؛ قرائتی، الناز؛ حسین‌پور نادری (1397). «جلوه‌های هنری در تزیینات کاشی‌کاری مدرسه خان شیراز». نشریه هنرهای زیبا (هنرهای تجسمی). دوره 23. شماره 3: 64-53.
  • خاتمی، محمود (1390). پیش‌درآمد فلسفه‌ای برای هنر ایرانی. ویرایش فنی عباس رکنی. تهران: نشر آثار هنری متین.
  • خزایی، محمد (1386). «تأویل نقوش نمادین طاووس و سیمرغ در بناهای عصر صفوی». مجله فرهنگ و هنر (هنرهای تجسمی). شماره 26: 27-24.
  • دیولافوا، مادام ژان (1361). سفرنامه دیولافوا. شیراز: سعدی.
  • دهخدا، علی‌اکبر (1372). لغت‌نامه دهخدا، تهران: روزنه، جلد 1.
  • زارعی، هانی؛ رازانی، مهدی (1399). «همخوانی محتوای کتیبه با محل قرارگیری آن در معماری اسلامی (مقایسه تطبیقی مدرسه‌ی خان، مساجد مشیرالملک و نصیرالملک شیراز)». پژوهش‌‌های باستان‌شناسی ایران. شماره 26. دوره 10: 188-163.
  • سلیمانی شیجانی، زینب؛ رئیس سمیعی، محمدمهدی؛ خاکپور، مژگان (1392). «بررسی اصول مفهومی معماری سنتی از نظرگاه ملاصدرا در مدرسه خان شیرازومسجد شیخ لطف االله». دوفصلنامه تحلیلی-پژوهشی آرایه. شماره 3، پاییز و زمستان: 66-59.
  • شایسته‌فر، مهناز (1383). هنر شیعی: عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبه‌نگاری تیموریان و صفویان. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
  • شهبازی، مجید؛ میرزایی، قاسم؛ محمدی‌کیا، محمد (1391). «نقش عناصر طبیعت و نمادپردازی در عرفان و هنر اسلامی». عرفان اسلامی (ادیان و عرفان). دوره 8. شماره 32: 241-223.
  • شهریاری، رایکا؛ محمدی رسکتی، مریم (1395). «بررسی حکمت و هنر اسلامی در معماری مدارس؛ نمونه موردی: مدرسه خان شیراز». پنجمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی. معماری و شهرسازی. تهران: مرکز راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار، مؤسسه آموزش عالی مهر اروند.
  • شیرازی، صدرالدین (1366). تفسیر القرآن الکریم. جلد 7. تحقیق محمد خواجوی. قم: انتشارات بیدار.
  • شیخی نارانی، هانیه (1394). نشانه‌شناسی شکل و نقش پرنده در ایران. تهران: کلک سیمین.
  • صادقی حبیب‌آباد، علی؛ مهدی‌نژاد، جمال‌الدین (1395). «هویدایی؛ اندیشه‌ها و بنیان‌های اسلامی؛ در معماری شریف ایرانی - اسلامی (نمونه موردی: مدرسه خان شیراز)». اولین کنفرانس بین‌المللی و سومین کنفرانس ملی معماری و منظر شهری پایدار. مشهد: مؤسسه بین‌المللی معماری، شهرسازی مهراز شهر.
  • صفایی ملایری، ابراهیم (1344). «مدرسه خان». نامه ماهانه ارمغان. دوره 32، شماره 9: 388-385.
  • طباطبایی، سید محمدحسن (1382). ترجمه تفسیرالمیزان. جلد 18. ترجمه موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

ـ طبسی، محسن؛ فاضل‌نسب، فهیمه (1391). «بازشناسی نقش و تأثیر جریان‌های فکری عصر صفوی در شکل‌گیری ورودی مساجد مکتب اصفهان». نشریه هنرهای زیبا ـ معماری و شهرسازی. دوره 17. شماره 3: 91-81.

  • علمداری، مریم؛ موسوی، سیده عاطفه؛ پیروتی، کاظم (1394). «حکمت انتخاب مضامین کتیبه‌ها در آثار معماری ایران اسلامی؛ نمونه موردی: مدرسه خان شیراز». اولین کنفرانس تخصصی معماری و شهرسازی ایران. شیراز: مؤسسه عالی علوم و فناوری حکیم عرفی شیراز.
  • عمید، (1363). فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.
