مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 National History in Viewpoint of Arabic-Writing Iranians Historiographers تاریخ ملی در اندیشه‌ی تاریخ‌نگاران ایرانی عربی‌نویس 9 33 103422 FA روح الله بهرامی دانشجوی دکتری تاریخ تربیت مدرس و عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان Journal Article 2003 05 25 With the emergence of Islam, Arabic language form the official and religious language turned into the scientific language and that of Islamic civilization. The conquer of Iran by the Muslims encouraged most of the Iranians to accept Islam and Arabic language as the language of their religion and a part of their new identity and therefore played a significant role in the spread of Arabic language and religion of Islam. The Iranian Muslims who had just embraced Islam established a good relationship between their Islamic and Iranian identities and tried to write their history in an international language which was the language of the Islamic civilization as well. The Iranian writers had to write in Arabic in order to transfer the characteristics of the Iranian identity. This subject is what we are going to discuss in the present paper. با ظهور اسلام،‌ زبان عربی به‌عنوان زبان دین و سیاست، به زبان علمی و تمدن اسلامی تبدیل شد. فتح ایران به وسیله‌ی مسلمانان، موجب شد که اغلب ایرانیان، اسلام و زبان عربی را به‌عنوان دین و زبان جدید و بخشی از هویت نوین خود پذیرفته و در تدوین و توسعه‌ی زبان عربی و گسترش دین اسلام نقش مؤثری ایفا نمایند. ایرانیان تازه‌ مسلمان، به خوبی، بین هویت اسلامی و ایرانیِ خود پیوند برقرار کرده و با زبان جهانی اسلام و تمدن اسلامی به نگارش تاریخ روی آوردند. انتقال ویژگی‌های هویتی ایرانیان، تنها از طریق نوشتن تاریخ میسر بود و برای آنکه مخاطبان سراسر قلمرو جهانِ اسلام از مرزهای چین تا کوه‌های پیرنه در فرانسه با آن آشنا شوند، مورخان ایرانی ناگزیر به استفاده از زبان و ادبیات عرب بودند، و همین انعکاس حضور تاریخی و نمایش تجربیات و توان فکری و معنوی، آن چیزی است که ما به‌عنوان ضرورت تلاش و کوشش برای انتقال تاریخ ملی از طریق زبان عربی مورد بحث قرار می‌دهیم.

https://www.rjnsq.ir/article_103422_9c7c5b7a2b9d331c94e2fc422f5bd97e.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 Iranian Identity in the History of Sistan With Special Reference to the Role of Saffarids in Reconstruction of National Identity هویت ایرانی از منظر تاریخ سیستان، با تکیه بر نقش صفاریان در بازسازی هویت ملی 35 64 103424 FA مهدی صلاح دکتری تاریخ و عضو هیأت علمی گروه تاریخ دانشگاه لرستان Journal Article 2003 04 22 The present article is an attempt to elaborate on the main indices of Iranian identity through relying on the History of Sistan and the role the Saffarids played in its revival after the attack of the Arabs. According to the History of Sistan, the Saffarids through their sagacity and insight made a distinction between Arabism and Islam and hence succeeded in reviving the Iranian identity which had its roots in the culture and civilization of ancient Iran on the one hand and the teachings of the new religion on the other. این مقاله با تکیه بر تاریخ سیستان، درصدد تبیین شاخصه‌های هویت ایرانی و نقشی است که صفاریان پس از حمله‌ی اعراب در تجدید هویت ملی (ایرانی) به‌صورت نوین ایفا کردند. طبق تاریخ سیستان، صفاریان با کیاست و زیرکی خاصی، بین اعتقاد به دین اسلام و فرهنگ عروبت تمایز قایل شدند و از این طریق توانستند هویت ایرانی جدید را که از یک سو ریشه در فرهنگ و تمدن ایران باستان داشت و از دیگر سوی، ریشه در آموزه‌های دین جدید، تجدید نمایند. به سخن دیگر، ضمن حفظ دستاوردهای تمدنی گذشته و پذیرش دستاوردهای دینی جدید، مانع از آن شدند که اندیشه‌ی عربیت در عربی نمودن فرهنگ ایرانی توفیق حاصل نماید.