  • غفوری، نسیم (1393). مستندسازی و مطالعه مدرسه خان شیراز. شیراز: آرشیو مرکز اسناد اداره کل میراث فرهنگی استان فارس.
  • قبادی، خسرو (1402). «ابعاد چهارگانه هویت ایرانی در سند دانشگاه اسلامی». فصلنامه‌ی مطالعات ملی. سال بیست‌وچهارم. شماره 95: 143-113.
  • قمی، علی‌بن ابراهیم (1384). تفسیر القمی. تصحیح طیب جزایری. جلد 2. قم: دارالکتاب.
  • فرصت شیرازی، محمد نصر (1377). آثار عجم. تصحیح و تحشیه دکتر منصور رستگار فسایی. تهران: امیرکبیر.
  • کیانی، یوسف (1382). تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی. تهران: سمت.
  • طباطبایى، سید محمدحسین (1341). یادنامه صدرا. تهران: دانشنامه معقول و منقول.
  • صدرالدین شیرازى، محمدبن ابراهیم (1366). تصحیح قرآن کریم. تحقیق محمد خواجوی. قم: انتشارات بیداره.
  • صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1363). مفاتیح الغیب. با تعلیمات مولی علی نوری. تصحیح محمد خواجوی. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی.
  • لبیب‌زاده، زینب (1401). «مؤلفه‌های مؤثر بر طراحی معماری داخلی مبتنی‌بر هویت اسلامی- ایرانی». فصلنامه مطالعات ملی. سال بیست‌و سوم، شماره 92: 212-193.
  • لورنس، کورن (1391). «کتیبه‌های مذهبی در معماری اسلامی». کتاب ماه هنر. ترجمه عبدالناصر خیاط. تهران: 88-78.
  • محبی، حمیدرضا؛ آشوری، محمدتقی (1385). «نماد و نشانه در نقش‌پردازی زیلوهای تاریخی طرح محرابی میبد». گلجام. تهران: انجمن ملی ایران: 57-48.
  • میرزا ابوالقاسمی، محمدصادق (1393). «کتیبه‌نگاری الوان: ویژگی‌های تاریخی و هنری کتیبه سردر مدرسه خان». فصلنامه علمی پژوهشی نگره. شماره 32: 63-55.
  • مهدوی نژاد، محمدحسین؛ خدایی، محمدرضا (1392). «تحلیل مبانی ملاصدرا در تفسیر وی از قصه آدم». حکمت صدرایی. سال دوم: 116-99.
  • موسویان، سمیه (1401). «مؤلفه‌های تجربه زیبایی‌شناسی و خوانش نقش هویت در ترجیحات آثار معماری». فصلنامه‌ی مطالعات ملی. سال بیست‌وسوم. شماره 91: 195-173.
  • ندری ابیانه، فرشته (1385). «مراتب سیر و سلوک از دیدگاه ملاصدرا». ادیان و عرفان. سال سوم، شماره 7: 119-105.
  • نژادابراهیمی، احد؛ توران‌پور، محیا (1398). «حس مکان در مساجد براساس مطالعه‌ی تطبیقی شکل و مکان ساخت فخر و مدین در مساجد تاریخی». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران. شماره 20. دوره 9: 182-165.
  • نصر، سید حسین (1375). هنر و معنویت اسلامی. جلد 1. ترجمه رحیم قاسمیان. تهران: دفتر مطالعات دینی هنر.
  • نقره‌کار، عبدالحمید؛ مهران علی‌‌الحسابی (1396). تحقیق‌پذیری هویت در معماری و شهرسازی با تأکید بر ارتقای هویت ایرانی - اسلامی. تهران: انتشارات فکرنو.
  • همت، زهره (1389). «بهشت آجری؛ گزارشی از وضعیت مدرسه خان شیراز». مجله اطلاعات حکمت و معرفت. شماره 59: 75-74.
  • هوشیاری، محمدمهدی؛ پورنادری، حسین؛ فرشته‌نژاد، مرتضی (1392). «گونه‌شناسی مسجد مدرسه در معماری اسلامی ایران-بررسی چگونگی ارتباط میان فضای آموزشی و نیایشی». دوفصلنامه مطالعات معماری ایران. شماره 3.: 54-37.
  • وندشعاری، علی؛ احمد نادعلیان (1386). «تجلی عرفان در قالی‌های عصر صفوی». فصلنامه نگره. دانشگاه شاهد. سال دوم. شماره 2 و 3: 65-55.