https://www.rjnsq.ir/article_103424_2a7c08956324905bcc3ab2a3ed009e50.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 A Comparative Study of the Problem of Identity in the Historiography of the Qajar Era اخبار ناصری و مظفری در باب حقایق افضل، بررسی مقایسه‌ای مشکله‌ی هویت در تاریخ‌نگاری قاجاریه 65 104 103427 FA محسن خلیلی دکتری علوم سیاسی و عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2003 05 21 Historiography, historicism and history-writing are three kinds of reporting the historical events, each of which could called a narrative. Writing down the historical events of the Qajar era has been often bewildering between the historicism and history-writing. In order to rid of this problem, we need to achieve a firm point in the history of the Qajar era. Hence, we have to use the concept identity to reach this point. The present article considers identity as a process in which conscious and intentional answers are given the questions of whatness and quiddity. The concept of identity has been then studied in two texts of historiography of the Qajar era in the present article: Hoquq al-Akhbar al-Nasseri and Afzal ut Tawarikh. تاریخ‌نویسی، تاریخ‌نگاری و تاریخ‌نگری، سه‌گونه گزارش رخدادهای تاریخی است و هرکدام را می‌توان یک روایت نامید. کتابت رخدادهای تاریخی دوره‌ی قاجاریه، میان تاریخ‌‌نویسی و تاریخ‌نگاری سرگردان بود. برای رهایی از این سردرگمی و دستیابی به نقطه‌ی استقرار، که به تاریخ‌نگری ویژه‌ی دوره‌ی قاجاریه منتهی می‌شود، و جست‌وجوی هویت، ابعاد و مؤلفه‌های آن در متون تاریخی این دوره به ناچار باید تعریف خود را ارایه دهیم. در این مقاله، هویت مثابه‌ی فرایندی است که طی آن نوعی پاسخ‌گویی آگاهانه و عامدانه به دو پرسش چیستی و کیستی به دست می‌آید. سپس هویت را به دو مجموعه‌ی مفهومی و متمایز «خود» و «دیگری»، پاره‌های سه‌گانه‌ی (ایرانی و اسلامی و غربی) سازنده‌ی هویت و مبانی سه‌گونه‌ی (سنتی و دینی و قانونی) اقتدار به‌عنوان دست‌مایه‌ی هویت‌بخش و هویت‌ساز منقسم ساخته، و با این معیارها دو متن تاریخ‌نگارانه‌ی دوره قاجار ـ حقایق‌الاخبار ناصری و افضل‌التواریخ ـ را مقایسه کرده‌ایم. مفروض نگارنده آن است که هویت برساخته ماست، خود هیچ عینیتی ندارد و نمی‌تواند متجسد شود؛ به تعبیر دیگر، مفهوم هویت، خود کاملاً بی‌هویت است. ما با میزان و تعریف خود از هویت ـ که کاملاً ساختگی است ـ متون دوگانه‌ی تاریخ‌نگارانه را به سخن واداشته‌ایم. نتیجه آن‌که، در تاریخ‌نگاری دوره‌ی قاجاریه «هویت» در وضعی پرسش‌انگیز یا به تعبیری در یک «دشواره» قرار داشت و نمی‌توانست آمیختگی به هنگامی میان‌ مؤلفه‌ها و درون‌مایه‌های سه‌گانه‌ی هویتی بیافریند.

https://www.rjnsq.ir/article_103427_278fc5d5716a4927834ffc83c760ae49.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 Abbas Iqbal Ashtiani and Iranian Identity عباس اقبال آشتیانی و هویت ایرانی 105 127 103429 FA حمید کرمی پور استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان Journal Article 2003 05 25 The study of various periods of Iran is very important for a researcher who studies the Iranian identity and national identity. Abbas Iqabl Ashtiani, one of the greatest historians of Iran, relying on his historical and literary studies about the Iranian identity is of the view that although the Iranian identity has undergone changes throughout the history, particularly after the advent of Islam, its whatness and nature, that is, Persian language and literature and Iranian manners and customs, have remained Iranian. Overall, Iqbal maintains that the Iranian identity is based on the heritage of ancient Iran and teachings of Islam. مطالعه و بررسی ادوار مختلف تاریخ ایران، برای پژوهشگرانی که پیرامون هویت ایرانی یا هویت ملی تحقیق و بررسی می‌نمایند، از اهمیت اساسی برخوردار است، عباس اقبال، یکی از بزرگ‌ترین مورخان تاریخ ایران، به اتکا‌‌ی مطالعات و بررسی‌های تاریخی و ادبی درباره‌ی هویت ایرانی بر این باور است که کیستی و هستی ایرانیان اگرچه در طول تاریخ، به‌خصوص پس از ورود اسلام به ایران دگرگونی‌‌هایی یافته، اما شاکله‌ی اصلی آن، زبان و ادبیات فارسی و مجموعه‌ی خُلق و خو و آداب و رسوم ایرانیان بوده است. به طور کلی اقبال معتقد است هویت ایرانی بر میراث ایران باستان، آموزه‌های متعالی دین اسلام و تجدد غربی استوار است. وی در تاریخ‌نگاری خود نیز به طور گسترده از دست‌آوردهای غربیان در این زمینه تأثیر پذیرفته است.

https://www.rjnsq.ir/article_103429_8a7f3325cfeac84ddd117ac84ef0c124.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 National Identity in the Historiography of Mushirudulleh (Pirnya) هویت ملی در تاریخ‌نگاری مشیرالدوله (پیرنیا) 129 152 103431 FA ذکرالله محمدی دکتری تاریخ و عضو هیأت علمی دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی(ره) قزوین Journal Article 2003 05 25 Mirza Hossein Khan Mushirudulleh (Pirnya) has followed a nationalistic approach in his historiography. His main concern was pathology of the reasons of the weakness and decline of Iran in the late Qajar era and has made attempts to strengthen national identity and revive the past splendor of the Iranian civilization. میرزا حسن‌خان مشیرالدوله (پیرنیا) از چهره‌های معروفی است که از سبک تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی پیروی کرده است. دغدغه‌ی اصلی او، آسیب‌شناسی عوامل ضعف و انحطاط ایران در اواخر دوره‌ی قاجار و تلاش در جهت تقویت هویت ملی از طریق احیای عظمت و شکوه تاریخ و تمدن ایران باستان بود. پیرنیا رسالت‌ اصلی تاریخ‌نگاری خود را تقویت هویت ملی از طریق افزایش آگاهی‌های تاریخی و برانگیختن احساسات و غرور ملی مردم قرار داده و کتاب «تاریخ ایران‌ باستان» او بیانگر بخشی از تلاش او در راستای تحقق این هویت است. در تاریخ‌نگاری پیرنیا، موضوعات مهمی چون: علل و عوامل عظمت و شکوه، انحطاط و سقوط دولت‌ها به طور عام و دولت‌های هخامنشی، اشکانی و ساسانی به صورت خاص؛ نقش شخصیت‌های بزرگ در تحولات مهم تاریخی، به‌ویژه در ایجاد تمدن‌های جدید و استمرار بخشیدن به تمدن‌های گذشته، مورد توجه قرار گرفته و در تحلیل‌ این موضوعات خطوط کلی گفتمان تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی مشهود است. در این مقاله تلاش پیرنیا در این حوزه و هم‌چنین تلقی او از هویت ملی و عناصر و مؤلفه‌های آن مورد بحث قرار می‌گیرد.

https://www.rjnsq.ir/article_103431_5f7cd1c2c7a8d589a87547ed2869bcab.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 Iranian Identity in the Historiography of Malekzadeh هویت ایرانی در تاریخ‌نگاری ملک‌زاده 153 181 103432 FA علیرضا ملایی توانی دکتری تاریخ و عضو هیأت علمی دانشگاه ارومیه Journal Article 2003 02 01 The present article is an attempt to search for Iranian identity in the seven-volume History of Constitutional Revolution by Mahdi Malekzadeh, a renowned Iranian historiographer of the era of Constitutional Revolution of Iran. The Constitutional Revolution created profound changes in the historiographical approaches and led to changes in this discipline in Iran. The present article tries to study these changes in Malekzadeh s work. این مقاله در جست‌وجوی هویت ایرانی در کتاب «تاریخ انقلاب مشروطیت» اثر هفت جلدی مهدی ملک‌زاده است که یکی از شاخص‌ترین و برجسته‌ترین آثار تاریخ‌نگارانه‌ی انقلاب مشروطیت به‌شمار می‌رود. انقلاب مشروطه، در رویکردهای تاریخ‌نگارانه دگرگونی‌های شگرفی ایجاد کرد و موجب تحول در این شاخه از معرفت در ایران گردید؛ و تغییراتی نیز در دیگر بنیان‌های هویتی به وجود آورد. در این مقاله تاریخ‌نگاری و هویت ملی در پرتو تاریخ انقلاب مشروطیت ملک‌زاده مورد بررسی قرار می‌گیرد.

https://www.rjnsq.ir/article_103432_bd945cf556fe6e551918adb8134e191e.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 Backgrounds of National Integration in Iran s Azarbaiijan زمینه‌های انسجام ملی در آذربایجان ایران 185 215 103433 FA محمدرضا کفاش جمشید کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی، پژوهشکده علوم دفاعی دانشگاه امام حسین(ع) Journal Article 2002 10 25 Attempts have been made in this article to study and analysis such as territorial integrity, shia School of thought social integration stemming from Migration and Administrative division, Communication, Participation in the political affaires of the country and the role of cultural issues. در این مقاله سعی شده است تا زمینه‌های انسجام ملی چون؛ تداوم سرزمینی، مذهب تشیع، ادغام اجتماعیِ ناشی از جریانات مهاجرتی و تقسیمات کشوری، ارتباطات، مشارکتِ در تحولات سیاسی کشور و نقش عوامل فرهنگی توصیف و تحلیل شود.

https://www.rjnsq.ir/article_103433_859681cfc3f9beadbe0042438618d972.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 Refashionnig Iran معرفی و نقد کتاب: بازاندیشی ایران 219 227 103434 FA محمد توکلی طرقی علی مرشدی زاد Journal Article 2003 02 07 کتاب بازاندیشی ایران نوشته‌ی محمـد توکلی‌طـرقی ازجمـله متون ارزشمند‌ی است که با نگاهی تازه به تاریخ ایران، می‌کوشد جنبه‌های پنهان تـاریـخ را بـا تـوجـه بـه فـراینـد هویت‌سازی به خواننده بنمایاند. این کتاب در سال 2001 توسط انتشارات Palgrave انتشار یافته و البته کتاب مشابهی نیز به قلم همین نویسنده ـ به زبان فارسی ـ با ‌عنوان تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ از سوی نشر تاریخ ایران منتشر شده است. اگرچه این دو کتاب به لحاظ محتوایی مشابهت‌هایی دارند، ولی با مطالعه و مقایسه‌ی این دو روشن می‌شود که نویسنده‌ متن فارسی را نه به‌صورت ترجمه‌ی متن انگلیسی، بلکه به‌صورت اهتمامی نو ارایه کرده است. متن فارسی اگرچه به لحاظ نقل قول‌های مستقیمی که از متون اساطیری، باستانی و کلاسیک دارد، برای خواننده‌ی فارسی زبان ارزشمند و جذاب است و شیوه‌ی نگارش نیز قوت و استحکام کار را دوچندان می‌سازد، ولی فاقد مباحث ارزشمند نظری ارایه شده در متن انگلیسی است. متـن انگلیسی دارای چارچوبه‌ای مبتنی بر نظریات مربوط به هویت است که نویسنده سعی کرده است این مباحث را در متن فارسی به حداقل برساند. https://www.rjnsq.ir/article_103434_e5ab9f9fffae450291aa48883ffda5ef.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 History of Political developments; study of Religion, Sovreignty, cvility and Evolution of nation–state in expanse of national Identity of Iran معرفی و نقد کتاب: تاریخ تحولات سیاسی ایران: بررسی مؤلفه‌های دین، حاکمیت، مدنیت و تکوین دولت ـ ملت در گستره‌ی ‌هویت ملی ایران 229 246 103435 FA موسی نجفی موسی فقیه حقانی هـ حسینی یادگاری Journal Article 2003 02 08 کتاب «تاریخ تحولات معاصر ایران» تشریح و توصیف دَه رویداد تاریخی است که به قول مؤلفان، نقطه‌ی عطف تحولات تاریخ ایران است که در قالب بیست فصل تنظیم شده است. مؤلفان، گزینش خود را بر این برهان اقامه کرده‌اند که «همه‌ی رویدادهای تاریخی ارزشمند نیستند. مسایل تاریخی هم همین طور است [یعنی، مثل حیات انسانی نقاط عطفی دارد مثل تولد، تحصیل، ازدواج و غیره] یعنی، نقطه‌های اوج دارد و لازم نیست همه‌ی وقایع بررسی شود، و با نگاه به گذشته می‌توان نقاط عطف و مقاطع حساس تاریخی را بررسی کرد»(ص 165). این دَه واقعه در این بیست فصل تشریح و توصیف شده است. https://www.rjnsq.ir/article_103435_ddf4c9fc8b1476c13ecc2cfa023537fc.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 Why Iran Remaind backward but west developed? معرفی و نقد کتاب: چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت 247 264 103436 FA کاظم علمداری اکبر اشرفی Journal Article 2003 02 08 کتاب «چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت؟» توسط نشر توسعه در تهران در سال 1379 منتشر شده است. علاوه بر مقدمه‌ی ناشر، پیش‌گفتار و طرح مسأله، این کتاب در دو بخش و سیزده فصل سازماندهی شده و شامل 505 صفحه متن، 24 صفحه فهـرست منـابع و 39 صفحه فهرست اَعلام می‌باشـد. متأسفـانه دربـاره‌‌ی نویسنده اطلاعاتی به دست نیامد و در این کتاب نیـز هیـچ توضیحی درباره‌ی او، آثار و حـوزه‌ی فعالیت وی ارایه نشده است. https://www.rjnsq.ir/article_103436_bc89f92113c8a847f1cb702e4e924750.pdf

مؤسسه مطالعات ملی فصلنامه مطالعات ملی 1735-059X 4 16 2003 12 22 Historiographers and National Idenity (2) میزگرد: تاریخ‌نگاران و هویت ملی (2) 267 311 103437 FA شیرین بیانی استاد کرسی تاریخ دانشگاه تهران علی بیگدلی استاد تاریخ شهید بهشتی مرتضی نورائی استادیار تاریخ دانشگاه اصفهان اسماعیل حسن زاده عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا Journal Article 2002 12 22 آن‌چه در پیش رو دارید، قسمت دوم میزگرد «تاریخ‌نگاران و هویت ملی» است که نخستین بخشِ آن در شماره‌ی قبل چاپ گردید. این میزگرد با نگاهی هویت‌شناسانه، در صدد است تا جایگاه تاریخ‌نگاران ایرانی را در تعیّن و تشخص بخشیدن به هویت ایرانی تبیین نماید، و نشان دهد که لایه‌های مختلف عناصر هویتی، در دوره‌های مختلف تاریخی از یورش مغول تا سقوط صفویه، چه‌گونه در تاریخ‌نگاری این دوره تجلّی یافته است. در این‌باره بین صاحب‌نظرانِ شرکت کننده در میزگرد، گاهی اختلاف‌نظرهای جدی بروز پیدا کرده است. برخی از استادان‌، توجه مورخان به مؤلفه‌های هویتی را در راستای حفظ هویت ارزیابی کرده‌اند و به آن جنبه‌ی آگاهانه داده‌اند و برخی دیگر معتقدند که هدف مورخان از تاریخ‌نگاری نزدیک شدن به قدرت بوده است و بیان مؤلفه‌های هویتی را نیز در همین راستا ارزیابی می‌کنند. در این میزگرد، سه دوره‌ی مهم تاریخی؛ یعنی، تاریخ‌نگاری دوره‌ی ایلخانان، دوره‌ی فترت و تیموریان و صفویان مورد بررسی قرار گرفته است و هم‌چنین به مسایل پیرامونی هم‌چون رابطه‌ی تصوف و هویت نیز پرداخته شده است. https://www.rjnsq.ir/article_103437_6461c7284a724ce54e223fc538a6c2ef.pdf